Tot ontsteltenis van natuurbeheerders en omwonenden lijkt een helikoptervliegende oud-ondernemer in eiwitpoeder een privé-helihaven te mogen openen in Barneveld. Pal naast een natuurgebied en woonhuizen. Hoe lukte hem dat?
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Als succesvol ondernemer in eiwitpoeder uit kippeneieren had veelvlieger Jan van de Steeg het op een zeker moment wel gehad met de rijen op Schiphol. Op weg naar zijn buitenlandse klanten ging ook Privium, de douaneroute met controle via irisscanners, hem niet snel genoeg.
In zijn kantoor, gevestigd in een hangar in zijn achtertuin in Barneveld, legt Van de Steeg (69) met een shagje in zijn mondhoek uit hoe hij op het idee kwam zijn helikoptervliegbrevet te halen. En werk ging maken van een helikopterhaven in zijn achtertuin. Zodat hij voortaan vanuit huis, met een snelheid tot 278 kilometer per uur, in een cirkel van zo’n 1.100 kilometer rondom Barneveld, zijn leveranciers van eieren kon gaan bezoeken.
‘In de ochtend weg, ’s avonds terug: dat scheelt per jaar al snel weken aan reistijd en vele hotelovernachtingen’, zegt Van de Steeg. Door de binnenramen van zijn bedrijfsruimte is een verdieping lager zijn zwart-goude Airbus EC120B Colibri te zien. Want op de goedkeuring voor een helihaven na is alles op de Wesselseweg 23 in Barneveld ready for take-off.
Onder omwonenden, natuurliefhebbers en lokale politici heerst verbijstering. Want na jaren van geharrewar met gemeente en provincie lijkt Van de Steeg nu zijn zin te krijgen. Eind januari bleek dat de provincie geen wezenlijke bezwaren ziet voor jaarlijks 750 vliegbewegingen met een helikopter vanuit zijn achtertuin. Pal naast een natuurgebied en nabij de bebouwde kom van Barneveld.
Hoe is het mogelijk dat een vermogende particulier zonder maatschappelijke meerwaarde de rust mag gaan verstoren voor mens en natuur, vragen veel Barnevelders zich af. Is hier niet sprake van vriendjespolitiek, klinkt het in de gemeenteraad. En, wil men weten, is na de miljoenenverkoop van zijn eiwitbedrijf Schaffelaarbos B.V. in 2022 de belangrijkste reden voor Van de Steegs privé-helihaven niet komen te vervallen?
Omwonenden Wout van der Poel en Meike de Regt weten wat ze te wachten staat. Ter overbrugging naar een mogelijke permanente helihaven kreeg Van de Steeg van de provincie een tijdelijke vliegontheffing voor een beperkt aantal vluchten vanaf zijn perceel.
‘Je wilt niet weten hoeveel herrie dat ding maakt’, zegt Van der Poel over de Airbus Colibri. Op zoek naar rust en ruimte namen de twee geboren Randstedelingen twee jaar geleden intrek in hun Barneveldse zelfbouwhuis. ‘Als je een hoop geld hebt mag je kennelijk, zonder enig maatschappelijk nut, met een helikopter over onze wijk vliegen. Zo gaan we dus met elkaar om op het platteland.’
Van een nabijgelegen bejaardenhuis tot stikstofstichting MOB: de provincie wees vrijwel alle bezwaren (zienswijzen) van tegenstanders af. De helihaven past binnen de geluidsnormen en omdat het Schaffelaarsebos geen Natura 2000-gebied is, geniet het slechts beperkte bescherming. En dus gaf de provincie in januari de ‘Luchthavenregeling Wesselseweg 23’ af.
De eigenaar van het Schaffelaarsebos, Geldersch Landschap en Kasteelen, kwam samen met Natuur en Milieu Gelderland tevergeefs in verzet. Voor de milieuclub is de helihaven een klein dossier vergeleken met procedures zoals tegen de verlenging van de A15.
‘Het is vooral een principekwestie’, zegt Maarten Witberg van Natuur en Milieu Gelderland tijdens een wandeling door het natuurgebied, waar tegen de blauwe lucht een buizerd cirkelt. ‘Juridisch klopt het vast allemaal wat de provincie en gemeente doen. Maar met je hoofd kun je er niet bij dat iemand naast een natuurgebied 750 vliegbewegingen mag maken met een privéhelikopter.’
Er zijn volgens Witberg nog maar weinig plekken in Nederland waar het ‘gewoon helemaal stil’ is. ‘Bij vergunningen wordt niet gekeken naar de stapeling van geluiden en verstoringen. We kunnen net zo lang doorgaan tot op elke gevel de maximaal toegestane 50 decibel geluid terechtkomt, maar hoe leefbaar is Nederland straks dan nog?’
Het openen van een privé-helihaven is weinigen gegeven. Niet zo gek ook: er zijn in Nederland amper helikopterbezitters. Het luchtvaartregister telt 78 ‘burgerlijke helikopters’. Ze zijn niet allemaal in particuliere handen, laat Helispot.nl weten. Die van de politie (negen) en de ANWB (zeven) en een aantal offshorehelikopters zijn ook bij die kleine tachtig inbegrepen.
Over particuliere helihavens zijn de cijfers nog diffuser. Geen enkele instantie, zelfs niet de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), heeft een precies overzicht. Naar schatting zijn het er een stuk of veertig. Waarvan de meeste commercieel worden gebruikt voor bijvoorbeeld rondvluchten, meldt MovingDot, een bedrijf dat ondersteuning biedt bij het beheer van helihavens.
Bij een nieuwe aanvraag hebben alle overheidslagen iets te zeggen. De provincie is bevoegd gezag voor het afgeven van de luchthavenregeling en maakt daarbij soms, zoals in Barneveld, ‘een integrale afweging van het effect op natuur, beschermde diersoorten, geluid en economie’. Vanuit het Rijk beoordeelt de ILT of er veilig kan worden gevlogen vanaf de locatie en de gemeente kijkt of een helihaven past binnen de ruimtelijke ordening. In onder meer Delft, Den Haag en het Limburgse Heythuysen leidde dit in het verleden tot fel verzet.
Ondanks de weerstand in Barneveld is ondernemer Van de Steeg hard op weg naar een permanente vergunning. Met name doordat hij regelde dat ergens anders in de gemeente, in Kootwijkerbroek, een helihaven sluit als die van hem doorgaat. De uitruil is een belangrijke reden dat de provincie akkoord ging met Van de Steegs helikopterhaven.
De bestaande helihaven in Kootwijkerbroek ‘is aanzienlijk dichter bij Natura 2000-gebied De Veluwe’, schrijft de provincie in antwoorden op zienswijzen. 690 meter in plaats van 5.300 bij Van de Steeg. Bovendien wordt het aantal toegestane vliegbewegingen afgeroomd. Van de Steeg kan jaarlijks straks 750 vliegbewegingen maken, waar er in Kootwijkerbroek nu nog 5.000 zijn toegestaan. En dus concludeert de provincie dat de natuur erop vooruitgaat: ‘Verplaatsing komt ten goede aan doelstellingen van De Veluwe.’
In elk geval op papier. Dat die helikopterhaven in Kootwijkerbroek ‘niet zoveel meer’ wordt gebruikt, zoals eigenaar Jako Landbouwmachines zelf zegt, is voor de provincie niet relevant. De helikopterhaven kan immers weer ten volle in gebruik worden genomen. Dit betekent dat in potentie vlak bij de Veluwe ruim zes keer zoveel gevlogen kan worden als straks is toegestaan in Barneveld.
Andersom geredeneerd kun je ook zeggen: met een bijna in onbruik geraakte vergunning wordt straks weer volop gevlogen.
Van de Steeg doet haastig en met tegenzin zijn verhaal tegen de Volkskrant. Na jaren van gesteggel over een helikopterhaven op de plek waar ooit de kippenstallen van zijn ouders stonden, zoals te zien op een luchtfoto bij de pantry van zijn kantoor, denkt Van de Steeg één ding zeker te weten: praten met de media, daar komt niks goeds van.
Dat het dossier ‘Helihaven Wesselseweg 23’ zich al sinds 2017 voortsleept, komt mede doordat de gemeente Barneveld aanvankelijk helemaal geen beleid had voor het openen van helikopterhavens. Dat kwam er medio 2018 alsnog. Maar over die ‘beleidslijn’ vraagt men zich in de gemeenteraad nu af: werd die niet geschreven om de vurige wens van een invloedrijke ondernemer te laten uitkomen?
‘Ze maken er maar wat van’, reageert Van de Steeg. ‘Doe dan eens jouw kant van het verhaal’, zeggen ze bij de Barneveldse Krant, ‘want er doen zoveel verhalen de ronde.’ Dan zeg ik: ja, gek hè, als jullie alles opschrijven. En dan moet ik daarop reageren? Dat helpt toch niet.’
Gemeenteraadslid Arjen Korevaar (Pro’98) beet zich vast in het dossier. Zijn kritische vragen aan het college van burgemeester en wethouders baseert hij op een documentenpakket van 904 pagina’s, dat openbaar werd na een beroep op de Wet open overheid.
Uit de stukken blijkt dat een ambtenaar in januari 2018 aan Van de Steeg laat weten dat ‘het beleid van de gemeente erop is gericht geen nieuwe helihavens in het buitengebied mogelijk te maken’. Van de Steeg oppert dan een bestaande helihaven elders in de gemeente op te heffen in ruil voor een op zijn terrein. Zo zou geen ‘ongewenste precedentwerking’ ontstaan.
De ambtenaar reageert afwijzend. ‘Het gemeentelijk uitgangspunt is dat er alleen helihavens op regionaal bedrijventerrein mogen komen welke bij voorkeur gedeeld (meerdere gebruikers) zijn.’ En: ‘Je zou het nieuwe nog op te stellen helibeleid kunnen afwachten, maar ik merk dat de voortekenen voor de bewuste locatie ongunstig zijn.’
Van de Steeg wacht het niet af en huurt een bureau in. Rentmeester NVR stuurt namens hem een brief naar het gemeentebestuur waarin uiteen wordt gezet waarom Van de Steeg een eigen helihaven nodig heeft.
‘Nu wordt veelal via Schiphol of Düsseldorf naar de klanten in Europa gevlogen, hetgeen bedrijfseconomisch niet efficiënt is’, staat er. ‘Schaffelaarbos B.V. wenst daarom deze vliegactiviteiten met een eigen moderne helikopter uit te gaan voeren vanuit Barneveld.’ Ook in deze brief wordt het ‘verplaatsen’ van een helihaven geopperd.
De gemeente werkt vanaf dat moment ‘met spoed’ aan helibeleid. Men voelt druk om snel met iets te komen voor Van de Steeg, omdat ze op een heel ander dossier ook met hem van doen heeft. Om een bedrijvenpark met de naam Columbiz Park te kunnen ontwikkelen, verkoopt de gemeente onder meer grond aan Van de Steeg.
‘Dit (Columbiz Park, red.) wordt door de verzoeker er ook bij betrokken’, schrijft een ambtenaar aan een collega in een bericht dat over de helihaven gaat. ‘Hoewel de zaak los staat van Columbiz Park, wil ik wel graag enige daadkracht naar deze persoon laten zien.’
Als het desondanks niet opschiet, volgt nog een mail: ‘Ik ben niet helemaal tevreden met hoe dit proces nu loopt. Het is een politiek gevoelig dossier en wethouder De Kruijf en ik verliezen onze gesprekspositie met dit bedrijf door het feit dat onder andere het traject met de helihaven moeizaam verloopt.’
Gemeenteraadslid Korevaar ziet hierin het bewijs dat het gemeentebestuur een kwalijke dubbelrol had. In recente antwoorden op raadsvragen ontkent de verantwoordelijk wethouder dat de twee dossiers destijds van invloed op elkaar waren. De correspondentie van begin 2018 tussen de ambtenaar en Van de Steeg zou gaan over de afwikkeling van de verkoop, ‘de grondtransactie had al in 2017 plaatsgevonden’.
Hoe het ook zij, de gemeente Barneveld verandert begin 2018 binnen een paar maanden van gedachten. In tegenstelling tot het eerdere ‘gemeentelijke uitgangspunt’, blijkt dat het gemeentebestuur in mei ineens wel ‘de lijn van verplaatsing steunt’.
In een brief van de gemeente krijgt Van de Steeg te horen dat ‘verplaatsing van één van de vier helikopterlocaties in het buitengebied (naar Van de Steegs achtertuin, red.) in beginsel wel mogelijk is’. In een memo wordt dit ‘helibeleid’ vrijwel gelijktijdig ter kennisgeving gestuurd naar de gemeenteraad. Die het laat passeren, onwetend dat ambtenaren achter de schermen al enige tijd met de concrete aanvraag van Van de Steeg bezig zijn.
Dan breekt een jarenlange fase aan van akoestische rapportages en ecologische onderzoeken, waarbij een ambtenaar zich in 2021 laat ontvallen in een mail over de helihaven: ‘Overigens vind ik dit een waaaardeloos plan, nabij het Schaffelaarsebos en school en woonwijken.....’
Begin 2022 blijkt uit een e-mail dat de nieuwe, huidige wethouder Bennie Wijnne er vergelijkbaar over denkt. ‘Het college is het met mij eens dat wij een helihaven aan de Wesselseweg niet willen.’ De grote vraag is alleen of hij de helihaven nu nog kan tegenhouden.
De gemeente Barneveld kondigde aan definitief te beslissen over de helihaven na het besluit van de provincie. Nu het voor Van de Steeg positieve provinciale besluit er ligt, lijkt de gemeente weinig gronden te hebben de helihaven tegen te houden. De provincie ging onder meer akkoord omdat Barneveld nou juist helibeleid heeft waaraan de situatie van Van de Steeg precies voldoet.
Het college breekt zich er momenteel het hoofd over. Net als over de vraag of de gemeenteraad eigenlijk geen inspraak zou moeten krijgen op dit dossier. Tot dit ei is gelegd, wil SGP-wethouder Wijnne niet in gesprek met de Volkskrant.
Van de Steeg vindt het geklaag en de ophef allemaal maar ‘onzin’, zegt hij terwijl hij het papier in zijn printer bijvult. ‘Ik vlieg al jaren (op tijdelijke ontheffingen, red.) en daar hoor je niemand over.’
Voor Van der Poel en De Regt is dat precies het probleem; ze voelen zich als inwoners totaal niet gehoord. Want als het Barneveldse helidossier iets laat zien, dan is het wel hoe ondoorgrondelijk regionale politiek kan zijn en hoe machteloos burgers zich kunnen voelen als zij zich daardoor benadeeld voelen.
‘Om bezwaar te maken moet je een studie maken om er iets van te snappen’, zegt De Regt. ‘Met onze klachten bij de gemeente wordt vervolgens niets gedaan en op de vragen in onze zienswijze geeft de provincie eigenlijk geen antwoord.’
Die kritiek op de provincie Gelderland staat niet op zichzelf, bleek op 2 april. Toen oordeelde de Raad van State dat voor vliegveld Teuge, bij Apeldoorn, veel te gemakkelijk een luchtvaartbesluit is genomen. De provincie heeft daarbij niet genoeg rekening gehouden met de overlast voor omwonenden.
In Barneveld valt het Van der Poel en De Regt ondertussen op dat Van de Steeg nog steeds vliegt. Terwijl zijn tijdelijke ontheffing met het verkrijgen van zijn provinciale luchthavenregeling toch kwam te vervallen. Hij zou pas weer mogen vliegen na een definitief besluit van de gemeente.
Uit waarnemingen op Helispot.nl blijkt dat de Airbus Colibri sinds het provinciebesluit nog zeker drie keer in de lucht is gesignaleerd. Op vragen van de Volkskrant hierover bevestigt de provincie dat sprake is van ‘overtredingen’ door Van de Steeg en dat die ‘momenteel een zaak zijn van de luchtvaartpolitie’. Ook laat een woordvoerder weten dat Van de Steeg inmiddels weer in beperkte mate mag vliegen, omdat de provincie hem een nieuwe tijdelijke ontheffing heeft verleend.
Over zijn vlieggedrag wil Van de Steeg zelf niets kwijt. Hij wil wel een ander punt weerspreken. Dat met de verkoop van zijn eiwitbedrijf Schaffelaarbos B.V. het bestaansrecht van zijn helihaven is verdwenen, is volgens hem ‘onzin’. Hij heeft nog altijd vastgoedbedrijf Van de Steeg B.V. En panden laten zich volgens hem beter taxeren vanuit de lucht.
De provincie gaat mee in die nieuwe argumentatie voor een helihaven bij Van de Steeg. ‘Voor een efficiënte tijdsbesteding is het volgens de aanvragen zeer gewenst/noodzakelijk om, waar het kan, per helikopter de locaties te bezoeken’, staat in de antwoorden op de zienswijzen. ‘Daarnaast wordt de helikopter gebruikt om ook vanuit de lucht de situatie op en rond de te kopen/verkopen onroerende zaken goed te kunnen beoordelen.’
Als de printer zijn opdracht heeft uitgevoerd, vindt Van de Steeg het mooi geweest. Hij tikt de as van zijn shagje in de gootsteen en loopt met een forse stapel papier terug naar zijn bureau. ‘Ik ga maar eens wat rekeningen betalen.’
En zo wacht Van de Steeg geduldig af. Tot het ILT de komende weken ‘een verklaring veilig gebruik luchtruim’ afgeeft voor zijn helihaven en de gemeente een definitief besluit neemt.
De provincie kwam de christelijke gemeente alvast tegemoet op één punt. Het gros van de bezwaren werd afgewezen, maar in de ‘Luchthavenregeling Wesselseweg 23’ is wel vastgelegd dat ‘het verboden wordt om te vliegen op zondagen’. Kerkganger Van de Steeg zal er niet rouwig om zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant