De gearresteerde burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, is vrijdag voor het eerst voor de rechter verschenen. Er is veel geprotesteerd. We bellen met correspondent Rob Vreeken in Istanbul. ‘Het gevaar voor de partij van Imamoglu is dat de protesten langzaam uitdoven.’
Rob, vrijdag stond Imamoglu voor het eerst voor de rechter sinds zijn arrestatie vorige maand. Welke indruk maakte hij op jou?
‘Een strijdbare indruk. Hij zei dat hij gestraft wordt voor het drie keer verslaan van Erdogans partij bij verkiezingen. Dat is triest voor een presidentskandidaat, en triest voor 86 miljoen Turken, zei hij.’
Er zijn meerdere zaken tegen hem geopend. Op welke moeten we letten?
‘Eigenlijk op alle zaken, want ze kunnen zo nodig allemaal tegen hem worden gebruikt om hem uit te sluiten van deelname aan verkiezingen. De meeste aandacht gaat uit naar twee grote aanklachten. Een draait om corruptie: duistere zaken rond aanbestedingen waar Imamoglu zich mee bezig zou hebben gehouden op het gemeentehuis.
‘De andere grote aanklacht betreft steun aan een terroristische organisatie. Lees: steun aan de Koerdische PKK.
‘Daarnaast liepen er al andere zaken tegen hem. Hij zou een officier van justitie hebben beledigd die partijgenoten had aangeklaagd op dubieuze gronden. Een andere zaak, die al een paar jaar loopt, gaat over belediging van de voorzitter van de kiesraad. Die aanklacht speelde een rol bij de beslissing van zijn partij om hem in 2023 niet te kandideren bij presidentsverkiezingen. Want die zaak had toen al tegen hem gebruikt kunnen worden om zijn kandidatuur ongeldig te verklaren.
‘Goed, er lopen dus allerlei zaken tegen hem. Je wordt er soms tureluurs van als je het allemaal moet volgen. O, en wat ook nog speelt, is de mogelijke ongeldigheidsverklaring van zijn universitaire diploma, waardoor hij uitgesloten kan worden van verkiezingen.’
Het klinkt alsof dit heel lang gaat duren voor Imamoglu.
‘Ja, die juridische processen duren heel lang in Turkije, en het is in het belang van de regering om ze te rekken tot de presidentsverkiezingen van 2028. Imamoglu zou al die tijd vast kunnen blijven zitten. Kijk naar politicus Selahattin Demirtas, de leider van de Koerdischgezinde DEM-partij. Hij is ook opgesloten wegens allerlei aanklachten en zit al sinds 2016 vast.’
Heeft Imamoglu een kans in de rechtszaal? Hoe onafhankelijk is de Turkse rechtspraak?
‘Daar kun je grote vraagtekens bij zetten. De indruk is dat die niet onafhankelijk is en wordt gebruikt door de regering.’
Jij woont in Istanbul. Wat is er veranderd in de stad sinds de arrestatie van de populaire burgemeester?
‘Er is veel gedemonstreerd. Dat is nieuw. Het verbaasde mij wel. Ik was niet anders gewend dan dat de Turkse bevolking de zaken een beetje lijdzaam ondergaat. Zoals de hoge inflatie van de afgelopen jaren. Er zijn geen broodoproeren geweest. De laatste grote protesten dateren van 2013, daarna had je alleen wat kleine demonstraties.
‘Nu zijn vooral jongeren en studenten in groten getale de straat opgegaan. Twee weken geleden was ik bij een protest waar ook veel ouderen aan meededen.’
De arrestatie vond een maand geleden plaats. Blijven mensen demonstreren?
‘Het is even rustig geweest in verband met vakantie na de ramadan, waarin veel mensen naar familie in de provincie gaan. Maar de afgelopen dagen zijn de protesten weer op gang gekomen.
‘Dit weekend gaan mensen opnieuw de straat op. Onder andere in Samsun, een stad in het noorden van het land. Ik ben benieuwd hoe groot dat gaat worden. Het gevaar voor de CHP, de partij van Imamoglu, is dat de protesten langzaam uitdoven.’
Wat is het plan van de CHP?
‘Elke woensdag demonstreren in een wijk in Istanbul. En elk weekend in ieder geval in één stad ergens in het land. Daarnaast zijn er meer protesten en zijn ze met een handtekeningenactie bezig. Twee dagen geleden zeiden ze dat ze op acht miljoen handtekeningen zaten.
‘De derde actievorm is een boycot van ondernemingen die een band hebben met de regering en Erdogans AK-partij. Bijvoorbeeld enkele koffieketens en een reisbureau.
‘Maar er zijn ook grote zorgen. De overwinning bij de lokale verkiezingen vorig jaar gaf de CHP hernieuwde energie en zelfvertrouwen. Bij de achterban en delen van de bevolking leefde het idee dat er, ondanks alles, toch wat mogelijk is binnen het politieke systeem. Die hoop is nu voor een deel de bodem in geslagen.’
Is de partij van Erdogan onder de indruk van het protest tegen Imamoglu’s arrestatie?
‘Nee. Mogelijk zijn de protesten wel groter dan ze verwachtten. Maar niets wijst erop dat ze nu opeens Imamoglu gaan vrijlaten door druk van demonstranten. Absoluut niet.
‘Een nieuwe peiling laat wel zien dat er wat veranderd is in het land. De CHP heeft aan populariteit gewonnen sinds de arrestatie. Ze staan nu volgens die peiling op 36,6 procent van de stemmen. De AK-partij blijft steken op 30,4 procent. De cijfers voor de CHP zijn nog hoger dan bij de lokale verkiezingen van vorig jaar, die de CHP verrassend won. Dat zegt wel iets over de reactie van de samenleving op deze gebeurtenissen.
‘Erdogan en de AK-partij weten natuurlijk dat ze de volgende verkiezingen kunnen verliezen. Dat willen ze voorkomen.’
Maken ze zich daar nu al zorgen over? De volgende presidentsverkiezingen staan pas gepland in 2028.
‘Er wordt gezegd dat de CHP vervroegde verkiezingen wil, dus eerder dan 2028. De AK-partij wil dat misschien ook wel. Want als Erdogan herkozen wil worden in 2028, dan moet hij de grondwet wijzigen. Hij zit dan immers aan zijn termijnlimiet. Voor zo’n grondwetswijziging heeft hij twee derde van de stemmen in het parlement nodig. Die heeft de AK-partij niet.
‘Een andere optie is dat het parlement om vervroegde verkiezingen vraagt. In dat geval is die grondwetswijziging niet nodig, want dan is de termijn van de zittende president niet volbracht en mag die nog een keer herkozen worden. Dus het vermoeden is dat de AK-partij daarop aanstuurt. Voor zo’n besluit is slechts 60 procent van de stemmen in het parlement nodig.’
Is er überhaupt nog wel vertrouwen in een eerlijke stembusgang na de arrestatie van de belangrijkste oppositiekandidaat?
‘Je kunt een hoop aanmerken op het systeem in Turkije, op het gebrek aan democratie en persvrijheid, maar verkiezingen zijn altijd redelijk schoon verlopen. Dat zagen we vorig jaar bij lokale verkiezingen. In een heleboel steden heeft de oppositie gewonnen.
‘Maar de arrestatie van Imamoglu heeft ook die zekerheid weggeschopt. Nu glijden we echt af richting dictatuur, is het gevoel dat hier nu bestaat.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant