PFAS Het RIVM waarschuwt om geen eieren van hobby-kippen meer te eten, vanwege het risico op overmatige inname van PFAS. Wat gebeurt er als je dat toch doet? En hoe zit het met de rest van de moestuin? Vijf vragen over het advies.
Foto Jeffrey Groeneweg/ANP
Eet géén eieren meer van kippen in de moestuin of van de kinderboerderij. Met dat drastische advies kwam het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dinsdag, nadat het voor het eerst in Nederland grootschalig onderzoek had gedaan naar PFAS in kippeneieren. Die bevatten door het hele land te hoge concentraties PFAS, is de conclusie.
PFAS zijn een verzameling chemische stoffen die nauwelijks afbreken en giftig kunnen zijn. Nadat het RIVM in 2023 concludeerde dat eieren in de omgeving van de Dordtse teflonfabriek Chemours gevaarlijk hoge hoeveelheden PFAS bevatten, werd besloten tot een landelijk onderzoek.
Op zestig plekken haalden de onderzoekers eieren op om te onderzoeken hoe schadelijk het is om deze te eten. Die locaties zijn verspreid over alle twaalf provincies, van Noordoost-Groningen tot het zuidelijkste puntje Limburg. Op slechts één plek, in de buurt van Assen, troffen de onderzoekers geen PFAS aan.
1. Hoe kan het dat de eieren op zoveel plekken vervuild zijn?
Dat PFAS óveral zijn, was al duidelijk. Op tal van plekken werden de laatste jaren verhoogde concentraties gemeten. Dezelfde eigenschap die PFAS – gebruikt in onder meer elektronica en pannen met anti-aanbaklaag – rot een succes maakten, zorgt ervoor dat de stoffen zich decennialang in het milieu hebben opgestapeld: ze zijn onafbreekbaar.
Fabrieken wereldwijd hebben tonnen PFAS uitgestoten en geloosd. Dat daalt neer in zeeën, rivieren en trekt de bodem in. Daarnaast zorgen lokaal tal van andere bronnen voor verhoogde waardes in de bodem. Denk aan oefenlocaties van de brandweer, defensieterreinen, stortplaatsen en plekken waar schuimfeesten zijn gehouden.
2. Hoe bereikt PFAS de eieren?
Het RIVM vermoedt dat regenwormen de PFAS overdragen. Die kruipen door vervuilde grond en worden volgens door kippen opgegeten. Daarnaast pikken en woelen rondscharrelende kippen ook zelf in de vervuilde bodem, op zoek naar wormen, zaden en torren en drinken ze vervuild water.
Het RIVM is bezig met een vervolgonderzoek om definitief te kunnen herleiden hoe de PFAS in de eieren komen. De resultaten daarvan worden in het najaar verwacht.
3. Welke hoeveelheden troffen de onderzoekers aan?
Van de zestig locaties die door het RIVM werden uitgekozen, kregen mensen op 31 plekken bij één ei of zelfs minder per week al te veel PFAS binnen. Op tien locaties kan men maximaal één ei per week eten zonder over de grenswaarde heen te gaan. Op negen locaties kunnen mensen elke week meer dan vier eieren eten zonder de grenswaarde te overschrijden.
Vast staat dat op nagenoeg alle plekken verhoogde PFAS concentraties zijn geconstateerd. Daarbij valt aan de buitenkant niet af te lezen hoeveel PFAS er in een ei zit. „We kunnen niet van tevoren zeggen: dat ei is veilig”, zegt Boon. „Om die reden adviseren we om in het hele land geen eieren meer te eten.”
4. Wat gebeurt er als je toch eieren uit eigen kippenhok eet?
Als mensen voor langere tijd hoeveelheden PFAS binnenkrijgen die de grenswaarden overschrijden, kan dat schadelijk zijn voor de gezondheid. Een aantal van deze stoffen tast de immuunrespons aan: je wordt sneller ziek, omdat je lichaam niet meer zo effectief optreedt tegen virussen en bacteriën, en vaccins werken niet meer zo goed.
Het RIVM wijst erop dat eieren niet de enige manier zijn waarop mensen PFAS binnenkrijgen. In andere voedingsmiddelen en drinkwater zit al meer PFAS dan gezond is voor een mens. „We krijgen al te veel PFAS binnen”, aldus Boon. „Als je de eieren wél eet, verhoog je dat met een flinke hoeveelheid. Dan neemt de kans op ziektes toe.”
Eieren uit de supermarkt kunnen volgens het RIVM nog steeds worden gegeten– die scoren bij metingen doorgaans aanzienlijk beter. Hoe dat kan, is niet precies duidelijk. Het heeft er mogelijk mee te maken dat commercieel gehouden kippen vaak niet buiten lopen en gecontroleerd voer krijgen.
5. Hoe zit het met andere gewassen uit de moestuin?
Daarover heeft het RIVM een geruststellende boodschap: groente en fruit kan met een gerust hart worden gegeten. Eieren bevatten aanzienlijk meer PFAS dan andere gewassen uit de tuin. Dat heeft ermee te maken dat PFAS zich binden aan eiwitten, waardoor eieren de chemische verbindingen makkelijker in zich opnemen.
„Het advies geldt alléén voor de eieren”, benadrukt Boon. „Mensen kunnen nog gewoon veilig hun moestuingewassen eten.”
Source: NRC