Met een btw-heffing voor privéscholen probeert de Britse regering de ongelijkheid in het onderwijs te verkleinen. Het geld gaat naar staatsscholen. Privéschool Ewell Castle merkt de gevolgen. ‘Het wrange is dat de verhoging voor de allerrijksten geen probleem is.’
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Ewell Castle School bestaat volgend jaar honderd jaar, maar rector Silas Edmonds verkeert nog niet in jubelstemming. Integendeel. Eerder dit jaar zag hij zich gedwongen om het schoolgeld voor zijn privéschool met 15 procent te verhogen, naar bijna 30 duizend euro per jaar. ‘Op de sofa waar jij nu zit’, zegt Edmonds, ‘daar hebben huilende ouders gezeten. Dat zijn mensen uit de middenklasse die het oude bedrag net konden ophoesten.’ Op sombere toon vertelt het 51-jarige schoolhoofd in zijn ruime kantoor dat sommige ouders hun kind halverwege het studiejaar elders moeten onderbrengen.
Ewell Castle is een van de 2.500 Britse privéscholen – wat verwarrend aangeduid met public schools – die vanaf januari btw-plichtig zijn. Voorheen waren ze, net als gewone onderwijsinstellingen, van deze belasting gevrijwaard. De Labour-regering hoopt ruim 2 miljard euro met deze fiscale maatregel op te halen, geld dat moet gaan naar 6.500 extra docenten in het staatsonderwijs, waar 93 procent van de Britse kinderen naartoe gaat. De verwachting is dat 14 duizend van de 600 duizend kinderen het privéonderwijs dit jaar moeten verlaten.
Met de lastenverzwaring wil Labour de ongelijkheid in het onderwijs verkleinen. Als overblijfselen van de standenmaatschappij stellen privéscholen vermogende Britten in staat hun kroost een maatschappelijke voorsprong te geven. Een onevenredig groot deel van de elite is privaat opgeleid, of het nu gaat om politici, acteurs, rechters, wetenschappers, diplomaten of rugbyspelers. Vroeger waren het de ‘karaktervormende’ leerscholen voor de bestuurders van het Britse wereldrijk. Bekend is de uitspraak van de hertog van Wellington dat de Slag bij Waterloo werd gewonnen op de sportvelden van Eton.
Nog in zijn rol van oppositieleider gaf Keir Starmer twee jaar geleden een persoonlijk tintje aan de klassenstrijd door tijdens een Lagerhuisdebat te verwijzen naar de alma mater van toenmalig premier Rishi Sunak. ‘Winchester College heeft een roeiclub, een schuttersclub en een uitgebreide kunstcollectie’, beweerde Starmer, om vervolgens te wijzen op de schrale staat van staatsscholen in Sunaks geboorteplaats Southampton. Waarom zou Winchester, waar het lesgeld 54 duizend pond (62 duizend euro) per jaar bedraagt, een belastingvoordeel van 6 miljoen pond genieten, vroeg Starmer zich af.
Met Winchester noemde Starmer een van de bekendste privéscholen, een buitencategorie waartoe ook Eton, Harrow, Westminster, Marlborough, Rugby, St Paul’s en Charterhouse behoren. Alleen Eton al heeft twintig Britse premiers voortgebracht. Deze kostschool nabij Windsor Castle heeft bekendgemaakt de volle 20 procent btw door te zullen berekenen aan de ouders. Ironisch genoeg kan de 585 jaar oude school dankzij de regeringsmaatregel 5 miljoen euro aan btw terugclaimen die het in de afgelopen tien jaar heeft moeten betalen voor de bouw van een zwembad en een studentenhuis.
‘Wij zijn geen Eton’, zegt rector Edmonds, ‘we onderwijzen niet de kinderen van superrijken uit binnen- en buitenland, maar van plaatselijke tweeverdieners die vakanties en andere luxe opofferen voor het onderwijs van hun kinderen. Het wrange is dat de verhoging voor de allerrijksten geen probleem is, zeker als ze het lesgeld voor de komende jaren al hebben hebben betaald om die zodoende te ontlopen.’ Volgens Edmonds heeft de brexit een rol gespeeld bij de btw-introductie. ‘Onder EU-regels zou het volgens mij niet mogelijk zijn geweest om onderwijs op deze wijze te belasten.’
Trots toont hij het kasteel dat twee eeuwen geleden werd gebouwd voor een bankier, als een plek waar hij feesten kon organiseren. ‘We hebben door de jaren heen een miljoen pond geïnvesteerd in renovatie.’ Langs de school kabbelt de Hogsmill, de rivier waar John Everett Millais zijn schilderij Ophelia maakte, de verdrinkende edelvrouw uit Hamlet. Iets verderop ligt Nonsuch, een park waar ooit een paleis van Hendrik VIII stond. Op het schoolterrein loopt een ‘therapiehond’. ‘Aaien en spelen is goed voor de geestelijke gesteldheid van de scholieren’, zegt Edmonds.
Edmonds toont de tennisvelden waar scholieren een-op-eenlessen krijgen, in de hoop dat ze ooit op het nabijgelegen Wimbledon kunnen uitblinken. ‘Tennis is onze grote kracht en we hebben studiebeurzen voor talentvolle tennissers. Kijk, daar zijn de oude paardenstallen waar nu het vak design en technologie wordt gegeven.’ Op de zorgvuldig gemaaide velden rondom het kasteel hebben onder meer acteur Oliver Reed, schrijver Dick Francis, jockey Fred Winter en hiphopper Sampha Sisay hun schooljaren doorgebracht. Het blauwe schooluniform heeft een exclusief Schots ruitjespatroon.
Dat uniform is sinds zijn 8ste gedragen door Harrison McLean, die nu computerwetenschap studeert in Oxford. Hij vertelt veel te hebben gehad aan de flexibiliteit en individuele begeleiding die een privéschool als deze aanbiedt, alsmede aan zijn ervaring als hoofd van het liefdadigheidscomité. ‘Ik legde de eindexamens in wiskunde en statistiek een jaar eerder af, zodat ik in het eindjaar tijd had voor computerwetenschap.’ Hij zegt het geluk te hebben gehad dat zijn ouders in staat waren deze levensbepalende keuze te maken. ‘Misschien zou dat niet zijn gelukt als het lesgeld door de btw hoger was geweest.’
Ewell Castle ligt op de zogeheten ‘stockbroker’s belt’ in Surrey, een welvarend graafschap onder Londen waar een op de vijf kinderen privéonderwijs geniet, meer dan het landelijke gemiddelde. Elders in Surrey beweerde de hoofdonderwijzer van Starmers oude school, Reigate Grammar, dat duizenden scholieren de overstap zullen maken naar het overbezette staatsonderwijs. In Starmers schooljaren was deze school veranderd van een staatsgymnasium in een privéschool. De latere premier, zoon van een gereedschapsmaker, kon destijds blijven dankzij een noodbeurs van de gemeente.
Volgens de onderwijswethouder van Surrey is er sprake van een kleine overloop, maar leidt deze vooralsnog niet tot capaciteitsproblemen. Sinds januari hebben achttien public schools aangekondigd hun deuren te sluiten, waarbij in vier gevallen een verband is gelegd met de btw-heffing. In Surrey gaat bijvoorbeeld de Royal School dicht, de alma mater van prinses Anne, die er nog steeds erepresident is. De regering trad in juli aan en voerde de btw-maatregel al in januari in, dus vrij snel en halverwege het schooljaar. Daardoor hadden ouders en scholen minder tijd om geld bijeen te krijgen of de begroting aan te passen. Overheidsdocumenten van het ministerie van Financiën suggereren dat dit een bewuste strategie was om het aantal privéscholen te verminderen.
‘De zorgen van de privéscholen worden overdreven’, zegt Francis Green, co-auteur van het boek Engines of Privilege, ‘ze zullen leerlingen verliezen, maar dat is tegen de achtergrond van een bredere krimp in die sector, zeker waar het gaat om de basisscholen.’ Green, die zelf gelukkige jaren heeft beleefd op een kostschool aan de Engelse zuidkust, wijst erop dat de regering kan rekenen op steun van de bevolking: ‘Uit een peiling bleek dat meer dan de helft het eens is met de btw-maatregel, en slechts 21 procent tegen. De meeste Britten vinden de bestaande situatie in het onderwijs oneerlijk.’
In de afgelopen eeuw hebben privéscholen vaker onder druk gestaan. Na de Tweede Wereldoorlog overwoog de socialistische regering van Clement Attlee ze te nationaliseren, maar de premier, alumnus van de kostschool Haileybury, voelde er niets voor. Tijdens de democratiseringsgolf van de jaren zestig probeerde de Labour-regering van Harold Wilson het opnieuw, maar onder de Britten heerste apathie. Public schools bestonden in een ander universum. Wel opende Labour de aanval op de grammar schools, de gratis staatsgymnasia die aan de poort mochten selecteren.
In de voorbij decennia werd het land lang geregeerd door ‘kostschoolpremiers’. De sociaaldemocraat Tony Blair was een oud-leerling van Fettes, het Schotse Eton, terwijl de Tories David Cameron en Boris Johnson elkaar kenden van het echte Eton. Nu waait er opnieuw een hervormingsgezinde wind. Vrijwel alle leden van de Labour-regering komen van staatsscholen, onder wie minister van Onderwijs Bridget Phillipson. Zij is sterk gekant tegen elitarisme, ook binnen het staatsonderwijs waar ze niet langer belastinggeld wenst te besteden aan het doceren van Latijn.
Veelzeggend is dat de topuniversiteiten Oxford en Cambridge bij gelijke geschiktheid tegenwoordig eerder scholieren uit het staatsonderwijs aannemen, daarbij gestimuleerd door de rijksoverheid. Een teken van de afnemende invloed van de privéscholen was twee jaar geleden een rel in de cricketwereld, toen werd voorgesteld om de jaarlijkse wedstrijd tussen Eton en Harrow niet langer op het heilige gras van cricketstadion Lord’s te spelen. Binnen het rugby en het cricket bestaan er zorgen over het toekomstige lot van de privéscholen, van oudsher geboortegronden van toptalent.
Green verwacht niet dat het privéonderwijs zal worden genationaliseerd, iets waar wel animo voor is binnen Labour en de progressieve pressiegroep Abolish Eton. Dat zou immers gepaard gaan met hoge compensatiekosten voor de overheid en leiden tot lange rechtszaken van de invloedrijke scholen. Green ziet meer heil in een langzame integratie van privé- en staatsonderwijs. ‘Om de schadelijke onderwijskloof kleiner te maken, is het een idee om meer scholieren uit het staatsonderwijs de kans te bieden om les te krijgen op de privéscholen, zonder al die hoge lesgelden.’
Ewell Castle, waar 660 scholieren op zitten, is door de jaren heen al minder exclusief geworden. In de jaren zeventig veranderde het van kostschool in een dagschool voor jongens. Sinds 2015 worden er ook meisjes toegelaten. Rector Edmonds zou graag meer studiebeurzen geven, maar wijst erop dat de school op de penny’s moet letten. Niet alleen de vrijstelling van btw komt te vervallen, maar ook die van de diverse heffingen die gewone bedrijven moeten betalen. Tevens stijgen de sociale premies. ‘Als de politiek ons met rust laat’, zegt hij, wandelend door de educatieve idylle, ‘dan redden we het prima.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant