Paus Franciscus maakte tijdens zijn twaalfjarige pontificaat 45 reizen, waarop hij 59 landen bezocht. Van Irak tot Congo, overal maakte hij indruk. ‘Te midden van al deze oorlogen, dood en vernietiging had de wereld zijn vaderlijke stem nodig.’
‘Handen af van de Democratische Republiek Congo! Handen af van Afrika!’ Bij het uitspreken van deze woorden, tijdens zijn bezoek in 2023 aan de Congolese hoofdstad Kinshasa, krijgt paus Franciscus luid applaus van de drommen Congolese toehoorders. ‘Stop met het wurgen van Afrika,’ zegt hij fel. ‘Het continent is geen mijn of een gebied om te plunderen.’
De paus bezocht tijdens zijn ambtstermijn zes Afrikaanse landen. Zijn scherpe uitspraken, zoals die over ‘economisch kolonialisme’ tijdens zijn bezoek aan Congo, typeren hoe hij zich verhield tot het Afrikaanse continent: Franciscus sprak zich regelmatig uit tegen onrecht, corruptie en uitbuiting.
Daarmee wordt hij herdacht als een paus die opkwam voor inwoners van Afrikaanse landen. Dat is niet voor niets: bijna een vijfde van alle katholieken in de wereld, 272 miljoen mensen, wonen in Afrika. Het afgelopen jaar zijn zelfs zeven miljoen Afrikanen tot het katholicisme bekeerd.
Daarmee is een groot deel van het continent in rouw. ‘Tranenvloed, verdriet over de dood van de paus’, kopte de grote Nigeriaanse krant The Daily Sun dinsdagochtend.
Hoewel Franciscus ook staatshoofden regelmatig streng toesprak, kwamen meerdere Afrikaanse leiders met lovende woorden na zijn overlijden. Zo benadrukte de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa zijn ‘wereldvisie van inclusie en gelijkheid’, en noemde de Nigeriaanse president Bola Tinubu de paus ‘een onvermoeibare kampioen van de armen’.
Joost Bastmeijer
Paus Franciscus’ bezoek in 2021 aan Irak, een land met één van ’s werelds oudste christelijke gemeenschappen, was een van de meest opzienbarende van zijn pontificaat. Hij bad tussen de puinhopen van het kapotgeschoten Mosul, sprak met christelijke slachtoffers van terreurbeweging Islamitische Staat (IS) en leidde een dienst in een voetbalstadion in Erbil.
Het meest memorabel was zijn warme omhelzing met grootayatollah Ali al-Sistani, de hoogste sjiitische geestelijke in het land en een man met groot gezag onder sjiitische moslims wereldwijd. Het leverde een onvergetelijke foto op van twee mondiale kerkleiders in kalm samenzijn: Sistani (91) volledig in het zwart, Franciscus (84) in het wit. Nadien sprak de paus over een ‘mijlpaal op het pad van interreligieuze dialoog.’
‘Wij in Irak zullen zijn bezoek nooit vergeten’, reageerde Louis Sako, het hoofd van de chaldeeuws-katholieke kerk in Irak, maandag op het bericht van Franciscus’ dood. ‘Te midden van al deze oorlogen, dood en vernietiging had de wereld zijn vaderlijke stem nodig.’ Hoewel het kalifaat verslagen was, waren er in 2021 wel degelijk risico’s aan het bezoek verbonden. De Iraakse veiligheidsdiensten zeiden nadien twee aanslagen op de paus te hebben verijdeld.
Irak telde ooit zo’n anderhalf miljoen christenen, maar de voorbije decennia is dat aantal door migratie en vlucht gedaald tot vermoedelijk minder dan vijfhonderdduizend. Veel Irakezen, ook niet-christenen, projecteerden hun grootste verlangens op het hoge bezoek. ‘We hopen dat Zijne Heiligheid ons helpt met het water’, zei een Irakees destijds tegen de Volkskrant, verwijzend naar de grote watertekorten. ‘Hij is onze laatste hoop.’
Jenne Jan Holtland
In Poolse kerken wordt getreurd om paus Franciscus en zaterdag is een dag van nationale rouw. Maar bij leven was de houding van de vele Poolse katholieken tegenover de kerkvader ambivalent. Dat had deels te maken met iets waar hij weinig aan kon doen: hij was niet zijn Poolse voorganger, Johannes Paulus II (1978-2005), nog altijd een icoon in Polen.
Desondanks werd Franciscus in 2016 enthousiast onthaald bij een bezoek aan Polen voor de Wereldjongerendag. En dat tijdens zijn pontificaat Johannes Paulus II heilig werd verklaard, is niet onopgemerkt gebleven.
Franciscus verdeelde progressieve en conservatieve katholieken, een scheidslijn ook door het Poolse politieke landschap loopt. Hij haalde een bezem door de kerk om kindermisbruikschandalen aan te pakken, maar de manier waarop – hij ontsloeg veertien Poolse bisschoppen die misbruik hadden toegedekt – leidde tot wrevel.
Franciscus’ progressieve standpunten konden de invloedrijke conservatieve vleugel van de Poolse kerk evenmin bekoren. In het dagblad Gazeta Wyborcza memoreert een verslaggever dat er priesters waren die in het traditionele gebed voor de paus zijn naam niet uitspraken; de aartsconservatieve zender Radio Maryja zette hem zelfs op een ‘zwarte lijst’.
Volgens opiniepeilingen deed Franciscus het na zijn aantreden goed bij Poolse katholieken. Maar zijn morele gezag kreeg een behoorlijke knauw door zijn stellingname in de oorlog in Oekraïne. De paus oogstte kritiek omdat hij Rusland niet ondubbelzinnig aanwees als de agressor, en stuitte op onbegrip toen hij zei dat Oekraïne de moed van ‘de witte vlag’ moest opbrengen.
Arnout le Clercq
Twee keer reisde Franciscus af naar het Iberisch Schiereiland. Beide keren was zijn bestemming Portugal – tot verdriet van gelovigen in Spanje, die de paus maar wat graag van dichtbij hadden gezien.
De eerste keer, in 2017, woonde Franciscus het eeuwfeest bij van Fátima. In dat bedevaartsoord verklaarde hij twee herderskinderen heilig die Maria honderd jaar eerder met eigen ogen zouden hebben gezien. Volgens de overleveringen gaf Maria hen cryptische aanwijzingen voor wereldgebeurtenissen die zich in de rest van de eeuw zouden voltrekken: het einde van de Eerste Wereldoorlog en het begin van de Tweede, de opkomst en ondergang van het communisme, en zelfs een moordaanslag op Johannes Paulus II.
In Fátima keken een half miljoen gelovigen in doodse stilte toe hoe Franciscus minutenlang stilhield voor een beeld van Maria. Nog veel meer mensen kwamen af op het tweede bezoek van de paus aan Portugal: de Wereldjongerendagen van de kerk in 2023. Zo’n anderhalf miljoen bezoekers vingen tijdens die dagen een glimp op van de paus in Lissabon, waar koekjes met zijn hoofd erop over de toonbank vlogen, in de smaken citroen, aardbei en vanille. Ook bracht Franciscus weer een bliksembezoek aan Fátima.
‘Tijdens deze en andere ontmoetingen’, zei Marcelo Rebelo de Sousa, de president van Portugal, kwam de paus over als ‘eenvoudig, open, genereus, begripvol en solidair’. ‘Namens alle Portugezen, gelovigen en niet-gelovigen, eensgezinden of andersdenkenden, dank ik Franciscus voor de genegenheid die hij Portugal heeft betoond.’
Dion Mebius
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant