In Berlijn zijn bij protesten tegen de oorlog in Gaza de paarse vlaggen van Jüdische Stimme niet meer weg te denken. Maar hun aantal neemt af; ook Joodse demonstranten vrezen het steeds hardere optreden van de Duitse staat. ‘Ik ben bang dat ik mijn baan kwijtraak.’
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Sinds het begin van de Gaza-oorlog in 2023 bezoekt hij Duitse protesten daartegen en kijkt naar het optreden van de autoriteiten.
Nadat de 76-jarige Thomas, kind van Holocaust-overlevenden, eind vorig jaar een pro-Palestijnse betoging in Berlijn had toegesproken, werd hij opgewacht door breedgeschouderde politiemensen naast het podium. ‘Ze stopten me in een busje en namen me mee naar het bureau’, zegt Thomas, gehoorapparaten aan de oren en een twinkeling in beide ogen. ‘Wegens verheerlijking van een strafdaad.’
Thomas had in zijn toespraak gezegd dat de terreuraanval van Hamas op Israël vergelijkbaar was met de opstand in het ghetto van Warschau tegen de nazi’s. ‘Daar werden Joodse mensen op grond van hun afstamming en geloof opgesloten, vermoord en uitgehongerd. Datzelfde gebeurt in Gaza. En net als in Warschau zijn vooral vrouwen en kinderen slachtoffer, ook van de bommen.’
Hij glimlacht terwijl hij het verhaal doet, op een winderige zaterdagmiddag eind maart op Potsdamer Platz. Achter Thomas wapperen Palestijnse vlaggen naast de paarse protestborden van Jüdische Stimme, de Duitse antizionistische evenknie van Een Ander Joods Geluid. Het contingent Joodse betogers is niet meer weg te denken van pro-Palestijnse demonstraties in Duitsland.
Ook Thomas overhandigt een paarse flyer met Davidster en de tekst: Jüden gegen Genozid. Hij is opgegroeid met volkerenmoord, zegt hij. Dus hij herkent het wanneer hij het ziet.
‘En de volkerenmoord op de Palestijnen is live op televisie te volgen. Eenieder die dat wíl, kan het zien. Maar de meesten wíllen het niet zien. Wij gaan de straat op om mensen uit te leggen dat ze zich moeten informeren, in plaats van onverschillig door het leven te gaan.’
Thomas glimlacht, omdat hij trots is op zijn verzet. Maar hij wil niet met achternaam in de krant. Alleen zijn kinderen en kleinkinderen dragen in Duitsland die achternaam; alle andere takken van de familie zijn uitgemoord in de Holocaust. ‘Mijn kleinkinderen zitten op Duitse universiteiten. Ik wil niet dat zij problemen krijgen door mijn kritiek op Israël.’
Het is deze zaterdag maar een klein clubje, vergeleken met de grote en luide pro-Palestijnse betogingen die aan het begin van de Gaza-oorlog door Berlijn trokken. Een honderdtal betogers omringd door verkeer en wolkenkrabbers. Tegenwoordig zijn vrijwel alle Berlijnse demonstraties tegen Israël gereduceerd tot stilstaande acties – protestmarsen zijn nauwelijks nog toegestaan.
Sinds het begin van de oorlog probeert Duitsland pro-Palestijnse stemmen en betogingen tot een minimum te beperken. Auteurs en kunstenaars die kritiek uitten op Israël zagen prijzen of uitnodigingen worden ingetrokken, pro-Palestijnse debatfora verloren subsidies, en betogingen worden steevast omringd door een enorme politiemacht die grootschalig ingrijpt bij de minste of geringste (vermeende) overtreding – vaak met veel geweld.
Centraal in het Duitse optreden staat de angst voor een heropleving van antisemitisme. Daarbij houdt de overheid echter vast aan een zeer ruime en omstreden definitie van antisemitisme, ondanks een spervuur aan kritiek van mensenrechtenorganisaties, academici, juristen, en progressieve Joodse organisaties – zelfs uit Israël.
Daardoor wordt kritiek op Israël al snel strafbaar. Wie ‘From the river to the sea, Palestine shall be free’ roept, begaat in Berlijn een antisemitisch misdrijf.
‘Israël instrumentaliseert antisemitisme om haar genocide op de Palestijnen te rechtvaardigen. Duitsland doet daaraan mee, dat is gevaarlijk voor Joden wereldwijd’, zegt Emily (38), bestuurslid van Jüdische Stimme. Ook zij wil niet met haar achternaam in de krant. ‘Door antisemitisme zo nauw te verbinden aan kritiek op Israël, verwatert het begrip. Het zorgt er ook voor dat we écht antisemitisme niet meer herkennen. En dat is er nog volop in Duitsland.’
De kernboodschap van betogers is: Israël moet ophouden met het bombarderen van Gaza, en Duitsland moet ophouden om Israël daarbij te voorzien van militaire, financiële en politieke steun uit naam van bescherming van het Joodse volk. In het protest daartegen ziet Jüdische Stimme een bijzondere rol voor zichzelf weggelegd, zegt Emily, zeker gezien de rol van politiek en veel Duitse media.
‘Telkens weer schilderen Duitse media de betogers af als antisemitische Hamas-aanhangers. Kranten als Bild en BZ refereren steevast aan ‘Israëlhaters’. Bild publiceerde zelfs de namen en werkgevers van organisatoren. Kwaliteitsmedia als de Süddeutsche Zeitung of Tagesspiegel gaan mee in dat frame, zij het subtieler.
‘Wij willen laten zien dat niet alle Joden de Israëls politiek steunen. Het is belangrijk dat Duitsers dat zien. En we willen de Palestijnse bevolking in Duitsland tonen dat ze geen antisemiet zijn als ze protesteren tegen het uitmoorden van hun familieleden. De manier waarop Duitsland omgaat met pro-Palestijnse betogers, is in feite gaslighting op nationale schaal – slachtoffers wordt schuld aangepraat.’
Het optreden van de autoriteiten hakt erin, ook bij Jüdische Stimme. Terwijl elders in Europa – in het Verenigd Koninkrijk, in Nederland – een opleving van Joodse kritiek op Israël lijkt plaats te vinden, zijn de paarse vlaggen in Berlijn steeds minder talrijk. Betogers zijn bang, vertellen verschillende organisatoren van pro-Palestijnse protesten.
Vanwege politiegeweld, huisbezoeken, ingetrokken verblijfsvergunningen, de dreiging met denaturalisatie van ‘antisemieten’ – een wens van verkiezingswinnaar CDU. Onlangs besloot het Berlijnse bestuur om drie EU-burgers Duitsland uit te zetten omdat zij zich zouden hebben misdragen bij protesten. Geen van hen is veroordeeld.
Ook Emily, geboren in Mainz in een vanuit moederskant Joodse gezin, maakt zich zorgen. Ze werd al eens opgepakt wegens een antisemitische leus. De zaak werd geseponeerd omdat videobeelden haar onschuld aantoonden. Ook de oudere Thomas werd uiteindelijk niet vervolgd. Uit de 3.197 zaken die tot en met oktober 2024 voor het Berlijnse gerecht waren gebracht, volgden slechts 20 veroordelingen.
‘Maar nu worden zelfs EU-burgers zonder strafblad het land uitgezet’, zegt Emily. ‘Omdat ze volgens de regering een gevaar voor de samenleving zijn. Ik ben maatschappelijk werker. Als de veiligheidsdienst straks oordeelt dat ik een ‘gevaar voor de vrije democratische rechtsorde’ vorm, raak ik dan mijn licentie en dus baan kwijt?’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant