Humanitaire hulp en het opheffen van sancties zijn cruciaal voor de wederopbouw van Syrië. Maar voor een vreedzame samenleving is nodig dat Syriërs hun menselijkheid en gemeenschapszin weer kunnen voelen – waarbij kunst een cruciale rol kan spelen.
In de rommelige straten van Al Husseiniya – een wijk net ten zuiden van Damascus – loopt Ahmad Bakr met zijn oed (een Arabische luit) op de schouder richting een klein appartement waar hij een muziekschool runt. Ooit moest Ahmad zijn instrument in het geheim leren bespelen. Zijn vader vond muzikanten moreel verwerpelijk.
Daarnaast was muziekles een luxe die de mensen in deze arme wijk zich niet konden veroorloven. Al Husseiniya telt tienduizenden bewoners, vooral Palestijnse vluchtelingen die sinds de stichting van de staat Israël in 1948 in golven uit hun huizen zijn verdreven. Ook Syriërs zijn hier beland vanwege de lage huurprijzen, anderen vluchtten voor het meedogenloze geweld van het inmiddels gevallen Assad-regime.
Over de auteur
Khaled Mansour is schrijver en deskundige op het gebied van conflicten, humanitaire hulp en mensenrechten. Petra Stienen is onafhankelijk adviseur op het gebied van mensenrechten en internationale betrekkingen, voormalig Eerste Kamerlid (D66) en diplomaat in Syrië en Egypte.
Beiden zijn bestuurslid van Action for Hope en bezochten Syrië onlangs sinds de val van het Assad-regime in december 2024.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Op het hoogtepunt telde Bakrs muziekschool zo’n vijftig leerlingen, elk betaalde vier dollar per maand. De school hield stand tot 2024, toen Bakr een vaste baan moest aannemen om zijn rekeningen te kunnen betalen. In zijn vrije tijd blijft hij lesgeven en optreden. En zo leeft de school voort: oud-leerlingen, inmiddels zelf actief in de muziek, willen met Ahmad Bakr een nieuwe start maken. Wat ooit werd verguisd, wordt nu langzaam geaccepteerd.
Deze muziekschool is geen uitzondering. In februari reisde een team van Action for Hope, een organisatie die kunst en cultuur ondersteunt in conflictgebieden, door Syrië. We spraken met tientallen kunstenaars en vrijwilligers van culturele initiatieven die, met minimale middelen, laten zien hoe kunst hoop kan brengen. Naar schatting gaat het om een totaal budget nog geen 300 duizend euro per jaar – hoewel er geen betrouwbare statistieken te vinden zijn in het door oorlog verwoeste land.
Uiteraard zijn humanitaire hulp en het opheffen van economische sancties cruciaal voor de wederopbouw van Syrië na de val van Assad. Maar voor daadwerkelijke hoop op een vreedzame samenleving zijn ook andere interventies nodig. Kunst kan een cruciale, helende rol kan spelen en mensen helpt weer hun menselijkheid en gemeenschapszin te voelen.
Of, zoals de Wereldbank in 2018 schreef in een report over cultuur in postconflictsituaties: ‘In een context waar etnische, religieuze of regionale verschillen conflict aanwakkeren, kan culturele expressie een verbindende kracht zijn en gedeelde nationale identiteit versterkt voorbij etnische, religieuze, regionale of klasse scheidslijnen.’
In Hama zag ons team hoe pijnlijke herinneringen en maatschappelijke verschillen niet langer verzwegen worden, maar via kunst bespreekbaar worden gemaakt. Zo proberen Raid AlSabagh en zijn collega’s – leden van de krimpende christelijke gemeenschap in Hama – hun plek in de samenleving te behouden. Dat doen ze via een fototentoonstelling over de massaslachting van 1982 door het Assad-regime. In de zaal van de Grieks-orthodoxe kerk, met foto’s die ze 43 jaar verborgen hadden gehouden.
Beelden van een verwoest Hama, inclusief het kerkgebouw en de nabijgelegen moskee. Het herdenken van elkaars leed, het werkelijk zien van de pijn van de ander, opent de deur naar heling en voorkomt herhaling. Niet als minderheid die bescherming zoekt bij repressieve machten, maar als volwaardige burgers, op gelijke voet met anderen. Bijna alle Syrische culturele initiatieven draaien op minimale budgetten, maar hebben opvallend veel draagvlak in hun gemeenschap. Willen zij hun werk voortzetten en opschalen, dan is uitbreiding van financiële steun onmisbaar.
Vorige maand werd tijdens de negende Syrië-conferentie in Brussel bijna 6 miljard euro toegezegd. Alle deelnemers benadrukten het belang van een inclusieve, door Syriërs geleide transitie, gebaseerd op mensenrechten en internationaal recht. Wij geloven dat die doelen beter – en goedkoper – bereikt kunnen worden als ook culturele initiatieven onderdeel worden van de wederopbouw.
Het stemt dan ook hoopvol dat de conferentievoorzitters, waaronder EU-buitenlandchef Kaja Kallas en Eurocommissarissen Dubravka Šuica en Hadja Lahbib, samen met de Syrische overgangsminister voor Buitenlandse Zaken Asaad Al-Shaibani steun uitspraken voor een vervolgbijeenkomst met het maatschappelijk middenveld.
Door te investeren in cultuur en creatieve expressie kan de internationale gemeenschap Syrië helpen om vertrouwen te herstellen, sociale samenhang te bevorderen en een gedeelde identiteit op te bouwen. Zo kunnen de ambitieuze woorden van Eurocommissaris Lahbib tijdens de conferentie in Brussel – ‘Samen voor een betere toekomst voor Syrië’ – werkelijk betekenis krijgen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant