Nicolien van Vroonhoven is voor Pieter Omtzigt de volstrekt logische plaatsvervanger in Den Haag. Maar hij plaatst haar wel voor een enorme uitdaging. Is zij de Mat Herben van het NSC?
is chef van de politieke redactie van de Volkskrant.
In de galerij van politici die onverwacht enorme verantwoordelijkheden op hun bord kregen, zal Mat Herben wel altijd de nummer 1 blijven. Op 6 mei 2002, slechts negen dagen voor de verkiezingen, werd de Lijst Pim Fortuyn door een politieke moord beroofd van zijn partijleider.
Voormalig Defensie-voorlichter Herben was opeens de man die vanuit het niets een 26-koppige Tweede Kamerfractie moest leiden. En dan diende hij ook nog eens zijn partij rustig een kabinet in te loodsen. Dat het geen succes werd, is Herben nauwelijks kwalijk genomen. Het was te groot, te plompverloren.
Zo overdonderend is het niet wat Nicolien van Vroonhoven (Bussum, 1971) nu overkomt. Met tien jaar Kamerlidmaatschap op haar naam is ze bepaald geen groentje op het Binnenhof. En aan het wegvallen van haar partijleider heeft ze de afgelopen tijd, met tussenpozen, langzaam maar zeker kunnen wennen.
Maar na Herben is Van Vroonhoven in de parlementaire geschiedenis toch een goede tweede: Van Vroonhoven wordt vanaf nu geacht een piepjonge maar grote partij overeind te houden die geheel gebouwd is op de reputatie van één man, zonder dat die man nog langer in de buurt is. En dat ook nog in een, zacht gezegd, uitdagende regeringscoalitie. Weinig partijleiders hebben voor hetere vuren gestaan.
Dat Van Vroonhoven door Omtzigt zonder enige aarzeling naar voren is geschoven als zijn natuurlijke opvolger, wordt binnen de partij als volstrekt vanzelfsprekend gezien. Zij en Omtzigt gaan vele jaren terug, tot aan de tijd dat ze samen in de grote CDA-fracties zaten die begin deze eeuw de dienst uitmaakten in Den Haag.
Van Vroonhoven was er het eerst. Als 26-jarige begon zij na haar drie universitaire studies, waaronder fiscaal recht, als financieel medewerker van het toen nog onbekende CDA-Kamerlid Jan Peter Balkenende, de latere premier. Binnen enkele jaren, op haar 31ste, werd ze zelf Kamerlid, met de portefeuille belastingen.
Het was Van Vroonhoven die binnen de partij onder de indruk raakte van het jonge CDA-lid Pieter Omtzigt, toen nog aan het promoveren als econometrist. Zij introduceerde hem bij Balkenende. In 2003 werd ook Omtzigt CDA-Kamerlid, al snel met de portefeuille pensioenen.
Er ontstond een hechte, langdurige politieke vriendschap die jaren later goud waard bleek toen Omtzigt het CDA verliet en voor zichzelf begon. Van Vroonhoven was een van de eerste CDA’ers die voor hem koos en hem ook prompt te hulp schoot als medewerker in de Tweede Kamer. Aanvankelijk werkte ze onbezoldigd: als éénpitter had Omtzigt nauwelijks budget.
Samen bouwden ze daarna gestaag aan een nieuwe partij, aan de kandidatenlijst en aan Omtzigts imago als bestuurlijk vernieuwer en redder van de rechtsstaat. Van Vroonhoven zei lange tijd dat ze op de achtergrond wilde blijven, maar stond uiteindelijk toch zelf op de tweede plek van de lijst.
Dat de eerste plek binnen twee jaar vacant zou komen, kon zij toen niet weten. Maar belangrijker: de kiezers ook niet. Omtzigt ís Nieuw Sociaal Contract. De fractie zit vol mensen die hun carrière elders opgaven omdat ze met hém wilden werken. De kiezers bezorgden NSC in november 2023 twintig zetels omdat ze hém een kans wilden geven de cultuur op het Binnenhof te veranderen.
Het vertrouwen dat hij daarin zou slagen, was de afgelopen tijd al niet erg groot meer in het land. Van de twintig zetels had NSC er in de jongste peiling van Ipsos I&O nog maar twee over. In september 2023 was hij nog veruit de hoogst gewaardeerde partijleider onder de kiezers. Na een gestage neergang scoort hij inmiddels een diepe onvoldoende.
Onder dat gesternte moet Van Vroonhoven proberen nieuwe energie in de partij te blazen en de boel in Den Haag bij elkaar te houden. Ook dat zal nog niet meevallen, want de samenwerking met Wilders’ PVV in het kabinet-Schoof is binnen NSC nooit onomstreden geweest.
Zelfs met de verbindende factor Omtzigt aan het roer raakte de partij al twee staatssecretarissen en twee Kamerleden kwijt uit onvrede over de gang van zaken. Hoe groot zal Van Vroonhovens gezag zijn in eigen kring als Wilders binnenkort weer de randen van de coalitie-afspraken opzoekt? Kan zij mensen overtuigen zich te voegen naar haar lijn?
In haar eerste tv-optreden in haar nieuwe rol, vrijdagavond bij Nieuwsuur, toonde ze zich vol goede moed: ‘Ik heb de laatste tijd al aardig schaduwgedraaid en voor hete vuren gestaan. Ik heb nooit zoveel geleerd als in de afgelopen paar maanden.’
En, over de klachten die afgelopen week in andere partijen klonken over Van Vroonhovens als stug ervaren opstelling tijdens de onderhandelingen over de Voorjaarsnota: ‘Ik geloof dat ik inderdaad in de irritatiezone van de anderen zat. Maar dit was echt voor het goede doel. We deden het voor mensen die in de knel zitten (...) Ik ben wie ik ben. Ik breng mijn toon mee naar de tafel.’
Mat Herben deed, als het moeilijk werd op het Binnenhof, vaak een beroep op zijn ‘lijntje met Pim’. Hij had met hem gewerkt, al zijn boeken gespeld, en dacht wel zo’n beetje te weten wat Fortuyn zou hebben gedaan als hij in Herbens schoenen had gestaan.
Vaak werkte het nog ook. En Van Vroonhoven heeft één voordeel: haar boegbeeld doet het weliswaar voorlopig rustig aan, maar hij zal in geval van politieke nood heus de telefoon nog wel opnemen.
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant