Minister van Asiel en Migratie Marjolein Faber gaat opnieuw langer de tijd nemen bij het intrekken van de Spreidingswet. Volgens de PVV-bewindsvrouw wordt de wet ‘bij voorkeur’ pas na 31 januari 2026 geschrapt, omdat gemeenten en provincies anders in de problemen komen.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Dat blijkt uit de zogeheten contourennota die Faber vanochtend heeft gepubliceerd. Volgens het document kan de spreidingswet, die de verdeling van asielzoekers over het land regelt, niet eerder worden ingetrokken, omdat de huidige afspraken tot 31 januari 2026 lopen. Eerder afschaffing zou volgens minister Faber ‘afbreuk doen’ aan de verwachtingen die zijn gewekt richting gemeenten.
Het schrappen van de Spreidingswet, door de PVV vaak ‘dwangwet’ genoemd, gebeurt daarmee later dan eerder nog werd gesuggereerd door Faber. Aanvankelijk was de bedoeling om de wet in 2024 in te trekken, daarna zou het ‘in de loop van 2025’ gebeuren, nu wordt het dus waarschijnlijk 2026. PVV-leider Geert Wilders klaagde vrijdag nog op X dat het schrappen veel te lang duurt. Hij sprak minister-president Dick Schoof daarop aan, niet zijn eigen minister Faber, hoewel zij volgens de premier voor de huidige route heeft gekozen.
Alles over politiek vindt u hier.
De huidige Spreidingswet schrijft voor dat Faber vanaf 1 juli dit jaar kan overgaan tot dwang als gemeenten onvoldoende meewerken. Het is niet duidelijk of ze dat middel, waar de PVV faliekant tegen is, ook daadwerkelijk gaat inzetten.
De contourennota maakt eveneens duidelijk waarom minister Faber recent bij minister van Financiën Eelco Heinen om 3,5 miljard euro extra geld voor asielopvang heeft moeten vragen voor het jaar 2027. De PVV-bewindsvrouw wil ook na het intrekken van de huidige Spreidingswet blijven werken met een zogenoemd tweejaarlijks ‘capaciteitsramingsbesluit’.
Op basis daarvan kunnen gemeenten en provincies aan de slag om opvangplekken te regelen. Door die systematiek moet Faber nu al bepalen hoeveel geld er voor 2027 nodig is. Op basis van de huidige Meerjaren Productie Methode (MPP) zal Faber een budget nodig hebben van zo’n 4,4 miljard euro; 3,5 miljard meer dan ze tot dusver heeft begroot.
Faber heeft voor de lopende begroting ook al ruim 900 miljoen euro extra nodig, zo heeft ze aan Heinen laten weten voorafgaand aan de onderhandelingen over de Voorjaarsnota. Dat komt vooral door hogere opvangkosten. Voor haar partijleider Wilders is dat pijnlijk, omdat zijn partij juist wil bezuinigen op asielopvang. Mede door de tegenvaller bij zijn eigen Asielminister wordt het moeilijker om extra geld te steken in koopkrachtverbeteringen, zoals de PVV wil.
Uit de contourennota blijkt verder dat de systematiek van de Spreidingswet zoveel mogelijk overeind zal blijven, maar dat het verplichtende element verdwijnt. Het is de vraag of de Eerste Kamer, die de wet in januari 2024 aannam, voldoende reden ziet om nu weer in te stemmen met intrekking van de wet.
Naast financiële beloningen voor gemeenten die vrijwillig asielzoekers opnemen, was een mogelijke verplichting vanuit het Rijk juist een belangrijk element om tot een evenwichtige verdeling over het land te komen. Anders konden gemeenten zonder consequenties weigeren om mee te werken.
De Eerste Kamer zal waarschijnlijk pas instemmen met intrekking als er genoeg aanwijzingen zijn dat de Spreidingswet niet meer nodig is. Minister Faber staat daarbij voor een zware politieke klus, want vooralsnog lijken de problemen in de asielopvang eerder groter dan kleiner geworden.
Dat heeft ook te maken met het voornemen van het kabinet om gemeenten te verbieden nog langer voorrang te geven aan statushouders bij het verstrekken van sociale huurwoningen. De doorstroom van erkende vluchtelingen uit asielzoekerscentra (azc’s) komt daardoor verder onder druk te staan.
Het aantal statushouders dat vastzit in azc’s neemt steeds verder toe. Daardoor is er geen plaats voor nieuwe asielzoekers, die weer ondergebracht moeten worden in duurdere noodopvanglocaties. De kosten van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) lopen door die dynamiek verder op. Volgens de uitvoeringsorganisatie zou er zo’n 780 miljoen euro per jaar bezuinigd kunnen worden als statushouders wel weg kunnen uit de azc’s.
Minister Faber schrijft in haar contourennota dat ze ‘voornemens’ is om met maatregelen te komen die ‘ervoor zorgen dat statushouders uit de asielopvang gaan zonder dat daar de sociale woningvoorraad voor gebruikt wordt’. Onduidelijk blijft vooralsnog hoe die aanpak er concreet gaat uitzien en hoeveel gemeenten willen meewerken aan dergelijke ‘doorstroomlocaties’.
Een woordvoerder van Faber liet maandag weten dat ‘de minister niet gaat reageren op vragen over de contourennota’. Afgelopen vrijdag na de Ministerraad weigerde de PVV-bewindsvrouw ook al op vragen in te gaan.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant