is journalist en columnist voor de Volkskrant.
Murw raak je van het dagelijkse spervuur van Trumps wildemansacties. Het werkt een zekere gelatenheid in de hand. Alsof je gemoed bezig is een eeltlaag te vormen als bescherming tegen al het nieuws uit Amerika dat zo pijnlijk schuurt met alles waarin je geloofde. Toch was er deze weken iets waarover ik me weer extra opwond. Dat zijn de berichten dat Trump advocatenfirma’s die ‘tegen hem’ zijn in de wurggreep neemt.
Als ze meewerken aan rechtszaken tegen de president zullen overheidscontracten met hen worden opgezegd. Zelfs hun klanten zullen uitgesloten worden van overheidsopdrachten. Het machtige advocatenkantoor Paul, Weiss (150 jaar oud) ging na deze dreigementen prompt met zijn pootjes omhoog liggen. Bang om grote klanten als ExxonMobil te verliezen, zag het af van een zaak tegen het Witte Huis.
Het is ontluisterend. Allereerst vanwege de methode: ordinaire afpersing op een manier waar de ossenkoppen van de Siciliaanse maffia nog een puntje aan kunnen zuigen. Maar wat het meeste zorgen baart, is dat Trump hier probeert een wezenskenmerk van Amerika’s democratische samenleving uit te schakelen. Amerika is van oudsher synoniem aan strijd. Alles moet worden bevochten, macht stuit steevast op tegenmacht. De advocatendichtheid is hoog: 1 advocaat op elke 300 inwoners. Er zijn meer advocaten dan artsen, schreef ik in mijn tijd als correspondent op gezag van The New York Times.
Trumps past in die traditie van permanente strijd, is er de overtreffende trap van. Alleen gaat hij nu veel verder. Normaal gesproken had hij het gevecht met Paul, Weiss moeten aangaan in de rechtszaal. Nee, met chantage dwong hij het kantoor weg te blijven uit de rechtszaal. Kortom, hij wil geen strijd met een tegenmacht, hij wil alle tegenmacht bij voorbaat elimineren, hij wil de alleenmacht.
Isaiah Berlin zei ooit over de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt, dat deze helemaal het karakter, de energie en de vaardigheden van een dictator had. Gelukkig stond hij aan de goede kant, aldus de Britse denker. Nu is er Trump: hij heeft de instincten van een dictator, maar hij staat aan de verkeerde kant. Hij lijdt, zei iemand pas, aan ‘autocrat envy’, autocratennijd. Hij is jaloers op een alleenheerser als de Russische president Poetin. Elke tegenmacht wil hij buitenspel zetten: advocaten (door afpersing), rechters (door ze te negeren) en het Congres (door met decreten te regeren).
Dat is waarom het nieuws over de advocatenkantoren me raakt. Het legt Trumps gewetenloosheid en zijn autocratische inborst bloot. Hij is bezig de democratie af te breken, lees ik in commentaren, ik spreek het niet meer tegen. De vraag is wel waar Trumps complot tegen democratisch Amerika gaat eindigen. Tot hoever komt hij?
De toestand wordt momenteel gekenmerkt door een enorme dynamiek, die we in dit geval ook mogen omschrijven als chaos. Dat zagen we de afgelopen week. In de werveling van middelpuntzoekende en middelpuntvliedende krachten wist Trump even niet meer waar hij het zoeken moest. Eerst kondigde hij een handelsoorlog af tegen zo’n beetje de hele planeet, miljarden verdampten op de beurzen, gaten werden geslagen in de pensioenpotjes van kiezers, bondgenoten op Wall Street en in de Republikeinse partij protesteerden, ijlings drukte Trump op de pauzeknop en verviel hij in wartaal. Wat we hier zagen is dat hij werd gecorrigeerd. Tegenkrachten bestaan nog.
Het decretenkanon met zijn almachtsfantasieën werd een speelbal van de omstandigheden. Het zou een les in wat meer bescheidenheid moeten zijn, een signaal dat hij moet inbinden. Laat hij ons eens verrassen. Maar hoe waarschijnlijk is dat bij een man met een primitief, kinderlijk brein dat de hele wereld reduceert tot een vastgoedconcurrent die zolang onder water moet worden gehouden tot deze proestend genade, genade roept. Hij kan ook de inzet verdubbelen.
In dat geval kan Trumps presidentschap een historisch echec worden. In plaats van dat Amerika weer groot wordt, vernietigt het zichzelf. Dat zullen kiezers voelen, wat ertoe kan leiden dat zij, en daarmee ook Republikeinse politici, zich van hem afwenden. Vorige week kreeg Trump een voorproefje daarvan: de dynamiek die hij zelf ontketend had met zijn wereldomvattende handelsoorlog, keerde zich tegen hem. Zolang er verkiezingen zijn, kan er een situatie ontstaan waarbij kiezers zich ontpoppen als corrigerende tegenmacht. De democratie in Amerika mogen we nog niet afschrijven.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant