is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
‘Dit is 0,005 mol stikstof’, aldus Caroline van der Plas in een filmpje vorige week. In deze parodie op een parodie betoogt van der Plas dat 0,005 mol zó klein is dat je het niet kan zien. Waar maken we ons dus druk om? Het origineel komt van het Britse typetje Philomena Cunk, een oerdomme journaliste die voortdurend mensen op het verkeerde been probeert te zetten.
Op sociale media vielen mensen over elkaar heen om de opzettelijke domheid te veroordelen, maar interessanter is de vraag waarom Caroline van der Plas denkt dat dit filmpje haar zaak helpt. Denkt zij werkelijk dat haar achterban zó dom is? Het gedrag van extreemrechtse populisten is steeds nadrukkelijker vervlochten met de internetcultuur, en dan meer in het specifiek die van het voormalige Twitter. In die context moet je dit filmpje dan ook zien: wat Van der Plas deed was ouderwets trollen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de oorspronkelijke betekenis probeert een trol online ruzie of emotionele reacties uit te lokken, zonder daar verder al te diepe bedoelingen mee te hebben. De trol wil mensen vooral op stang jagen. Hoewel dat natuurlijk weinig eerzaam is, kan dat ook nog een zekere onschuld hebben – als een gebbetje. In de cultuur van radicaal-rechts is trollen, net als ironie, echter geworden tot een dekmantel. De trol doet alsof hij het niet meent, en het slechts ‘trollen’ is, maar meent het wel degelijk. Deze trollen zijn dus feitelijk pseudotrollen geworden, want een ware trol is een nihilist, die alleen de provocatie nastreeft en verder geen politieke doelen heeft.
In Amerika heet dit pseudotrollen ‘owning the libs’, oftewel het op stang jagen van links.
Daarbij gaat het erom de tegenstander als emotioneel en ‘zwak’ neer te zetten, wanneer die tegenstander een volkomen terechte en logische reactie geeft. Sommige pseudotrollen zijn overigens weldegelijk ooit als trol begonnen. Bij Elon Musk bijvoorbeeld is het duidelijk dat zijn socialemediagedrag tot een paar jaar geleden – vóór zijn ‘transitie’ tot MAGA-Republikein – inderdaad het apolitieke nihilisme van een werkelijke trol had.
Van der Plas zal desgevraagd zeggen dat al die ophef om haar filmpje onzinnig is, dat het overduidelijk om een geintje ging, en zij heus ook wel weet dat ook dingen die je niet kunt zien slecht kunnen zijn. Maar ondertussen wakkert ze opzettelijk anti-wetenschappelijke en anti-intellectuele sentimenten aan. Met haar filmpje benadrukt ze wat ze eerder tijdens haar Schoo-lezing zei: onderbuikgevoelens zijn ook gevoelens. Sterker nog, voor Van der Plas is er voor de politieke meningsvorming niets méér nodig.
Een belangrijk element van pseudotrollen is het verkondigen van evidente onzin of waanzin om de loyaliteit van de eigen achterban te versterken. De opzettelijke domheid, zoals die in het stikstoffilmpje, moet de eigen achterban het gevoel geven dat van der Plas vér wil gaan, zelfs zover als het verkondigen van totale waanzin. Voor de extreemrechtse kiezer is een compromis immers oninteressant; het gaat om het volledig verwerpen van de werkelijkheid.
Het bekendste Nederlandse voorbeeld is de opmerking van Thierry Baudet dat de wereld wordt bestuurd door reptielen. Dat leek hij overdrachtelijk te bedoelen, voor zover dat overdrachtelijk bedoeld kan worden, maar helemaal duidelijk was dat niet. Hoe dan ook, hij liet de vele complotdenkers in zijn achterban toch maar even zien dat hij aan hun kant staat. Van der Plas doet nu hetzelfde bij haar gekrompen achterban, en dat zegt veel over de BBB, een partij die in de peilingen even onzichtbaar is geworden als stikstof.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant