Overheid en werkgevers moeten meer doen om arbeidsmigranten te laten integreren, stelt de Adviesraad Migratie in een recent rapport. In het Limburgse dorp Tegelen hebben bewoners zélf de handschoen opgepakt met taallessen voor hun Oost-Europese buren. ‘Bekend maakt misschien bemind.’
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Toen de Slowaakse Martina (31) zeven jaar geleden naar Nederland kwam, leerde ze al snel een nieuwe taal: Pools. In de Noord-Hollandse kas waar ze werkte, waren al haar collega’s namelijk Pools, net als haar huisgenoten. Nu ze voor een nieuwe baan in het Limburgse Tegelen is neergestreken, is ze vastbesloten wéér een nieuwe taal te leren: Nederlands.
Daarom zit de Slowaakse deze donderdagavond in buurthuis Huis van de Wijk met haar acht medecursisten aandachtig te luisteren naar een krakerige box die op commando van docent Loek Waeijen Nederlandse zinnen het zaaltje in schalt: ‘Hallo, ik ben Joy, ik woon in Amersfoort en ik werk in Zwolle.’
De taallessen zijn een initiatief van de wijkbewoners van Tegelen. Of meer specifiek: van gepensioneerd schooldirecteur Sjraar Dambacher (71), die zijn buurt de afgelopen jaren van dialect zag verschieten met de komst van Oost-Europese arbeidskrachten. ‘Iedereen hier heeft wel iemand in zijn straat wonen die de Nederlandse taal niet meester is’, vertelt hij. ‘Dat maakt het er niet samenhangender en gezelliger op.’
Tegelen is niet het enige dorp dat door de komst van arbeidsmigranten ingrijpend is veranderd. Vorig jaar werkten er bijna een miljoen buitenlandse arbeidskrachten in ons land, wat gelijkstaat aan een op de tien werkenden. ‘In sommige dorpen en kwetsbare stadswijken vormen zij soms tot bijna een kwart van de bevolking’, zegt voorzitter Monique Kremer van de Adviesraad Migratie. ‘Dat kan de samenhang onder druk zetten.’
In een rapport pleitte de Adviesraad daarom vorige week voor een ‘Nationaal Programma Samenleven’. Overheid, gemeenten en werkgevers zouden er samen voor moeten zorgen dat arbeidsmigranten beter geïntegreerd raken in de Nederlandse samenleving, te beginnen met taalles. ‘Want we zien dat de tolerantie voor arbeidsmigratie afneemt’, aldus Kremer. ‘En dat komt vooral door de taalbarrière die het onderlinge contact belemmert.’
In Tegelen, dat valt onder de gemeente Venlo, leiden distributiedozen, aardbeienkassen en aspergevelden tot een onverzadigbare honger naar goedkope arbeidskrachten. In de regio Noord-Limburg groeide het aantal arbeidsmigranten nog wat harder dan in de rest van het land: van 23 duizend in 2017 tot 53 duizend in 2024, een toename van 130 procent. Het leidt ook hier tot groeiend protest.
Of zoals Dambacher het verwoordt: ‘Antipathie tegen nieuwkomers is ons ook hier niet vreemd.’ En als die antipathie er is, kun je pakweg twee dingen doen: op een anti-immigratiepartij stemmen − zoals 36 procent van de gemeentebewoners deed − of in actie komen, zoals Dambacher en zijn wijkgenoten deden.
In plaats van in ‘een speeltuintje hier’ en ‘een veilige oversteekplek daar’ staken zij een deel van het buurtbudget in wekelijkse taallessen voor hun nieuwe buren. De gepensioneerde schooldirecteur Dambacher werd met zijn 45 jaar onderwijservaring aangesteld als projectleider.
Dat die nieuwe buren wel oren hebben naar taalles, blijkt wel in het wijkcentrum, waar de cursisten inmiddels onder toeziend oog van vier Tegelse taalmaatjes gesprekjes oefenen. ‘Hoe laat jij gaat naar huis?’, vraagt de Poolse Justyna Barglowske (35) aan landgenoot Marek Szostek (28). ‘Ik ga naar huis op 8 uur’, antwoordt die. Hier grijpt taalmaatje Pieter Wishaupt (73) toch even in: ‘Óm’, verbetert hij. ‘Het is óm 8 uur.’ Diepe zucht van de Pool: ‘Nederlands is really moeilijk.’
Toch laten de cursisten zich ook na een lange werkdag niet uit het veld slaan door die vermaledijde Nederlandse ‘g’ of onnavolgbare zinsbouw, want ze zijn hier met een reden. ‘Ik wil mijn kind weer kunnen verstaan’, zegt Barglowske. ‘Die gaat hier nu naar de opvang en komt steeds thuis met woorden die ik niet begrijp, zoals buitenspelen.’ Szostek wil zich verstaanbaar kunnen maken in winkels en bij de Tegelse schaakvereniging.
Voor zijn werk in een distributiecentrum hoeft hij het in ieder geval niet te doen, glimlacht hij. ‘Daar spreekt iedereen Engels. Het is dus niet dat ik Nederlands móét leren, ik wíl het.’ Dat heeft ook nog een andere reden: de Pool is van plan een huis in Nederland te kopen en zich voor langere tijd in Tegelen te vestigen. Dat doen volgens de Adviesraad steeds meer Europese arbeidsmigranten: na vijf jaar is een derde van hen nog in Nederland.
Het onderstreept voor Kremer het belang van overheidsinvesteringen in de integratie van arbeidsmigranten. Want initiatieven als die in Tegelen juicht zij van harte toe, maar ze zou nog liever zien dat taalles door de overheid wordt verzorgd, liefst onder werktijd, zodat die niet alleen bestaat bij de gratie van vrijwilligers en gemotiveerde migranten. ‘Dat is ook in het belang van de werkgevers, want als de tolerantie voor arbeidsmigranten afneemt, hebben zij een probleem.’
Dambacher en zijn mede-vrijwilligers hopen vooral dat hun lessen ertoe leiden dat migranten die in Tegelen komen wonen ook daadwerkelijk inwoners worden. ‘We hebben lessen geleerd uit het verleden’, zegt hij, doelend op de gastarbeiders die hier vijftig jaar geleden al kwamen werken. ‘We weten dat onbekend onbemind maakt. En bekend maakt misschien niet direct bemind, maar we kunnen op z’n minst het poortje openzetten.’
De Slowaakse Martina zou in ieder geval niets liever willen dan integreren in de Limburgse samenleving. ‘In Slowakije hebben we ook arbeidsmigranten’, vertelt ze. ‘En ik weet hoe vervelend het is als ze de taal niet spreken.’ Al zal deze taalcursus er niet direct toe leiden dat ze gesprekken kan voeren met haar directe buren. Glimlachend: ‘Die zijn namelijk Roemeens.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant