De nieuwe Duitse regering zei deze week controles van de grenzen voort te zetten. Dat is tegen het zere been van het Poolse grensstadje Zgorzelec, dat geregeld dichtslibt. ‘Alleen mensensmokkelaars hebben hier wat aan.’
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Voor dit verhaal reisde hij naar de Pools-Duitse grens bij Zgorzelec.
Sinds Duitsland twee jaar geleden begon met controles langs de grens met Polen, moet Mariusz Faliszewski (48) elke dag om 5.20 uur de deur uit voor zijn werk als pakketbezorger nabij Dresden. Op een goede dag staat hij een halfuur in de file richting Duitsland. Op een slechte dag: uren.
‘Ondertussen kunnen Duitsers ongehinderd naar ons toe voor goedkope benzine en sigaretten’, zegt hij vanuit een uitgeleefde BMW, terwijl een verkeersopstopping het Poolse grensplaatsje Zgorzelec weer eens platlegt. ‘Dat is niet eerlijk. Maar als wij óók grenscontroles opzetten, valt straks de hele Europese Unie om.’
Faliszewski – en Zgorzelec – kunnen hun borst nat maken. ‘De controles aan alle Duitse grenzen worden voortgezet totdat er sprake is van functionerende bescherming van EU-buitengrenzen’, meldde deze week het coalitieakkoord van de aantredende nieuwe Duitse regering. Het was de grote winst van de rechts-conservatieve CDU in een verder afgezwakte migratiehervorming.
CDU-leider Friedrich Merz, die begin mei aantreedt als de nieuwe Duitse bondskanselier, voerde een keiharde campagne tegen asielmigratie. Onder zijn leiding zou niet één asielzoeker de Duitse landsgrenzen meer overkomen. Uitzettingen zouden zwaar opgevoerd worden, familiehereniging drastisch beperkt, sociale voorzieningen voor asielzoekers teruggeschroefd.
Blijkens het regeerakkoord dat er nu ligt, heeft de sociaal-democratische SPD, juniorpartner in de coalitie, de scherpste randjes er af weten te schaven. Het grondrecht op asiel blijft overeind, eventuele ‘terugwijzingen aan de grens’ moeten in afstemming met buurlanden plaatsvinden. Maar het migratiebeleid wordt onmiskenbaar harder, bijvoorbeeld wat betreft familiehereniging. En de grenscontroles, die blijven.
Het resultaat daarvan laat zich aanschouwen in grensstadje Zgorzelec. Het riviertje De Neiße scheidt het van de Duitse plaats Görlitz, en richting het tweebaansbruggetje dat daar overheen voert staat deze maandag een kilometer file vol chagrijnige Polen.
Dat is deels vanwege de eenzame Bundespolizist die aan de Görlitz-kant krakkemikkige bestelbusjes uit de rij vist, maar meer nog vanwege de controles op Bundesautobahn 4 nabij. Telkens als het daar vastloopt, zoeken ijverige automobilisten een binnenweggetje en slibt het grensplaatsje dicht.
Buslijnen rijden niet meer, handel komt stil te liggen en forenzen komen te laat, zegt burgemeester Rafal Gronicz. ‘Terwijl in Radmeritz, 12 kilometer verderop, ook een brug de grens over gaat en daar is geen enkele politie. De grenscontroles zijn een show, bedoeld om in Duitsland stemmers bij de AfD weg te houden. En daar betalen wij de prijs voor.’
Dat van die brug zonder politie is niet helemaal waar. In het gewraakte plaatsje staat de Poolse grenswacht achter een bosje en springt met een stopbord tevoorschijn als een aftands busje met geblindeerde ramen voorbijkomt. Aan de Duitse kant patrouilleert een politiewagen. De brug zelf is versierd met camera’s. Maar statische grenscontrole, zoals in Zgorzelec, is er niet.
En al was die er, zegt de burgemeester. ‘Ik heb er een hard hoofd in dat wie 2.000 kilometer reist om de Duitse grens te bereiken zich laat afschrikken door een riviertje dat op sommige plaatsen 50 centimeter diep is.’
Want daar ging het om, toen Duitsland anderhalf jaar geleden begon met controles langs zijn oostgrenzen: het reduceren van irreguliere migratie. De centrum-linkse regering die binnenkort vertrekt, begon er naar eigen zeggen mee om de mensonterende smokkelpraktijken te stoppen. Ongetwijfeld hoopte ze ook om in de aanloop naar de verkiezingen van afgelopen februari de electorale leegloop richting rechts te stutten.
In september vorig jaar breidde Duitsland grenscontroles uit naar álle landsgrenzen. Na een aantal dodelijke terreuraanslagen door afgewezen asielzoekers is de nieuwe centrum-rechtse regering vastbesloten ze te verlengen. Hoe doelmatig het is om het volledige grens- en migratiebeleid om te gooien in de hoop geweld door een handvol daders te voorkomen, is nog onduidelijk.
Wel meldde uitgaand minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser (SPD) vorige week dat sinds september 50 duizend mensen aan de grens geweigerd zijn. Het aantal asielaanvragen was in het eerste kwartaal van 2025 de helft van datzelfde kwartaal in 2023.
Jochen Kopelke, voorzitter van de Duitse politievakbond, schiet moeiteloos gaten in die cijfers. De mensen die geweigerd worden, zijn grotendeels mensen met een inreisverbod. Voetbalhooligans bijvoorbeeld, of veroordeelde criminelen. Ook zijn er asielzoekers die eerder al een procedure in Duitsland hebben doorlopen en zijn afgewezen. ‘Maar dat is een heel klein deel’, zei Kopelke eerder tegen de Volkskrant. ‘Het grondrecht om asiel aan te vragen blijft verder van kracht.’
De link tussen het teruggelopen aantal asielaanvragen en grenscontroles die Faeser legt, is dan ook dubieus. Het verharde Duitse debat en klimaat rond migratie zal wellicht asielzoekers ontmoedigen. Maar andere redenen zijn waarschijnlijker, zoals het feit dat in 2023 de toestroom van Oekraïners veel hoger was. De Syrische burgeroorlog lijkt – vooralsnog – voorbij. En sinds 2023 hebben Polen en Hongarije de buitengrenzen van de EU drastisch versterkt.
Zo luidt ook de communis opinio in Zgorzelec. Dát er wat moet gebeuren tegen irreguliere migratie, vinden veel Polen ook. ‘Maar ze moeten niet hier ons leven zuur maken met grenscontroles,’ zegt pakketbezorger Faliszewski, ‘Beter kan Duitsland – en trouwens ook landen als Nederland of Frankrijk – politiemensen sturen naar de Poolse buitengrens met Belarus om ons te daar te helpen.’
Wat er nu gebeurt, klinkt het aan de Pools-Duitse grens, dient vooral om het vertrouwen in de EU te ondermijnen. En als meer landen grenscontroles instellen, al was het maar om iets terug te doen, misschien zelfs de toekomst van de Unie. Wie een dag rondloopt in Zgorzelec krijgt de indruk dat de praktische overlast weliswaar groot is, maar het gevoel van krenking misschien nog groter.
‘Het hele idee van de EU is dat de sterkere landen de zwakkeren niet domineren, zoals Duitsland nu doet met Polen’, zegt Markus (63), een gepensioneerde bouwvakker die net als veel landgenoten zijn werkende leven in Duitsland doorbracht. ‘Dit is on-Europees. En het is ineffectief. De enigen die er wat aan hebben, zijn mensensmokkelaars: hoe moeilijker het wordt, hoe meer die verdienen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant