is columnist voor de Volkskrant.
Voor de rechter zitten vier voormalige wijkagenten. Drie mannen en een vrouw, voeten stevig op de grond, oplettende blik, echte dienders. Ze worden verdacht van misbruik van gezag, meineed en onrechtmatig binnentreden. De officier van justitie wil dat ze 4 maanden tot een jaar de cel in gaan.
Onvoorstelbaar dat ze hier in het verdachtenbankje staan, vinden ze zelf. Ze waren juist zo goed bezig. Ze vingen veel boeven. Geen Limburgs drugspand was voor hen veilig. Altijd stonden ze aan, 24 uur per dag, ook buiten 9 en 5. Het ‘blauwe hart heeft altijd geklopt voor het politievak’, zegt een van hen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Samen met andere wijkagenten wisselden ze tips uit in hun appgroep ‘Game of Thrones’. Stagiairs kwamen daar niet binnen. Zwart-witdenkers al evenmin. Je moest gevoel hebben voor de ‘Game of Thrones-tactieken’.
Rook een collega een wietlucht? Dan was het, citeert de officier van justitie uit de appgroep, tijd voor ‘ff melding bij MMA’. Oftewel: een agent deed melding bij Meld Misdaad Anoniem. Dat mag de politie niet doen. Omdat het lijkt of zo’n MMA-melding van een bezorgde burger komt, is daarna qua opsporing ineens meer mogelijk.
Een huiszoekingsbevel? Niet altijd nodig. Deze agenten hadden een ‘lossere stijl’ bij het binnentreden, zo legt een advocaat uit, ‘gewoon wat druk leggen op een bewoner’, ‘een bakkie koffie doen’. Dat ging sneller dan wachten op toestemming van de onderzoeksrechter.
Bij arbeidsmigranten die geen Nederlands spreken, werkte deze benadering goed. Dit werkte ook: zeggen dat het huis ‘op de kop gaat’ als de politie niet binnen mag. Hennepplanten gevonden? Een geval van ‘ff rechtlullen haha’, zoals het in de app heette: gauw alsnog de benodigde handtekeningen regelen.
In 2019 onthulde een klokkenluider de appgroep. De agenten werden op non-actief gesteld. Het strafrechtelijk onderzoek sleepte jaren voort. Dit is groter dan vier wijkagenten. Het gaat over een geheel politieteam in Noord-Limburg.
Rond 2011 werd het team ‘Horst-Peel en Maas’ een zogeheten ‘proeftuin’ voor ‘contextgedreven werken’. Minister van Justitie Ivo Opstelten was fan van de nieuwe aanpak. Agenten moesten meer de straat op. Het ‘grijze gebied’ in de wetgeving mocht verkend. De politie werkte voortaan ‘regelvrij’. Taboe werd de ‘paarse krokodil’, oftewel alle bureaucratie waarmee politiewerk gepaard kan gaan.
De vrouwelijke verdachte vertelt dat ze als jonge agente als het ware is ‘opgegroeid’ met contextgedreven werken. ‘Er was geen aparte cursus’, zegt haar advocaat, alleen ‘steekwoorden en zinnen’. ‘Luisteren naar de burger’ was belangrijk.
Aan de perstafel schrijven twee journalisten van dagblad De Limburger mee. Zonder hun jarenlange onderzoek was deze kwestie mogelijk niet naar buiten gekomen. In een van hun stukken omschrijft de bedenker van het contextgedreven werken, voormalig korpschef Bryan Rookhuijzen, de politie in Horst als ‘groeibriljant’. Graag had hij zijn aanpak uitgerold over heel Limburg.
Toen alles fout was gegaan, interviewde een politie-onderzoeker veertig betrokkenen over contextgedreven werken. In zijn rapport gaat het niet alleen over de verdachte agenten, maar ook over een leidinggevende, die algauw vertrok, en alle politiemedewerkers die erbij waren.
Het gaat over de tuintafel. Achter het politiebureau in Horst, zo moeten we begrijpen, stond een tuintafel. In gesprekken aan deze tuintafel werden aanvankelijk de grenzen vastgesteld van de nieuwe aanpak. Later ontstond een cultuur van ‘leven en laten leven’. Enkele agenten namen ‘regelvrij’ toen steeds letterlijker. In 2017 ontstond de Game of Thrones-app.
De officier van justitie spreekt van ‘noble cause corruption’, corruptie vanuit het idee dat het doel de middelen heiligt. Eerlijk is eerlijk: de regelvrije politie in vrijstaat Horst presteerde uitstekend. De verdachte agenten arresteerden veel drugscriminelen. Jammer alleen dat de rechtsstaat in het geding kwam.
Rechters en officieren van justitie in Limburg accepteerden de ‘lossere stijl’ van werken jarenlang zonder morren, stelt een advocaat. Voor leidinggevenden bij de politie zijn er verder geen gevolgen. Alleen het toenmalige ‘blauw op straat’ staat nu voor de rechter.
a.vanes@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant