Wie is Francesco Farioli, de succestrainer van Ajax? Als keeper reikte hij nooit tot het profvoetbal, maar toch verbaast het niemand in zijn geboortestreek Toscane dat Farioli het nu ver schopt als tacticus.
is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Ze woont in Rome.
Hoogleraar Sergio Givone (80) weet nog precies hoe Francesco Farioli een dik pak papier op zijn bureau legde. Het was de nazomer van 2013, Givone zat tegen zijn pensioen aan. De 24-jarige Farioli was zijn laatste scriptiestudent. De filosoof keek verbaasd naar de stapel blaadjes.
‘Meestal komen studenten na de zomer hooguit terug met een paar pagina’s’, zegt hij, zittend op de bank in zijn woonkamer. Givone, specialist in esthetiek en Dostojevski, woont in een 16de-eeuws palazzo in het centrum van Florence. Overal staan boeken en antieke meubelen, de plafonds zijn beschilderd met eeuwenoude fresco’s.
Een paar maanden eerder had filosofiestudent Farioli, die tijdens colleges altijd achter in de zaal zat, zich bij hem gemeld. Hij wilde zijn afstudeerscriptie schrijven over voetbal. Voor de richting die Givone hem op probeerde te sturen – het debat over voetbal als metafoor voor het leven – voelde Farioli weinig, zei hij meteen. Hij had al een ander idee. De scriptie moest gaan over esthetiek en de rol van de keeper.
‘Ik was eerst sceptisch’, weet de filosoof nog. ‘Ik zei: dit is een universiteit, geen bar.’ Farioli gaf geen krimp. ‘Hij bleef kalm en zelfverzekerd. Dus toen heb ik gezegd: probeer het maar.’ Farioli was sowieso al atypisch, herinnert de filosoof zich. Een stille jongen uit de provincie, die na college direct in de auto sprong om naar het voetbalveld in zijn dorp te vertrekken.
Givone had niet verwacht de student ooit nog terug te zien. Maar dat was buiten Francesco Farioli gerekend, die in september opnieuw op de stoep stond, ditmaal met een volledig geschreven scriptie. Het verwarde de filosoof, die zich sindsdien dezelfde vraag stelde als voetbalminnend Nederland sinds een jaar doet. Wie is Francesco Farioli, de trainer die Ajax uit het slop trok en nu het landskampioenschap binnen handbereik heeft?
De anekdote over de scriptie is Farioli ten voeten uit, bevestigt iedereen die de Ajax-trainer van dichtbij kent. ‘Hij is heel autonoom’, benadrukt zijn vroegere wiskundedocent Nicoletta Moscani (56), terwijl ze voorgaat naar de gymzaal waar Farioli jaren voetbalde. Ze leerde hem kennen als een vrolijke, slimme en sociale puber, gemiddeld in wiskunde en populair bij de meisjes. Moscani heeft nog steeds goed contact met haar oud-leerling, die in 2008 eindexamen deed.
De school bevindt zich in Montecatini Terme, een provinciestad zo’n 50 kilometer ten noordwesten van Florence. Het stadje staat bekend als kuuroord vanwege de thermale baden en leefde de hele 20ste eeuw van het toerisme.
Maar waar het schilderachtige zuiden van Toscane alleen maar aan populariteit wint, is het toerisme in Montecatini op zijn retour. Er staan veertig hotels en B&B’s te koop, meldt een lokale krant. In de straten rond Farioli’s oude school zijn de uithangborden van de hotels vergeeld, de verf bladdert van de gevels af.
De historische, maar fragiele rijkdom van Montecatini zorgt voor mondige ouders, zegt wiskundelerares Moscani, die de studiekeuze van hun kinderen proberen te sturen naar een financieel veilige toekomst. ‘Maar de ouders van Francesco waren helemaal niet zo’, weet de docent nog goed.
Moeder Roberta en vader Massimo werkten altijd hard voor hun geld, vertelde Farioli, hun enige zoon, in een interview aan Het Parool. Hij bracht veel tijd door met zijn inwonende grootouders, terwijl zijn moeder in de antiekwinkel van de familie werkte, zijn vader in een schoenmakerij. Later hadden ze samen een restaurant in het zuiden van Toscane, dat ze kort geleden verkochten. Farioli werkte er als student soms in de bediening, en zelfs weleens toen hij al trainer was op een jeugdacademie in Qatar, thuis voor kerst.
Zijn ouders legden hem weinig druk op, weet docent Moscani. Want hoewel hij in de eerste klas nog ingenieur wilde worden, ‘een pad waar iedere ouder hier van droomt’, was zijn uiteindelijke keuze voor filosofie voor hen geen enkel probleem. ‘Ze lieten hem vrij.’
Farioli groeide niet op in Montecatini, maar in een daaraan vastgegroeide fusiegemeente, Massa e Cozzile. Het plaatsje heeft twee gezichten, zoals voor veel dorpen op het Italiaanse platteland geldt. Op de heuveltop ligt een beeldschoon maar verlaten historisch centrum, in het dal een prozaïsch maar levendig lintdorp.
Bij de plaatselijke club Margine Coperta zette hij zijn eerste stappen op het voetbalveld, als keeper en later als jeugdtrainer. Toch heeft zijn faam als trainer de velden van zijn jeugd nog maar mondjesmaat bereikt. ‘Francesco wie?’ vraagt een jeugdtrainer met een frons, terwijl zijn pupillen sprintjes trekken in de Toscaanse lentezon.
De naam Farioli zegt hem niets, en ook het feit dat hij Ajax op 36-jarige leeftijd naar het Nederlandse kampioenschap leidt, maakt weinig indruk. ‘Heeft hij ooit in de Serie A gespeeld?’
Farioli was van jongs af aan keeper. De positie paste hem, als bedachtzame tacticus, want geen speler heeft beter overzicht dan de keeper. Wel had hij al jong door dat hij als speler nooit het betaald voetbal zou halen, weet zijn voormalig keeperstrainer en vriend Paolo Galardi (61).
‘Hij was te klein’, zegt Galardi onomwonden. ‘Als keeper tel je onder de 1,90 niet mee.’ Of dat nu de enige reden was of niet, Farioli verlegde zijn horizon en werd net als Galardi keeperstrainer.
Van daaruit leidde zijn carrière hem via Toscaanse clubs in de Serie D en C naar Qatar, waar hij twee jaar op een voetbalacademie voor jeugdspelers werkte. In 2017 keerde hij terug naar Italië. Daar nam zijn mentor, trainer Roberto De Zerbi, hem als keeperstrainer aan bij Benevento en later mee naar Sassuolo, destijds beide actief in de Serie A.
Vervolgens werd Farioli assistent-trainer in Turkije, waar hij het later voor het eerst zelf tot hoofdtrainer schopte. Het was de opmaat naar een succesvol seizoen bij Nice (2023-2024), dat Paris Saint-Germain in eigen huis versloeg, een van de wedstrijden waarmee de jonge trainer zich internationaal op de kaart zette als strateeg.
De vriendschap met Galardi bleef. In zijn winkel voor tattoos en piercings, in het centrum van provinciestad Pistoia, hangt een Ajax-shirt met opdruk Paolo prominent aan de kapstok. Farioli had het laten klaarleggen voor Galardi, die in december afreisde naar Amsterdam om de wedstrijd Ajax-FC Utrecht (2-2) in de Johan Cruijff Arena te zien.
Op tafel naast de tattoo-menukaart ligt het boek Eens Ajacied, altijd Ajacied en een editie van het fanmagazine Ajax Life, met Farioli’s breed glimlachende gezicht op de cover.
Via Farioli heeft niet alleen Ajax zijn intrede gedaan in het leven van de Toscaanse tatoeëerder, maar ook de vaak kritische Nederlandse voetbaljournalistiek. ‘Ik kijk soms wat De Telegraaf schrijft’, zegt hij hoofdschuddend. ‘Steunen zij een ander team of zo?’
Galardi begrijpt niets van de Nederlandse benadering van het Ajax van Farioli, dat volgens critici te verdedigend en weinig aantrekkelijk voetbalt. ‘De spelers zijn heel ... normaal’, zegt hij, zoekend naar een diplomatieke term om het elftal te omschrijven. ‘Francesco en zijn staf verrichten een wonder, door een heel normaal team zo boven zichzelf uit te laten stijgen.’
Maar is het niet ironisch dat uitgerekend Farioli, die afstudeerde op de esthetiek van het voetbal, een bij vlagen zo onaantrekkelijke speelstijl hanteert? En hoe komt het eigenlijk dat Italië, het land van de schoonheid, op voetbalgebied zo resultaatgericht is, terwijl men in Nederland, op andere vlakken uiterst pragmatisch, juist geobsedeerd lijkt te zijn door een mooie speelstijl?
Het is een schijnbare paradox, zegt professor Givone, die zijn tv in het Florentijnse palazzo regelmatig afstemde op Europese wedstrijden van Ajax, om de verrichtingen van zijn oud-student te volgen. ‘Schoonheid kent vele vormen’, doceert hij vanaf de bank. ‘Het is niet alleen de klassieke harmonie, of in het geval van voetbal, het spektakel.’
Denk aan de schilderkunst, zegt Givone, die zich door de eeuwen heen vaak richtte op het afbeelden van lichamen in ontbinding, of rottend fruit. ‘Leonardo Da Vinci nodigde zijn leerlingen uit om in het rottende fruit schoonheid te zien. Er ontstaan bijvoorbeeld kristallen, nieuwe vormen.’
De vergelijking doet denken aan de manier waarop Parool-podcast Branie de speelstijl van Farioli’s Ajax, eind maart tegen PSV, typeerde: ‘Het is heel systematisch. Alsof je de pootjes een voor een uit een mier trekt, of de vleugels van een lieveheersbeestje.’
De schoonheid van Farioli is, betoogt Givone, van een subtielere orde dan de Hollandse school in aanvallende 4-3-3-opstelling die veel Nederlanders het liefst zien. ‘Het is voor de fijnproever.’
En noem het alsjeblieft geen catenaccio, gruwelt de filosoof. Dat mag dan een stopwoord zijn als mensen in het buitenland over Italiaans voetbal spreken, maar het is echt iets anders, stelt Givone. Het woord is afgeleid van catena, ketting, verwijzend naar een onbreekbare sliert verdedigers, met ook in het Italiaans een uitgesproken negatieve bijklank.
‘Bij catenaccio hoort het ruw en onreglementair afstoppen van de tegenstander. Farioli’s verdediging is intelligent.’
Op de mannen aan de talkshowtafel van Voetbal Inside maken hoogdravende theorieën over kantiaanse en hegeliaanse schoonheid, zoals Farioli die in zijn scriptie behandelt, vermoedelijk weinig indruk. Maar daar zit de trainer van Ajax op zijn beurt dan weer totaal niet mee, weet zijn oud-wiskundedocent. ‘Hij laat zich door niets of niemand beïnvloeden’, zegt Moscani.
Die ene keer dat hij uit zijn slof schoot tegen een journalist – Mike Verweij van De Telegraaf – deed hij dat dan ook niet omdat hij zelf geraakt was, maar omdat hij zijn spelers wilde verdedigen, meent vriend Paolo Galardi. Na de uitschakeling in de Europa League door Eintracht Frankfurt, in maart, verweet de Telegraaf-journalist Farioli de ‘B-keuze’ het veld op te hebben gestuurd. De Italiaan weigerde antwoord te geven op de vraag.
‘Net goed’, vindt Galardi. ‘Francesco heeft er waarschijnlijk maanden over gedaan om die jongens in zichzelf te laten geloven. Iedereen laten spelen is voor hem fundamenteel.’
Naast filosofie zijn ook psychologie en teambuilding centrale elementen in Farioli’s aanpak. Het is een interesse die er al vroeg in zat, zegt oud-trainer Roberto Romoli (61), die Farioli bij de junioren van Tau Altopascio, een paar dorpen verderop, in zijn team had.
‘Hij was 15, maar al heel volwassen’, herinnert de voetbaltrainer, in het dagelijks leven douanier, zich. ‘Vanuit het doel coachte hij het team, zonder onnodig te schreeuwen. Hij koos de juiste momenten en praatte met de verdediging.’
Farioli was, kortom, een soort trainer op het veld. Het zou een centraal onderdeel worden van de filosofie die hij later uitwerkte in zijn scriptie. De keeper speelt voor Farioli een sleutelrol, onder meer omdat die zijn unieke positie het meest bewust van alle spelers heeft gekozen.
Oud-trainer Romoli herinnert zich daarnaast zijn onstuitbare fanatisme. Waar hij anderen moest aanmoedigen om extra op techniek te trainen, bood Farioli zich – als keeper nota bene – aan voor extra technieksessies. ‘Hij is ontzettend nieuwsgierig, wil altijd leren en zichzelf verbeteren.’
Het fanatisme neemt vormen aan die niet iedereen altijd begrijpt. Zo besloot Farioli in december, toen zijn tweede kind werd geboren, in Nederland te blijven voor de laatste competitiewedstrijd van Ajax voor de winterstop, Sparta-uit. Hij vloog een dag later naar Italië, waar zijn vriendin Agata Alonzo, een Siciliaanse sportjournalist en voormalig deelnemer van Miss Italië, net bevallen was van zoon Tommaso.
‘Ik snap dat het extreem lijkt’, erkent vriend Galardi. ‘Maar hem kennende was ik niet verbaasd.’
Ook in het gemeentehuis van Massa e Cozzile komt het gesprek, zodra de naam Farioli valt, op de keuzen in zijn privéleven. ‘Ja, ik ken hem wel’, zegt burgemeester Marzia Niccoli afgemeten. ‘Ik heb zijn huwelijk voltrokken.’
Het stel – hij was getrouwd met een meisje uit het dorp – scheidde een paar jaar later, vertelt Niccoli, die bevriend is met Farioli’s ex-schoonmoeder. ‘Waar zei je dat hij nu werkt?’ vraagt ze met een amper verhulde desinteresse voor hun bekende dorpsgenoot.
Een paar honderd meter verderop, in Pasticceria Europa, volgt banketbakker David Panichi (59) de verrichtingen van Farioli bij Ajax wél op de voet. De overwinning op PSV, eind maart, bracht ook in Toscane gejuich teweeg, beaamt hij.
‘Ik ken hem van kinds af aan’, zegt hij, met schort en al weggelopen uit de keuken om de loftrompet over Farioli te steken. ‘Als hij in de buurt is, komt hij hier koffiedrinken. Hij is nog precies zoals vroeger, totaal niet arrogant.’
Nu het seizoenseinde nadert, begint ook de Italiaanse voetbalpers zich te interesseren voor het Nederlandse succes van Farioli, én voor zijn toekomst. Sinds januari valt zijn naam vaak in één adem met AS Roma.
Het zou een riskante stap zijn, want in de Italiaanse hoofdstad zijn publiek en pers weliswaar minder bezig met mooi spel, maar zijn ze nog een stuk opportunistischer dan in Nederland. Verlies twee wedstrijden en je bent klaar, weet Paolo Galardi. ‘Daar gaat hij echt niet heen’, voorspelt hij.
Sowieso zijn de Italianen ervan overtuigd dat Farioli op deze leeftijd nooit hetzelfde had kunnen bereiken in eigen land. ‘Hier geven we jongeren niet zulke banen’, meent Galardi. Oud-trainer Romoli valt hem bij. ‘Ondenkbaar dat een 36-jarige het grootste team van het land leidt.’
Ook in de praktijk bleek de Serie A voor Farioli als hoofdtrainer tot nu toe een onneembare vesting, vanwege de typisch Italiaanse bureaucratie. Een paar jaar geleden zou hij La Spezia gaan trainen, weet wiskundelerares Moscani. ‘Dat ging niet door, omdat hij een internationaal diploma had en niet de juiste Italiaanse trainersopleiding voor de Serie A.’
Nee, zeggen Farioli’s Toscaanse vrienden, hoe graag ze hem ook zouden zien terugkeren, dat kan hij beter pas doen als hij zijn sporen in het buitenland lang en breed heeft verdiend, en de leeftijd heeft bereikt waarop je in Italië serieus wordt genomen.
Gloort er dan hoop voor de Farioli-fans in Amsterdam, die hun zinnen hebben gezet op een langer verblijf van de Italiaan bij Ajax? Ook daarop durft niemand in Toscane te wedden. Farioli houdt van bouwen aan een project, zegt Galardi aarzelend, en hij vindt het fijn om met jonge spelers te werken. ‘Maar als er deze zomer vijf, zes vertrekken, kun je weer van voren af aan beginnen.’
Alleen hoogleraar filosofie Sergio Givone hoopt wél op een spoedige terugkeer van Farioli naar Italië, al geeft hij toe dat eigenbelang daarbij een rol speelt. Als fanatiek Juventus-aanhanger ziet hij in Turijn de ideale bestemming voor Farioli. ‘Juventus is altijd een verdedigend team geweest. Daar past hij perfect bij.’
Het pak papier bleef in 2013 niet lang op zijn bureau liggen. Givone las het met plezier. Een collega zorgde ervoor dat Farioli een lezing mocht geven bij de Italiaanse voetbalbond. De ontmoeting hielp bij het bouwen aan zijn netwerk en zo, via leermeester De Zerbi, bij het vinden van zijn ongewone pad naar het hoofdtrainerschap.
Farioli zal in de voetbalwereld altijd anders zijn dan de rest, denkt wiskundedocent Moscani, maar hij weet daarvan zijn kracht te maken. ‘Omdat hij gestudeerd heeft en intelligent is, kijken spelers tegen hem op’, meent ze. ‘Francesco is een man van cultuur, in een wereld zonder cultuur.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant