Massaprotest Autoriteiten in Servië ontkennen dat betogers met geluidspulsen uit elkaar zijn gedreven. De betogers geloven er niets van. Zij moesten met klachten naar de dokter.
Foto Sanja Knezevic
Mensen die uit elkaar stuiven en het op een rennen zetten terwijl er geen zichtbaar gevaar lijkt te zijn. De beelden op sociale media van een massabetoging tegen corruptie in de Servische hoofdstad Belgrado houden het land al weken bezig: hebben de autoriteiten een geheim wapen ingezet om de demonstranten weg te jagen? En zo ja, wát voor wapen?
Mensenrechtenorganisaties denken dat een akoestisch wapen is gebruikt tegen de betogers: geluidspulsen die gevoelens van paniek en benauwdheid veroorzaken. Getuigenissen van betogers wijzen die kant op. Zoals die van Miroslava, Teodora en Lana, die bij de demonstratie waren. Vanwege hun veiligheid willen ze hun achternamen niet in de publiciteit hebben. „Een walgelijke hitte trok door mijn gezicht. Alles werd wazig voor mijn ogen”, zegt Miroslava (19). Teodora (22), voelt de tranen opwellen als ze terugdenkt aan de betoging. „Kijk. Hier is mijn gezicht rood en opgezwollen”, zegt Lana (23). Op haar telefoon laat ze een selfie zien, die ze de bewuste dag maakte.
De betoging op 15 maart in Belgrado was de grootste ooit in Servië tegen corruptie en wanbestuur. Aanleiding was de ramp in november vorig jaar in Novi Sad, de tweede stad van het land. Daar stortte het dak van het pas gerenoveerde treinstation in, waardoor zestien mensen om het leven kwamen. Volgens de betogers was er bij de bouw van het station sprake van omkoping en gebrekkig toezicht. Het land is sindsdien het toneel van protesten en stakingen.
President Aleksandar Vucic ontkende na de demonstratie dat er een geluidswapen is gebruikt. Politie, leger en veiligheidsdienst zeiden in eerste instantie dat ze niet over zo’n wapen beschikken. Dat was niet meer vol te houden toen op sociale media beelden verschenen van een terreinwagen waarop een geluidsapparaat lijkt te zijn gemonteerd.
Uiteindelijk gaf de regering toe sinds 2021 in het bezit te zijn van meerdere geluidswapens, maar die zouden op 15 maart niet zijn gebruikt. Mogelijk is zo’n apparaat even per ongeluk ingeschakeld tijdens de betoging.
Op de filmpjes die gemaakt zijn van de demonstratie is te zien dat demonstranten wegrennen. . „Het leek alsof we in het bijbelse verhaal stonden, waar de zee doormidden wordt gesplitst,” zegt Teodora.
President Vucic beweert dat de politie tijdens de demonstratie een megafoon aan het testen waren. „Als er ook maar één bewijsstuk is dat er een geluidswapen is gebruikt tegen demonstranten, dan zou ik geen president meer zijn”, zei hij recent tijdens een persconferentie. De jonge vrouwen, die alle drie in Novi Sad studeren, grinniken. „We zijn gewend aan de leugens”, zegt Miroslava.
De hoofdstad was bomvol, vertellen ze over de bewuste dag. Tijdens de betoging zouden de overleden slachtoffers van de ramp in Novi Sad worden herdacht, met een minuut stilte voor ieder slachtoffer. „Je kon een speld horen vallen”, zegt Miroslava.
Na een paar minuten stilte klonk een oorverdovend geluid, zegtTeodora. „Het leek alsof ik een ruimteschip hoorde.” Toen begon de menigte ineens uit elkaar te rennen. „Een stuk of vijftien mensen renden over mij heen.”
Een onbekende man zag haar op de grond liggen. Hij sloeg zijn armen om haar hoofd. „Gezicht naar beneden”, schreeuwde hij een paar keer. Volgens de demonstranten duurde het pijnlijke geluid een paar seconden.
Nog altijd wist niemand wat er aan de hand was. „Een ding was duidelijk: we moeten naar een veilige plek.” In de menigte probeerde Teodora, samen met haar vrienden, anderen te kalmeren. „Zij waren meer overstuur, omdat ze stonden toen het geluid werd afgespeeld”, zegt ze.
„Ik voel het weer in mijn maag als ik eraan denk”, zegt Miroslava, die begon te hyperventileren toen ze het geluid hoorde.
Foto Sanja Knezevic
Foto Sanja Knezevic
De Servische actiegroep Kreni-Promeni (‘Ga-Verander’) liet experts naar twaalf filmpjes kijken. Die constateerden dat in vier filmpjes het geluid overeenkomt met dat van een akoestisch wapen. Volgens de actiegroep zijn er meer dan drieduizend getuigen die zeggen dat ze psychische of fysieke klachten hebben overgehouden door een geluidswapen. Deze hebben ze samen met andere Servische mensenrechtenorganisaties verzameld. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg heeft Servië gevraagd om te reageren. Vooralsnog heeft het land geen commentaar gegeven.
„Als het er echt was, waarom hebben mensen hun oren dan niet bedekt?”, zei Vucic tijdens een persconferentie begin april. Volgens experts die de Servisch tv-zender N1 sprak, is dat niet de eerste natuurlijke reactie bij het horen van een geluidswapen. Slachtoffers voelen eerst een druk of klap op hun borst. Ook Miroslava, Teodora en Lana voelden dit.
Volgens het Servische ministerie van Binnenlandse Zaken heeft het land zestien geluidswapens in de Verenigde Staten gekocht. Deze zouden zijn aangeschaft omdat met de apparatuur ook over lange afstand kan worden gecommuniceerd, aldus de Servische politie.
De drie vrouwen lachen om een tv-fragment waarin minister van Binnenlandse Zaken Ivica Dacic uitleg vraagt aan de militaire politie over het geluidswapen. „We staan ervoor en voelen niets”, zegt Dacic. „Je kan het ook makkelijk via eBay kopen.”
De drie studentes vertellen een ander verhaal. „Mijn gezicht stond in brand”, zegt Lana. „Het voelde alsof iemand mijn gezicht had opgeblazen”, zegt Miroslava. Alle drie wreven ze met ijsblokjes over hun gezicht. Ook was hun bloeddruk, die ze met een bloeddrukmeter hadden gemeten, ver boven de 150 gestegen.
„De volgende ochtend voelde het alsof ik in elkaar was geslagen”, zegt Miroslava. Ze voelde pijn door haar hele lichaam. Die ochtend ging ze naar het ziekenhuis in Novi Sad. „Er stond een rij van vijftig mensen en er waren maar drie dokters.” Miroslava merkte dat iedereen voor soortgelijke klachten kwam.
Lana ging de volgende middag naar de eerste hulp in Novi Sad. De rechterkant van haar gezicht was nog steeds opgezwollen en ze hoorde niet goed. Ze laat de gehoortesten zien. „Hier zie je een grafiek van mijn linkergehoor. Niets aan de hand. Hier zie je mijn rechtergehoor. Alleen maar dalende lijnen.” Ze is de helft van haar gehoor aan haar rechteroor kwijt.
Teodora heeft geen last meer van haar gehoor, wel heeft ze net als Miroslava nachtmerries over het geluid. „Vucic begrijpt niet dat het geluidswapen ons en anderen heeft gemotiveerd nog harder terug te vechten.”
Het is niet onomstotelijk bewezen dat op 15 maart in Belgrado een akoestisch wapen is ingezet, zeggen geraadpleegde experts. Op geen van de video’s waarop de paniek is vastgelegd die door dat wapen zou zijn veroorzaakt, is het geluid zelf te horen. Maar er is een treffende overeenkomst in de beschrijving die demonstranten van de geluidspuls gaven: hij duurde maar een paar seconden en deed denken aan Formule 1-races of het passeren van een straalvliegtuig. Op korte afstand was het oorverdovend en vooral griezelig.
Belangrijker nog is dat de Servische politie op 25 maart het toestel toonde dat als verdachte wordt beschouwd maar volgen de politie juist niet is ingezet: een long range acoustic device van de firma Genasys. Mogelijk is de LRAD even per ongeluk ingeschakeld, maar hij is wel bij uitstek geschikt voor crowd control en het toespreken of intimideren van grote mensenmenigten.
De LRADs van Genasys en concurrent HyperSpike bestaan uit (combinaties van) tamelijk conventionele weerbestendige luidsprekers met vermogens van vele honderden watts per stuk. Daarmee kan in directe omgeving een geluidsdruk van 130 tot 160 decibel en nog wel meer worden opgewekt. Een geluidsdruk boven 125 dB gaat algauw pijn doen en kan schade aanrichten.
Het geluid van de LRAD-speakers is te richten tot bundels van een paar graden breed; dan kunnen daarmee personen tot op drie kilometer afstand verstaanbaar worden toegesproken. Dat is de beoogde toepassing van de LRADs die vooral een maritiem gebruik kennen.
Hier en daar zijn de LRADs, die makkelijk op pick-up trucks zijn te monteren, gebruikt om menigten te intimideren of uiteen te jagen. Dat heeft ze een slechte naam bezorgd. Inmiddels zijn op internet overzichten te vinden van de middelen waarmee men zich tegen de geluidsbundels kan beschermen: oordoppen, koptelefoons (al of niet met noise cancelling) en plastic schermen. Het eenvoudigst is, zegt Genasys, de handen op de oren te leggen. Of de afstand tot de LRAD vergroten. Weglopen, dus.
Karel Knip
Source: NRC