Eet geen eieren meer van particulieren, adviseerde het RIVM vorige week. Overdreven, zeggen mensen met kippen. „Ik eet er geen ei minder om.”
Foto Marcel Jurian de Jong / ANP / Hollandse Hoogte
Acht kloeke kippen scharrelen in de tuin van Alma Huisken in het Noord-Groningse dorp Molenrij. De vijf wyandottes zijn met pensioen. Met rode konen persen ze er heel af en toe nog een ei uit. Drie jongere boerenkippetjes leggen nog volop, van het vroege voorjaar tot in september. Drie tot vijf eieren per week eten Huisken en haar partner er in de goede maanden ieder van. En soms een ganzenei, van de acht ganzen die hier ook nog rondwaggelen.
Gras, een vijver, struweel, bosschages en een bodem vol wormen en insecten – ze leven hier als een god in Groningen. Zo bevangen is Huisken door kippenliefde, dat ze er zelfs een boek over schreef: Het groene kippenboek, cursus- en kookboek ineen.
„PFAS-gein”, noemt Huisken de oproep van gezondheidsinstituut RIVM vorige week om in heel Nederland geen particuliere eieren meer te eten. Ze vindt het advies overtrokken. „Als we dan toch testen, waarom niet het kippenvoer en alle mogelijke pesticiden daarop?”
Het RIVM nam steekproeven op zestig locaties. Op 31 daarvan krijgen mensen al meer PFAS binnen dan de grenswaarde als zij minder dan één ei per week eten, zo bleek. En te lang te veel binnenkrijgen van deze microscopisch kleine plasticdeeltjes en chemische verbindingen kan schadelijk zijn voor de gezondheid, onder meer voor de afweer tegen ziektes.
„PFAS zitten overal in”, zegt ze. Waarom het vergrootglas op eieren? Zij weet het antwoord wel. „Er is voortdurend gelazer met de pluimveehouderij – vogelgriep, ophokplicht, hoge prijzen – het komt de industrie goed uit als mensen geen hobby-eieren meer eten en kopen.”
Huisken (69), maakt zich al een halve eeuw boos over schuimend gif in rivieren en pesticidegebruik in de landbouw. En ja, toen ze nog in de buurt van de hoogovens in IJmuiden woonde, proefde ze bij noordenwind ook weleens ijzer als ze buiten was. „Maar ik woon al 21 jaar op heel gezonde grond, waar nooit gif of kunstmest op gekomen is. PFAS in mijn eitjes? Ik ga uit van niet.”
Niet iedere particulier met kippen in de tuin is daar zo zeker van, zien de eigenaren van Testenoppfas.nl, dat PFAS-eiertesten verkoopt. Zo’n driehonderd orders per dag ontvangen ze sinds het nieuws van vorige week, zegt Lars Roelofse. Terwijl er normaal ook weleens dagen voorbijgaan zonder bestellingen.
Testenoppfas werkt sinds vorig jaar samen met het geaccrediteerde laboratorium Normec om te voldoen aan de vraag, nadat de NVWA vorig jaar maart ook al adviseerde om geen eieren van hobbykippen te eten. „We hoorden dat alleen bedrijven konden laten testen. We dachten: waarom zouden particulieren dat niet kunnen?”
Klanten ontvangen een testkit à 269,50 euro waar ze tien eieren in stoppen, die sturen ze naar het lab. Daar worden ze getest op 25 verschillende stoffen die onder de noemer PFAS vallen. Onderaan in het testrapport staat de som van de concentratie van al die stoffen in hun eieren. En hoeveel procent dit is van de EU-norm. „Wij zijn heel voorzichtig met het interpreteren van de uitslagen: voor gezondheidsvragen verwijzen we naar de GGD. Of mensen hun eieren nog consumeren, is aan henzelf”, zegt Roelofse.
Uit heel Nederland, zelfs uit België, krijgt Testenoppfas bestellingen. „We zien heel verschillende resultaten, maar die zijn niet gebonden aan bepaalde regio’s. Mijn zwager bijvoorbeeld, die bleek enorme hoeveelheden PFAS in zijn eieren te hebben. Wat bleek: in zijn tuin was ooit een schuur afgebrand en met PFAS-houdend schuim geblust. Je weet niet altijd wat er in de bodem zit.”
Sible Westendorp heeft ook zo’n verhaal. Zelf heeft hij Friese landhoenders en een paar New Hampshires. Die leven in een binnenhok met kleine uitloop waar de kippen op houtschilfers en boomschors lopen. Zijn eieren testten ‘schoon’. „Terwijl ik toch vlak bij Roosendaal, bijna onder de rook van de chemische fabrieken van 3M bij Antwerpen woon.”
Een paar honderd meter verderop lopen de kippen van de buurman in een weelderige tuin. „Daar testte de buurman extreem hoog”, zegt Westendorp, die behalve hobbykippenhouder vooral ook dierenarts is, gespecialiseerd in hobbypluimvee. „Dat is het trieste: dat dit nou net mensen treft die de biodiversiteit in hun tuin koesteren, en daar een gigantisch bodemleven hebben.”
Het lastige van zelf testen, zegt Westendorp, is dat sommige stoffen onder de PFAS-paraplu schadelijker zijn dan andere. Dat maakt het voor particuliere kippenhouders moeilijk om de risico’s goed in te schatten. „Het RIVM moet daar meer duidelijkheid over geven. Niemand weet over welke risico’s we het precies hebben.”
Om meer redenen is Westendorp, tevens voorzitter van KleindierNed, een koepel van dierhouderijorganisaties, „niet zo blij” met het RIVM-rapport. Welke risico’s er op welke locaties zijn, laten de steekproeven niet zien. PFAS kunnen van de industrie komen, maar ook heel lokaal in de grond zitten. En oplossingen zijn er dus ook niet.
„Eigenlijk zeg je: we hebben de wereld zo vergiftigd dat u geen eigen eieren meer mag eten. Maar dan zul je nog heel veel meer niet kunnen eten dat nu niet is onderzocht. Want ook zonder eieren krijgen Nederlanders al te veel PFAS binnen. We zijn in een wereld terechtgekomen waarin je alleen nog voedsel kunt eten dat onder gecontroleerde omstandigheden geproduceerd is.”
De kippendokter ziet dat mensen zo langzamerhand murw worden van alle gifberichten. Tijdelijk eten ze misschien wat minder hobby-eieren, zegt hij, „maar dat ebt al snel weer weg.”
In Groningen, zegt Alma Huisken, kun je nog steeds overal langs de weg eieren kopen. En zij kent niemand die zijn kippen wegdoet vanwege PFAS. Zelf ziet ze maar één oplossing: „Zorg dat je op je eigen stukje grond het beste doet wat je kunt doen. Ik eet er in elk geval geen ei minder om.”
PFAS is een verzamelnaam voor poly- en perfluoralkylstoffen. PFAS zijn water-, vet-, vuil- en stofafstotend, ze zitten in talloze producten en ze komen ook in het milieu. Het grote nadeel: ze breken niet af en hopen zich op in het lichaam.
In 2023 liet NRC veertig eieren van hobbykippen onderzoeken, afkomstig uit de omgeving van chemiefabriek Chemours in Dordrecht. Die bleken in veel gevallen te veel PFAS te bevatten.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit beoordeelde vorig jaar het risico van hobbykipeieren. Deze eieren kunnen te veel PFAS bevatten, maar een relatie met een bekende besmettingsbron of locatie kon de NVWA niet leggen. Het advies was: eet eieren uit de supermarkt, omdat hierin minder PFAS zitten. Of wissel eigen eieren af met eieren uit de supermarkt.
Het RIVM onderzocht daarop eieren van particuliere kippenhouders in heel Nederland. Daaruit bleek dat overal in het land te veel PFAS in die eieren kunnen zitten. Mensen krijgen ook al veel PFAS binnen via andere voedingsmiddelen en drinkwater, daarom is het advies om geen eieren van particulieren meer te eten.
Het vermoeden is dat PFAS via de wormen die kippen uit de grond halen in de eieren komen. Daarnaast pikken kippen vaak in vervuilde grond of drinken ze vervuild water. PFAS binden zich aan eiwitten, daardoor nemen eieren de chemische stoffen makkelijker op dan groente en fruit. Het advies geldt dus niet voor eten uit de moestuin. Het RIVM onderzoekt momenteel waar de PFAS in particuliere eieren vandaan komt.
Source: NRC