Iedereen zou zijn baby, kind en zichzelf biologisch eten moeten kunnen voorzetten. Maar zolang biologisch voedsel onnodig duur blijft, en supermarkten winst blijven maken op de gezonde keuze, moeten we pesticiden blijven slikken.
Er bekruipt me tegenwoordig een schuldgevoel als ik mijn winkelmandje zorgeloos volgooi met biologische producten. Sinds ik een radar aan heb staan voor nieuws over pesticiden, leef ik in de groeiende overtuiging dat iedereen beter af is met een biologisch dieet. Het probleem is alleen: lang niet iedereen kan dat betalen.
Over de auteur
Channa Brunt is ecoloog in opleiding en hoofd communicatie van Conservation Connect. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Ik heb een vriendin die net als ik in het konijnenhol van de pesticiden is gedoken, en ook zij kan niet meer met een gerust hart niet-biologisch te eten. Deze vriendin zit in de bijstand. ‘Ik wil ook biologisch eten, Channa, maar ik kan het niet betalen’, is vaak de strekking van onze gesprekken.
Biologisch eten is duur. Dat het zelfs onnodig duur is, werd afgelopen week bevestigd door onderzoek van Profundo. Supermarktconcern Ahold Delhaize laat klanten een dikke, vette bio-tax betalen. Een biologisch product zou gemiddeld ‘slechts’ 16 procent duurder moeten zijn dan het reguliere alternatief. Maar: het prijsverschil bij Ahold Delhaize is gemiddeld maar liefst 56 procent. Het vermoeden is dat hetzelfde geldt voor andere supermarkten. Ik kijk nu met heel andere ogen naar de 10 procent korting die Albert Heijn me op biologische producten geeft als ik m’n persoonlijke bonuskaart scan.
Daar ben je dan mooi klaar mee. Bijvoorbeeld als bezorgde ouder die de veelbesproken aflevering van Keuringsdienst van Waarde zag, over pesticiden en babyvoeding. Toxicoloog Martin van den Berg werd daarin gevraagd of het verstandig is babyhapjes te maken van de reguliere groenten en fruit uit de supermarkt. ‘Ik zou dat zeker niet doen […] in de eerste jaren’, antwoordde hij. Baby’s zijn simpelweg kwetsbaarder, zelfs voor lage concentraties giftige stoffen dan volwassenen.
Hoewel onderzoek vaak nog ontoereikend is, bestaat het sterke vermoeden dat bepaalde (concentraties van) pesticiden ontwikkelingsachterstanden veroorzaken bij kinderen. En voorbij het kleine grut: blootstelling aan bepaalde pesticiden is steeds overtuigender te linken aan onder meer de ontwikkeling van verschillende soorten kanker en neurologische afwijkingen als parkinson en alzheimer – hoewel er nog geen officieel uitsluitsel is.
Het European Human Biomonitoring Initiative onderzocht de aanwezigheid van pesticiden in volwassenen en kinderen in vijf Europese landen, tussen 2014 en 2021. In maar liefst 84 procent van de geteste monsters werden twee of meer pesticiden gevonden. Sommige daarvan zijn inmiddels zelfs verboden. Kinderen bleken consequent hogere concentraties in hun lijf te hebben dan volwassenen.
We komen steeds meer te weten over de effecten van pesticiden op mens en milieu. Aan de andere kant is het probleem juist dat we heel veel nog niet weten. Ook toxicoloog Van den Berg benadrukt dat in diezelfde aflevering van Keuringsdienst van Waarde. Het ontbreekt bijvoorbeeld aan kennis over de cocktail van pesticiden die we binnenkrijgen; wanneer een nieuwe stof wordt goedgekeurd voor gebruik in de EU, is enkel gekeken naar de risico’s van die ene stof op mens en milieu.
Onbekend is dan wat die stof doet in combinatie met andere stoffen die we binnenkrijgen. Daarnaast gaat het te vaak mis: stoffen die eerder werden goedgekeurd blijken na jaren van gebruik toch te schadelijk voor mens en/of milieu en worden dan alsnog van de markt gehaald. Kwestie van ontoereikende testmethodes, data en verplichtingen om de nadelige gevolgen van goedgekeurde middelen te communiceren, schrijft het European Environment Agency.
En dan is er nog die maas in de wet: EU-lidstaten mogen afgekeurde bestrijdingsmiddelen bij ‘bijzondere omstandigheden’ of een gebrek aan alternatieven toch toestaan. ‘Kersentelers mogen voor negende keer ‘eenmalig’ niet toegelaten bestrijdingsmiddelen gebruiken’, kopte deze krant vorig jaar. In 2020 werden er op deze manier in de EU meer dan 13 duizend ton aan niet-goedgekeurde werkzame stoffen verkocht. Zo blijven bijvoorbeeld ook de omstreden neonicotinoïden thiamethoxam, clothianidin en imidacloprid in omloop, die in de EU verboden werden omdat ze enorm giftig zijn voor bijen.
Dat biologisch eten voor de massa kan, bewijzen de Denen. Terwijl in Nederland slechts 3 procent van al het geconsumeerde voedsel biologisch is, zitten de Denen op 12 procent. In ziekenhuizen, verpleeghuizen en op kinderopvangcentra is zelfs al 60 procent van het geserveerde eten biologisch. Kwestie van een goede samenwerking tussen retailers, de overheid en de biologische sector. Een mooie bijkomstigheid: Denemarken hoort binnen de EU bij de drie landen waar het gebruik van pesticiden tussen 2011 en 2020 het sterkst is afgenomen, wat dan ook weer goed nieuws is voor de natuur.
Mijn ongemak groeit. Iedereen zou zijn baby, kind, zichzelf gifvrij eten moeten kunnen voorzetten. We doen nu vaak alsof gifvrij eten een persoonlijke keuze is, maar in werkelijkheid is het een luxe. Zolang het prijsverschil zo groot blijft en zolang supermarkten winst maken op de gezonde keuze, blijft gifvrij eten een hobby voor de rijken. Willen we écht iets veranderen aan de blootstelling aan pesticiden, dan moet er beleid komen dat biologische voeding betaalbaar maakt voor iedereen. Tot die tijd is het kiezen uit twee kwaden: te veel betalen of te veel slikken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant