De hitserie Adolescence legt knap bloot hoe tienerjongens worden gemanipuleerd door kwaadwillende influencers. Figuren als Andrew Tate maken jonge mannen wijs dat ze achtergesteld worden, en dat dat de schuld is van het feminisme en ‘woke’. De bijbehorende memes lijken onschuldig, maar vormen een opmaat naar radicalisering.
Telkens vraagt de 13-jarige Jamie aan de psycholoog die hem komt onderzoeken: vind jij mij leuk? Nou? Vertel eens! Voordat zij weggaat, wil hij uitsluitsel van haar. ‘Vind je me dan niet eens een beetje leuk?’, schreeuwt hij terwijl hij de kamer wordt uitgesleurd door een bewaker.
In de derde aflevering van Adolescence, de wereldwijd veel bekeken Netflix-serie over een 13-jarige Britse jongen die ervan wordt verdacht leeftijdgenoot Katie neergestoken te hebben, komt het verhaal er met horten en stoten uit. Het gesprek met de psycholoog beslaat de hele aflevering. Terwijl de camera om hen heen cirkelt, vertelt Jamie in brokjes de voorgeschiedenis.
In het kort (en met kleine spoilers): van Katie gaat een naaktfoto rond. Jamie is maar een lelijk jongetje, vindt hijzelf, dus hij denkt: dit is mijn kans. ‘Omdat zij toen zwak was, dacht ik dat ze me misschien leuk zou vinden.’ Maar als hij haar troost en mee uit vraagt, zegt zij: ‘Zo wanhopig ben ik ook weer niet.’ Daarna begint ze hem te pesten op Instagram: hij is een maagd.
O, de vernedering van tieners. Is er een emotie die je op die leeftijd sterker voelt dan schaamte? Als die schaamte dan ook nog een publieke dimensie aanneemt door sociale media, kan die zo krachtig worden dat het dramatische gevolgen kan hebben. Die dynamiek zou Jamie, een witte, slimme jongen uit een liefdevol en tamelijk doorsnee gezin, tot het ultieme kwaad hebben gedreven.
‘Kijk eens samen met uw kind naar die serie’, zei AIVD-directeur Erik Akerboom zondag, toen er net een rapport van de dienst over online radicalisering van minderjarigen was verschenen. Dat rapport gaat over jihadisme en rechts-extremisme, over tieners die aanslagen willen plegen, maar ook een treetje lager op de ladder van radicalisering is er online een toxische wereld te vinden.
De serie wordt alom gezien als een waarschuwing, ook de makers zijn daar uitgesproken over. Maar voor wat waarschuwt Adolescence precies? Het is niet zo dat er duizenden slimme jongens uit de lagere middenklasse rondlopen die zich zo vernederd voelen door een meisje dat ze haar zullen neersteken. In Nederland niet, maar in Engeland is zoiets ook zeer zeldzaam.
In zover Adolescence een bredere zeggingskracht heeft, zit die in het verhaal over de onzekerheid van tienerjongens – en hoe manipulatieve influencers daarop inspelen. Mannen als Andrew Tate, Sneako, Adin Ross, Hamza Ahmed, Nick Fuentes en talloze kopieën die op sociale media een tweeledige boodschap uitzenden: dat mannen man moeten kunnen zijn en daarin gehinderd worden door vrouwen.
Doorgaans richten de figuren uit deze ‘manosphere’ zich op de drie f’s: females, fitness en finance. Maar tussendoor vertellen ze tienerjongens dat het de schuld is van het feminisme, Black Lives Matter, #MeToo, regenboogvlaggen en alles wat woke is dat zij achtergesteld worden. Dat zij slachtoffer zijn van doorgeschoten emancipatie. Dat iedereen – non-binair, obees, queer, neurodivers of wat dan ook – er tegenwoordig mag zijn, behalve jongensachtige jongens.
De memes – visuele grapjes – die in deze kringen rondgaan zijn ogenschijnlijk onschuldig. Denk bijvoorbeeld aan een vrouw die een plaatje over de bizar hoge schoonheidsidealen voor vrouwen doorscheurt. In haar andere hand houdt zij een ander plaatje: dat mannen minstens 1.80 meter moeten zijn, anders zijn ze niet interessant. De boodschap is helder: feministen zijn hypocriet. En jongens zijn het slachtoffer van een dubbele standaard.
Volgens sommige stemmen in dit debat, zoals schrijver Richard Reeves van het recente invloedrijke boek Of Boys and Men, zit er een kern van waarheid in die slachtofferpositie: jongens worden op veel vlakken, vooral academisch, voorbijgestreefd door meisjes. Hoe dan ook: die vermeende achterstelling ís al een bron van ressentiment, met echte maatschappelijke gevolgen.
Neem de resultaten van de recente Gender Equality Index, waaruit blijkt dat Europese mannen onder de 45 jaar geweld tegen vrouwen normaler vinden dan oudere mannen, terwijl dat altijd andersom was. Of zie de onderzoeken die erop wijzen dat deze jongste generatie voor het eerst conservatiever is dan haar voorgangers.
Hoe beïnvloedbaar tieners zijn, is bekend. Een filmpje van de Amerikaanse influencer Sneako liet dat ongewild treffend zien. Bij een honkbalwedstrijd kwam hij wat fans tegen, jongens, niet ouder dan 12. Zodra ze Sneako zagen begonnen ze – breed lachend – haat te spuien. ‘Fuck vrouwen!’; ‘Alle gays moeten dood!’ Sneako keek de camera in en zei: ‘What have I done?’
Later verdedigde hij zich op X, waar hij een miljoen volgers heeft, door te zeggen: ‘Als je dit erge teksten vindt, geef de schuld dan aan de regenboogvlaggen in hun klas, geef de schuld aan de media die mannen hun mannelijkheid ontnemen. Boys will be boys.’
Ja, 12-jarige jongens konden altijd al onnozel zijn. Maar niet eerder werden ze op zo’n massale en directe manier beïnvloed door kwaadwillende individuen. En die beïnvloeding gebeurt niet alleen op sociale media.
Ook op gamingplatforms als Discord en Roblox, met een zeer jonge doelgroep, gaan extremistische of vrouwonvriendelijke memes rond die op zichzelf vaak onbenullig zijn, maar door eindeloze herhaling een giftige cultuur vormen. Soms is extremistische propaganda niet eens als zodanig te herkennen, waarschuwt de AIVD, maar vormen de plaatjes wel een opmaat naar verdere radicalisering.
Zo sijpelen extremistische theorieën, termen en symbolen door naar de mainstream. Neem de meme Chad, een zeer gespierde man met bizar brede kaaklijn die je nu overal op TikTok, X of Instagram tegenkomt als (ironische) verwijzing naar hypermasculien gedrag. Maar de term is gepopulariseerd in de wereld van de incels – involuntary celibates. Chad staat daar voor de man die behoort tot de 0,1 procent van meest aantrekkelijke mannen.
Die competitieve manier van kijken naar de datingmarkt zit ook in Adolescence, waar Jamie vertelt over de 80-20-regel, ook al zo’n incel-term: dat 80 procent van de vrouwen valt op 20 procent van de mannen. De rest heeft het nakijken, en tot die categorie rekent Jamie zichzelf. Hij voelt zich machteloos, maar in het gesprek met de psycholoog merkt hij dat hij nog één vorm van macht over vrouwen kan uitoefenen: angst.
Dreigend gaat hij vlak voor haar staan. Plots maakt hij een schijnbeweging alsof hij haar gaat aanvallen. Even later zegt hij tegen haar: ‘Hoe gênant is dat, bang zijn voor een 13-jarige.’
Als kijker word je herinnerd aan de beroemde quote van Margaret Atwood, schrijver van The Handmaid’s Tale: ‘Mannen zijn bang dat vrouwen hen uitlachen, vrouwen zijn bang dat mannen hen vermoorden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant