Je tafelgenoot let even niet op, eet te snel of neemt een te grote hap, en voor ze het weet verslikt ze zich. Wat kun je doen om te voorkomen dat ze erin blijft? En wat als je kind zich verslikt?
Een kerstomaat, een druif, een stuk appel: jonge kinderen moeten leren slikken en dat gaat niet altijd vlekkeloos, weten veel ouders. Ook mensen die bijvoorbeeld een beroerte hebben gehad, kunnen moeite hebben met goed slikken. Maar iedere gezonde volwassene kent wel het irriterende gevoel van een brok eten dat achter in de keel de verkeerde afslag nam, vaak gevolgd door een hoestbui.
Normaal gesproken glijdt een hap voedsel soepel de slokdarm in, op weg naar de maag. Achter in je keel sluit een soort klepje, de huig, de luchtpijp af. Gebeurt dat niet, dan kan de hap in de verkeerde weg naar beneden belanden: de luchtpijp. Dat geeft irritatie en in het ergste geval sluit het stukje voedsel je luchtpijp gedeeltelijk af.
Hoe vaak dat gebeurt, is niet bekend. ‘Cijfers daarover bestaan eigenlijk niet, want meestal gebeurt het thuis’, zegt Heleen Lameijer, spoedeisendehulparts bij het Frisius MC. Slechts heel af en toe belandt iemand die zich hevig heeft verslikt op de spoedeisende hulp van het ziekenhuis. ‘Dat kan dan echt een reanimatiesituatie zijn’, zegt Lameijer. Bij kinderen komt zo’n noodsituatie door verslikken iets vaker voor dan bij volwassenen, maar dan nog is het vrij zeldzaam.
Meestal komt het niet zover dat je echt in je eten stikt. Je kunt namelijk veel zelf doen om het te voorkomen. ‘Laat degene die zich verslikt goed hoesten’, adviseert Lameijer. ‘Ook al voelt het als nephoesten, door de luchtverplaatsing komt het stukje eten vaak weer los.’ Helpt dat niet, laat de verslikker zich dan iets vooroverbuigen en sla dan vijf keer met een scheppende beweging op de bovenste helft van diens rug, vervolgt Lameijer.
Heeft ook dat geen effect, dan kun je buikstoten gebruiken: een procedure die ook wel bekendstaat als de heimlichgreep, naar de Amerikaanse arts die hem in 1974 bedacht – waarover later meer. Bij deze methode ga je achter de patiënt staan, die ook nu weer een beetje naar voren buigt. Je maakt een vuist van je dominante hand, die je vervolgens net onder het borstbeen van de patiënt plaatst. Je andere hand leg je eroverheen en dan trek je je handen schuin omhoog naar je toe. ‘Het idee is dat er in één klap heel veel lucht uit de longen, vanuit de buik, omhoog wordt gedrukt, waardoor de etensrest losraakt’, legt Lameijer uit. Ook dat doe je vijf keer.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Is iemand daarna nog steeds bezig te stikken, geef dan opnieuw vijf rugslagen en doe weer de buikstoten. ‘En bel 112.’
En bij kinderen? De hele kleintjes kun je moeilijk uitleggen dat ze goed moeten hoesten. En de heimlichgreep klinkt ook niet zo prettig bij een kwetsbaar babylijfje. Bij kinderen jonger dan 1 jaar adviseert Lameijer meteen te beginnen met op de rug kloppen. Je kunt het kind dan over je knie leggen, met de mond naar beneden. Vervolgens leg je het op zijn rug en druk je met twee vingers vijf keer op het borstbeen. Wissel dat weer af met rugslagen.
De bedenker van de heimlichgreep heeft zich overigens lang verzet tegen de rugslagen. Henry Heimlich vond dat je bij verslikken meteen zijn methode moest toepassen. Naar verluidt financierde zijn stichting zelfs onderzoek dat als doel had te bewijzen dat op de rug kloppen niet effectief was en zelfs averechts kon werken. Hij wilde zijn naam niet meer verbonden hebben aan de combinatie van rugslagen en buikstoten.
Ook in 2018 nog verzetten twee van zijn kinderen zich tegen rugslagen als remedie bij verslikken en zetten ze het Amerikaanse Rode Kruis onder druk. Vooralsnog zonder succes; zowel de Nederlandse, Europese als Amerikaanse reanimatierichtlijnen adviseren nog altijd hoesten, rugslagen en buikstoten. In die volgorde.
Tot zover de richtlijnen. Als arts weet Lameijer natuurlijk wat ze moet doen – ze heeft haar eigen dochter ook weleens rugslagen moeten geven toen die zich als baby flink verslikte. Maar wat als je geen arts bent en geen EHBO-diploma hebt? Lameijer raadt iedereen aan een reanimatiecursus te doen, vooral jonge ouders. ‘Als je kind zich verslikt, dan schrik je enorm. Maar je schrikt nog meer als je niet weet wat je moet doen. Als je er een keer een video van hebt gezien, krijg je meer vertrouwen in wat je aan het doen bent.’
Zeker als het niet lukt om met hoesten, rugslagen en buikstoten de luchtwegblokkade weg te krijgen en iemand het bewustzijn verliest, is het volgens Lameijer goed om te weten hoe je moet reanimeren. En hoewel je zou denken dat mond-op-mondbeademing het obstakel alleen maar verder de longen in blaast, kan de extra zuurstof wel degelijk levensreddend zijn en kunnen de borstcompressies het klontje doen losschieten. Lameijer biedt een gratis online reanimatiecursus aan, maar het aanbod is sowieso groot.
Nog een tip van de SEH-arts: snijd al het eten voor een kind in kleine stukjes om verslikken te voorkomen. ‘Voor mijn dochter blijf ik de tomaatjes halveren tot ze 4 is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant