Het persoonlijke universeel maken, dat doet elke goede kunstenaar, zo ook de Engelse Emma Talbot. De installatie Mother Earth beweegt van Talbots moeder naar ‘Moeder Aarde’, voor wie ze nog altijd hoop koestert. ‘Het kan anders, als we daarvoor kiezen.’
is kunstredacteur voor de Volkskrant en schrijft over fotografie en beeldende kunst.
Emma Talbot (55) is overal, als je naar haar op zoek bent. Haar grootschalige installaties, haar tekeningen en haar animaties zijn dit voorjaar te zien op groepstentoonstellingen in Den Haag en Florence, ze heeft solo’s in het Copenhagen Contemporary in Denemarken en in Athene, en later dit jaar in het Arnolfini in Bristol – de grootste ooit in haar geboorteland. In het najaar staat Boijmans Van Beuningen in Rotterdam op het programma.
Haar alomtegenwoordigheid is niet verwonderlijk. Talbots werk gaat over actuele, prangende thema’s: macht, de penibele staat van onze natuur, kapitalisme, feminisme. Bekijk op haar website maar eens de lijst met haar recente tentoonstellingen: een beetje als de wortels van een boom voeden ze allemaal die ene centrale vraag in haar oeuvre, namelijk: hoe ben je mens in deze tijd?
En nu staat ze hier, in de laatste zaal van de groepstentoonstelling Good Mom/Bad Mom in Centraal Museum Utrecht, waar we hebben afgesproken om te praten over het werk dat ze in opdracht van het museum maakte. Mother Earth heet het, en het bestaat uit twee delen. Het eerste is een installatie van handbeschilderde zijden doeken, het tweede een zeven minuten durende animatie.
Beide zuigen je een wereld in die Talbot-liefhebbers al wat langer kennen, een wereld bevolkt door gezichtsloze vrouwen (Talbot zelf), dieren, planten, mythische figuren, met daartussen tekstballonnen met vragen die je aan het denken zetten.
Stap maar eens mee de installatie in, een cirkelvorm die Talbot omschrijft als een grot, of als een baarmoeder – een oervorm. Alsof je in een (koorts)droom terechtkomt waarin geboorte en dood (‘de enige twee gebeurtenissen die niemand kan navertellen’) en alles wat zich daartussen afspeelt in een razendsnel tempo aan je voorbijtrekken.
Ik las dat al uw werk begint met het maken van kleine tekeningen op papier, omdat dat voor u de manier is om te ontdekken wat u bezighoudt. Geldt dat ook voor een groepstentoonstelling als deze, waarbij het thema, moederschap, al vastlag?
‘Zeker. Nadat ik door de curatoren was benaderd, liep ik met hen door de ruimte waar mijn werk zou komen te hangen, en al pratende dacht ik: moederschap wordt niet gedefinieerd door die eerste fase waarin je kind nog klein is, of waarin je zelf nog een baby bent. Moederschap is er altijd, voor je hele leven. Het leek me interessant om dat perspectief eens te onderzoeken.
‘Eenmaal thuis ben ik gaan tekenen. Dat doe ik altijd zonder erbij na te denken. Gewoon, om te zien wat er naar boven komt. Leven en werk zijn bij mij niet gescheiden, het zijn altijd de dingen die in een bepaalde periode in mijn leven heel belangrijk zijn die een uitweg vinden in mijn kunst en er betekenis aan geven.
‘En op dit moment is dat mijn moeder die ernstig ziek is en op sterven ligt. Het is een nogal aangrijpende aanleiding om het moederschap, en onze onderlinge relatie, te onderzoeken.’
Hoe was die relatie?
‘Ik ben dol op mijn moeder, ben zeer aan haar gehecht, maar ik had graag een diepere band met haar gehad. Dat was alleen om allerlei redenen niet mogelijk. Sinds mijn 18de heb ik een erg onafhankelijk leven geleid en hebben we niet veel tijd met elkaar doorgebracht.’
Als je moeder doodgaat, zegt Talbot, ga je onherroepelijk terugkijken. In de prachtige animatie die ze aan haar moeder opdraagt, kijk je als publiek met haar mee, naar de vier seizoenen van het moeder-dochterschap. Lente: verbondenheid, bloei, grote verwachtingen. Zomer: ruzies en slaande deuren. Herfst komt met de vraag of je volwassen wensen en behoeften een poging zijn om te herstellen wat verloren is gegaan.
Talbot: ‘En nu komt de winter eraan: de fase waarin je niet weet hoe je je zult voelen als iemand er niet meer is, wat er verandert, wat je zult missen.’
Het persoonlijke universeel maken, dat doet elke goede kunstenaar. Emma Talbot horen vertellen hoe Mother Earth tot stand is gekomen is als ín haar hoofd uitgenodigd worden en samen met haar de ene gedachtesprong na de andere maken.
Van een eigen moeder naar ‘Moeder Aarde’, de oorsprong van ons leven, naar de meest logische vorm voor de installatie die ze maakte: een cirkel, symbool voor iets dat nooit eindigt, maar dan wél met een opening. ‘Zodat je er uit kunt stappen, zoals je dat ook doet als je opgroeit, afstand nemen van degene uit wie je voorkomt, terugkomen, weer afstand nemen.’
Van de manier waarop je wordt opgevoed volgens een normen- en waardenpakket van je ouders, naar de manier waarop de maatschappij je leert hoe je je moet gedragen en hoe je moet denken.
En van de vraag hoe je zorgt voor je moeder, naar de vraag hoe we zorgen voor de aarde, naar een tekst van de Belgische filosoof Isabelle Stengers over de Griekse godin Gaia, de oermoeder, die Talbot interessant vond.
‘Die deed me eraan denken dat de manier waarop wij met onze planeet omgaan, lijkt op hoe je als adolescenten vaak over de tolerantiegrenzen van je moeder heengaat: volstrekt achteloos, niet nadenkend over de consequenties van je handelen.’
We staan bij een scène van een kluwen van mensen. De adolescenten van Stengers, vechtend om te zien wie de sterkste is. De vraag die ze daarbij stelt is: doe je dat speels, of verbeten en onverschillig ten aanzien van de ander? Talbot ziet de scène als een metafoor voor de chaos en de machtsconflicten van dit moment.
Het valt me op dat in al uw werk en in de manier waarop u daar in interviews over praat, altijd hoop doorklinkt. Heeft u die hoop nog steeds?
‘Meer dan ooit, denk ik. Hoop hebben is in deze tijd bijna een daad van rebellie. Omdat het betekent dat je je niet neerlegt bij hoe het er in de wereld aan toegaat. Dat het anders kan, als we daarvoor kiezen. En dat is zo’n krachtig gevoel.’
Het is maar een kleine stap van Mother Earth naar haar monumentale installatie Where Do We Come From, What Are We, Where Are We Going? Die was in 2022 voor het eerst te zien op de Biënnale van Venetië en is nu onderdeel van de groepstentoonstelling New New Babylon in Kunstmuseum Den Haag.
Startpunt voor die tentoonstelling is New Babylon (1956-1974) van Constant Nieuwenhuys, waarin hij vorm gaf aan een toekomstige samenleving waarin creativiteit en vrijheid om te spelen leidend zouden zijn. In de tentoonstelling laten makers van nu de noodzaak van radicale verbeelding zien.
Talbots Where Do We Come From, What Are We, Where Are We Going? is een verwijzing naar het gelijknamige schilderij van Paul Gauguin. Hij maakte het in 1897-1898 in Tahiti, waar de schilder kortstondig woonde nadat hij Parijs was ontvlucht om te ontsnappen aan de Europese beschaving, en aan ‘alles wat kunstmatig en conventioneel was’.
Talbot: ‘Mijn installatie in Den Haag gaat onder andere over het idee van de natuur als plek waar mensen naartoe vluchten om aan de werkelijkheid te ontsnappen. Maar er is geen ontsnappen aan de werkelijkheid. We moeten onder ogen zien dat dít onze wereld is, dat we onze problemen híér moeten oplossen.’
En niet denken dat een leven op Mars beter zal worden.
‘Precies. Zo van: we laten alle rotzooi die we zelf hebben veroorzaakt achter ons en we beginnen ergens anders helemaal opnieuw, in een perfecte, witte ruimte. Maar die bestaat niet. Want wij mensen zijn niet perfect.’
Good Mom/Bad Mom, Centraal Museum, Utrecht, t/m 14/9. New New Babylon, Kunstmuseum Den Haag, 29/3 t/m 31/8.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant