Na hun Voorjaarsnota-akkoord waren de coalitiepartijen er als de kippen bij om hun successen bij de onderhandelingen uit te venten. Maar wie de rekening voor al die leuke dingen gepresenteerd krijgt, dat wilden ze dan weer niet vertellen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Als manna uit de hemel daalden de ‘goednieuwstweets’ van de coalitieleiders woensdagochtend op het hongerige kiezersvolk neer. VVD-leider Dilan Yesilgöz meldde op X dat er 1,1 miljard euro extra naar defensie gaat. Geert Wilders (PVV) zette daar een ‘boodschappenbonus’ van 1 miljard euro (een verhoging van de huurtoeslag) naast. De BBB pronkte met ‘600 miljoen euro extra voor boeren’ in 2025 en 2026 en NSC regelde dat het jeugdminimumloon vanaf 2027 omhooggaat.
Dat is nog maar een kleine greep uit al het moois dat acht dagen politiek touwtrekken op het ministerie van Financiën heeft opgeleverd, als we de succesclaims uit de coalitie mogen geloven. Voor de sociale advocatuur is 30 miljoen euro extra uitgetrokken, de gemeenten krijgen volgend jaar iets meer geld en de energiebelasting voor huishoudens gaat 200 miljoen euro omlaag (dat is circa 1,5 cent per kubieke meter aardgas).
Verder worden de sociale huren twee jaar bevroren, draait het kabinet een bezuiniging van ruim 250 miljoen op de kinderopvang terug en krijgen werknemers van sociale werkplaatsen er iets bij. Ook maakt de coalitie geld vrij voor compensatie van arbeidsongeschikten die door een rekenfout van het UWV een te lage WIA-uitkering hebben gekregen, en voor verbetering van het WIA-stelsel.
Desondanks bezweert minister van Financiën Eelco Heinen dat hij de begrotingsregels geen millimeter heeft opgerekt. De extra uitgaven leiden volgens hem niet tot een hoger begrotingstekort en oplopende staatsschuld. Dat betekent dat de goednieuwsshow van de coalitie gefinancierd moet zijn met bezuinigingen. Maar daar zwijgen de coalitiefracties woensdag angstvallig over. Niemand wil het collectieve feestje bederven door te onthullen waar de pijn zit.
Alles over politiek vindt u hier.
Op basis van vage toespelingen en off the record-bekentenissen is dat gelukkig toch enigszins te reconstrueren. Het terugdraaien van de veelbekritiseerde btw-verhoging op sport, media en cultuur (kosten: 1,3 miljard euro) wordt bijvoorbeeld gedekt door de schijfgrenzen van de inkomstenbelasting volgend jaar niet, of niet volledig, te indexeren. Dat is dus een belastingverhoging.
BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas schermt op X met 2,5 miljard euro investeringen in spoor-, weg- en waterinfrastructuur, waaronder 1,9 miljard euro voor de aanleg van de Nedersaksenspoorlijn tussen Stadskanaal en Emmen. Later op de dag wordt duidelijk dat de coalitie hiervoor geen extra geld uittrekt. De kosten worden betaald door het bestaande budget voor de Lelylijn (spoorverbinding Lelystad-Groningen) te plunderen.
Een deel van de verzwegen financiële pijn zit naar het schijnt in het uitstellen van eerder begrote uitgaven naar een later jaar (dat levert voor dit jaar een meevaller op, maar een tegenvaller in de toekomst) en het achterwege laten van loon- en prijsbijstellingen op de departementale begrotingen. Dat laatste is een kaasschaafbezuiniging: de budgetten van de ministeries stijgen dan een keer niet mee met de inflatie.
Er zijn ook een paar extra uitgaven waarmee de vier onderhandelaars niet adverteren, omdat ze daarmee geen wit voetje halen bij hun achterban. Zo begint niemand spontaan over de ruim 900 miljoen euro die asielminister Marjolein Faber er dit jaar bij krijgt. Daarvan is 860 miljoen euro bestemd voor de hoge opvangkosten van nieuwe asielzoekers. Omdat Faber de Spreidingswet wil intrekken, regelen gemeenten dit jaar te weinig opvangplekken en moet het COA de nieuwkomers grotendeels in dure hotelkamers huisvesten.
In 2027 heeft Faber nóg eens 3,5 miljard euro extra nodig. Dat komt doordat het aantal asielzoekers niet zo hard daalt als de coalitie vorig jaar hoopte. Dit financiële probleem schuift de coalitie door naar de augustusonderhandelingen voor Prinsjesdag. Hetzelfde geldt voor de miljarden die het kabinet waarschijnlijk moet uittrekken voor nieuw stikstofbeleid. De ministeriële commissie die dat moet vormgeven is nog bezig, dus het regelen van de financiën is uitgesteld.
PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie (Justitie en Veiligheid) krijgt niet de gevraagde honderden miljoenen voor nieuwe gevangenissen. Ook VVD-minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei) lijkt in de kou te staan. Zij had extra geld voor klimaatbeleid gevraagd, omdat Nederland anders het wettelijke klimaatdoel voor 2030 niet haalt. Maar de coalitie geeft niet thuis en schuift ook dit probleem door naar het najaar.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant