Het risico op natuurbranden, zoals dit weekend weer in het Brabantse Drunen, neemt toe, zegt Staatsbosbeheer. En Nederland is er niet klaar voor, meent de brandweer van Gelderland. Hoe erg is een heide- of bosbrand?
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
Een week na de laatste bosbrand in het Limburgse Nationaal Park De Meinweg kraken zwarte dennenappels onder de schoenen. Op 7 april viel hier een stuk bos van 200 bij 200 meter ten prooi aan de vlammen. Stammen van naaldbomen zijn metershoog geblakerd. De grond rondom kleurt inmiddels weer bruin, klaar voor nieuw leven.
Aan de andere kant van het pad waar de brandweerwagens stonden opgesteld, is niets gebeurd. Daar is de grond volledig bedekt met de grootste vriend van vuur: het pijpenstrootje. Als de bodem door dalend grondwaterpeil droog is, brandt de holle grassoort als een lier.
De schade van een natuurbrand kan meevallen, zegt de boswachter van het gebied, Jeroen Scheelings. ‘Maar dat weet je nooit van tevoren. Na een oppervlakkige brand kan de natuur snel herstellen. Maar als een brand intensief is en lang aanhoudt, bijvoorbeeld door harde wind, dan kan de zaadbank in de grond verbranden en duurt het natuurherstel heel lang.’
Volgens Staatsbosbeheer, beheerder van De Meinweg, neemt het risico op bosbranden toe door de klimaatverandering. Zaterdag en zondag was het weer raak in het Brabantse Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen, waar een gebied van 500 bij 500 meter vlam vatte.
In veruit de meeste gevallen veroorzaakt de mens natuurbranden. Nederland is niet klaar voor meer branden, meent de brandweer van Gelderland. Aanleiding voor die waarschuwing is de heidebrand afgelopen week bij Ede, veroorzaakt door militairen op oefening. Harde wind en droge grond gaven ruim baan aan het vuur dat circa 130 hectare natuur verwoestte. Honderden brandweermensen waren nodig om de ‘zeer grote brand’ onder controle te krijgen.
Hoe erg is het als heide of bos afbrandt? Komt de natuur die ramp nog te boven? In De Meinweg, onder Roermond bij de grens met Duitsland, is te zien dat de natuurschade mee kan vallen. Neem de brand van vorige week. Binnen een kleine drie uur was die onder controle en die korte tijd draagt eraan bij dat het natuurherstel gunstig zal uitpakken.
Is dat ook zo als ruim 10 procent van een Natura 2000-gebied van ruim 18 vierkante kilometer – de oppervlakte van pakweg de gemeente Beverwijk of Gorinchem – in brand heeft gestaan? Dat gebeurde vijf jaar geleden in De Meinweg. Het vuur kreeg op 20 april 2020 eerst de heide in zijn greep en rukte op naar de bossen van het gevarieerde natuurgebied. Het bedreigde zelfs het naburige dorp Herkenbosch: de bewoners moesten worden geëvacueerd.
Het beteugelen van die brand was een enorme klus. Helikopters leegden waterzakken boven het vuur. Het leger bracht onder druk van het naderende vuur met groot materieel en grof geweld een zogenoemde stoplijn aan: over een strook van 30 meter breed moesten bomen wijken om het dorp te beschermen tegen de oprukkende brand. ‘Dat het vuur zo dichtbij was, was voor de inwoners van Herkenbosch enigszins traumatisch’, zegt boswachter Scheelings als hij vijf jaar later het getroffen gebied laat zien.
Als ook de natuur een trauma heeft opgelopen door de brand, dan is ze daar in ieder geval goed van hersteld. Het licht glooiende maanlandschap van vlak na de brand, oogt nu weer een weelderige, vitale heide. ‘We zijn meteen begonnen met het laten grazen van schapen, vooral om pijpenstrootje terug te dringen van de door as en stikstof verrijkte grond.’ Her en der op de heide staan meerstammige eikenbomen, ogenschijnlijk zonder enige schade hebben ze de brand doorstaan.
Vóór de brand was het bos aan de heiderand dichtbegroeid, donker en eenzijdig. Het bestond vrijwel uitsluitend uit snelgroeiende naaldbomen, vooral de grove den. ‘Die is er ooit gekomen voor de Limburgse mijnbouw. Totdat men in de jaren zestig staal ging gebruiken, werden de mijngangen met naaldhout gestut.’ Het nadeel van dat hout is dat het uitstekend brandt. ‘En het is niet zo klimaatbestendig als loofhout’, zegt de boswachter.
Het bos dat vijf jaar geleden in lichterlaaie stond, is nu open. In de ruimte die ontstond tussen de resterende naaldbomen, zag Staatsbosbeheer mogelijkheid van de nood een deugd te maken en plantte er loofboompjes. Eromheen kwamen rasters om te voorkomen dat reeën en zwijnen de jonge aanplant beschadigen.
De veerkrachtigheid van de natuur verbaast ook Scheelings. Van de ene soort zijn er minder na een brand, van de andere meer, maar al met al is de biodiversiteit in het gebied toegenomen. Er kwam ruimte voor nieuwe kruiden, voor insecten zoals de blauwvleugelsprinkhaan en broedvogels zoals de boompieper. De brand pakte uit als een reset van de natuur.
De gevolgen van een brand voor de natuur mogen dan vaak gunstig zijn, iedereen van De Meinweg doet er alles aan om ze te voorkomen. Scheelings benadrukt keer op keer tijdens zijn rondleiding langs de herstelde natuur: ‘Wij willen absoluut geen branden hier.’
Hij somt op: ‘Denk aan de omwonenden, denk aan al mijn collega’s die, soms een leven lang, zorgen voor dit gebied. Denk aan de gevaren die brandweerlieden lopen.’ Kortom: ‘Elke natuurbrand zorgt hoe dan ook voor schade.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant