De Zen 5-upgrade van de Framework Laptop 13 brengt voor het eerst een npu met 50Tops aan rekenkracht naar de Framework Laptop. Framework lijkt bovendien het vermogen en de fancurve iets getuned te hebben, want in het scenario van dagelijks gebruik, maakt de koeling significant minder herrie dan de Zen 4-voorganger. Ten opzichte van de Ryzen 7 7840U is de Ryzen AI 7 350 wat snelheid betreft niet echt een verbetering, alleen in specifieke benchmarks. Een upgrade vanaf Zen 4 is in de meeste gevallen dan ook niet zinnig. Als je nog op een elfde generatie Intel-processor zit, dan is het een ander verhaal. De slimste optie is misschien wel een Zen 4-moederbordje van de vorige generatie, want die worden nu tegen een lagere prijs aangeboden.
Bekijk product
Framework heeft een nieuw moederbord, voorzien van een Zen 5-processor, voor de Framework Laptop 13 uitgebracht. Voor wie de Framework Laptop 13 niet kent: het is een laptop die eenvoudig te repareren of te upgraden is. De review van de eerste generatie uit 2022 lijkt alweer een eeuwigheid geleden, niet in de laatste plaats omdat we al zes verschillende moederbordjes in dezelfde behuizing hebben gelepeld. We begonnen met een Intel-processor van de elfde generatie, toen volgde de upgrade naar de twaalfde en de dertiende generatie. AMD's Zen 4-platform kwam ook nog tussendoor, gevolgd door Intel Meteor Lake en nu is het dus de beurt aan Zen 5, specifiek de Ryzen 7 AI 350-processor.
Voor de liefhebbers is het handig dat die nieuwe processor als eerste Framework-moederbord Copilot+ ondersteunt. De processor heeft een npu met 50Tops en dat is genoeg om de nieuwe functionaliteit in Windows te gebruiken.
Het zou natuurlijk het mooiste zijn als je de behuizing van je Framework Laptop oneindig kunt gebruiken, maar die van ons is inmiddels wel aan slijtage onderhevig. De laptop is een keer mee geweest naar een beurs en heeft daar een deukje opgelopen, en hoewel er zes verschillende moederborden in de behuizing gezeten hebben, is het chassis veel vaker van moederbord gewisseld, wanneer we nog even een testje op een ouder moederbord wilden draaien.
Van de vier schroefjes waarmee het moederbord vastzit, doen twee hun werk niet meer. De kleine boutjes draai je vast in smeltpluggen en als je die te strak aandraait, breken ze uit de behuizing. Voor wie zelf zijn Framework Laptop wil upgraden, is het advies dus om het moederbord niet te strak vast te willen zetten. Het moederbord schroef je vast aan de onderkant (oftewel de D-cover), en dat is ook het enige onderdeel dat nog origineel is sinds de eerste Framework Laptop die we ontvingen. Er zitten inmiddels nieuwe wifi, speakers, scharnieren, toetsenbord, scherm en A-cover (de achterkant van het scherm) op de laptop. Framework verbetert regelmatig zijn onderdelen en die nieuwe onderdelen worden dan de standaard bij nieuwe generaties. De eerste generatie Framework Laptop 13 werd bijvoorbeeld met 55Wh-accu geleverd, maar inmiddels is 61Wh de standaard geworden. Een nieuwe D-cover heeft Framework echter nog niet ontwikkeld.
Framework verkoopt de Laptop 13 in zijn geheel, als laptop dus, maar verkoopt ook de losse moederborden, mocht je willen upgraden. Daarbij is er keuze uit de drie configuraties in de eerste drie kolommen. De laatste kolom is de configuratie die we eerder hebben getest, met Zen 4-processor.
De oudere moederbordjes verkoopt Framework ook nog, tegen een prijs die lager ligt dan de introductieprijs. De fabrikant stuurde ons de middelste configuratie, dus met Ryzen AI 7-processor. Dit is ook meteen de eerste keer dat we de Ryzen AI 7 350 aan de tand voelen, nadat we de Ryzen AI 9 HX 370 al in meerdere laptops hebben gezien.
In dit artikel ligt de nadruk op de benchmarks van de nieuwe Zen 5-processor. Als je een indruk wilt krijgen van de Framework Laptop zelf, dan kun je die vinden bij de review van de eerste uitvoering. Als je benieuwd bent naar hoe het upgraden in zijn werk gaat, dan kun je deze video bekijken.
Zoals gezegd: Zen 5 is niet helemaal nieuw en we hebben aardig wat laptops met de nieuwe 'Ryzen AI'-processor getest. De Ryzen AI 7 350 in de Framework is voorzien van acht cores, terwijl we tot nu toe alleen modellen met tien en twaalf cores hebben getest. In de multitests is de Zen 5-processor ruim twintig procent sneller dan de Zen 4-versie van de Framework Laptop en ook in de singletest, waarbij dus maar één core gebruikt wordt, bedraagt het verschil ruim tien procent.
In 3DMark Night Raid wordt de cpu anders belast en is de Zen 4-processor nipt sneller, en op grafisch vlak is dat ook het geval. Toch is het verschil niet zo groot als je zou kunnen verwachten. De 7840U maakt immers gebruik van een gpu met 12 CU's, terwijl de nieuwe Ryzen 350 er maar 8 heeft. Blijkbaar zorgt de wat efficiëntere RDNA 3.5-architectuur van de nieuwe gpu ervoor dat de prestaties in 3DMark in ieder geval op hetzelfde niveau uitkomen.
De significante verschillen die je in Cinebench ziet, zijn niet zichtbaar in Geekbench. Wanneer je alle cores aanstuurt, is de nieuwe Zen 5-processor wel vlotter, maar bij het gebruik van één core is de snelheid ongeveer gelijk in verhouding met de Zen 4-Framework.
PCMark simuleert verschillende soorten gebruik, variërend van het openen van een webbrowser; tot het bewerken van een foto of het draaien van een simpel spelletje. Ook in deze test is het verschil tussen Zen 4 en Zen 5 nauwelijks aanwezig.
Tot slot draaien we Blender waarin we herhaaldelijk een afbeelding renderen. Stijgt de rendertijd, dan kan dat wijzen op throttling. Het lijntje van de Zen 5-Framework start laag en loopt dan omhoog, om vervolgens af te vlakken. Wat je hier ziet, is dat de processor 35W mag verbruiken als piekvermogen en dat hij daarna langzaam terug laat lopen naar 30W, wat hij vervolgens netjes vasthoudt. Er zijn geen grote schommelingen, dus de laptop heeft geen last van throttling, anders dan de eerdergenoemde vermogensbeperking.
Source: Tweakers.net