Als eerste stad ter wereld heeft Den Haag reclame voor fossiele producten bij wet verboden. De reisbranche vreest omzetverlies en verweerde zich vrijdag bij de rechtbank. ‘Symboolpolitiek rechtvaardigt geen inbreuk op de vrijheid van meningsuiting.’
is economieredacteur van de Volkskrant.
De zittingszaal in de rechtbank Den Haag zit vrijdagochtend volgepakt met belangstellenden. Van afgevaardigden van reisorganisaties tot klimaatactivisten die al jaren pleiten voor een verbod op reclame voor vervuilende producten. Precies zo’n verbod is wat ter discussie staat. ‘Ik denk dat heel Nederland er een mening over heeft’, zegt de rechter in haar openingswoord. ‘Maar daar gaat het vandaag niet om.’ Enkel de vraag of de gemeente in haar recht staat met het invoeren van zo’n verbod is van belang.
Toch klinken de kwesties die de advocaten aanstippen bekend voor eenieder die het klimaatdebat volgt. Wat maakt het uit als slechts een klein aantal consumenten een andere keuze maakt? Moet een overheid proberen de keuzes van consumenten bij te sturen, of staat dat gelijk aan ‘betutteling’? En welk belang weegt zwaarder, dat van milieu en volksgezondheid, of het financiële belang van bedrijven?
Sinds 1 januari is het in abri’s in Den Haag verboden vliegreizen, cruises, grijze stroomcontracten en benzine- of hybride auto’s aan te prijzen. Dergelijke producten kopen mag uiteraard nog, maar gezien de ernst van de klimaatcrisis wil het Haagse gemeentebestuur wel prikkels wegnemen.
‘We hebben tabaksreclame aan banden gelegd omdat roken slecht is voor je longen’, zegt verantwoordelijk wethouder Robert Barker (Partij voor de Dieren) buiten de rechtszaal. ‘Dan is het gek dat we niet ook reclame aan banden leggen voor dingen die slecht zijn voor de longen van de aarde.’
Die vergelijking met tabak gaat mank, stellen de advocaten van de reisbranche tijdens de zitting. ‘Bij roken is er een directe gezondheidsrelatie tussen gebruik en schade. Bij reizen is die directe relatie er niet.’ Bovendien: als een vliegtuig opstijgt van Schiphol, in hoeverre is dat dan van invloed op de luchtkwaliteit in de gemeente Den Haag? Niet of nauwelijks, aldus de advocaten.
Daarnaast is het volgens de advocaten zeer de vraag óf er door het reclameverbod minder vliegtuigen zullen vertrekken. Zolang alternatieven als de trein niet aantrekkelijk genoeg zijn, zullen veel mensen alsnog voor het vliegtuig kiezen. En doen ze dat niet, dan stijgt dat vliegtuig ook wel op zonder de Haagse passagiers. Het reclameverbod is daarmee een ongeoorloofde schending van hun vrijheid van meningsuiting.
‘Het is simpel’, reageert de advocaat van de gemeente. ‘Minder mensen die vliegen, betekent minder vliegtuigen. Het is niet voor niets dat TUI en ANVR het zo belangrijk vinden om reclame te kunnen blijven maken.’
De reisbranche denkt enerzijds dat de maatregel het beoogde doel niet zal bereiken, maar anderzijds stellen ze dat ze buitensporig hard geraakt worden door het verbod. Als ze geen geld meer kunnen verdienen met vliegvakanties, kunnen ze ook niet investeren in duurzamere alternatieven. Een gotspe, vindt de stichting Climate Tipping Point, die zich aan de zijde van de gemeente heeft geschaard. ‘Krommer dan dit wordt het niet.’
TUI en ANVR ‘plaatsen hun financiële belang boven het algemeen belang’, stelt de stichting. Terwijl ze de ernst van klimaatverandering onderkennen, en zich niet verzetten tegen andere maatregelen, komen ze in actie zodra het henzelf raakt. Ook de gemeente vindt dat tekenend. ‘De belangen van bewoners moeten zwaarder wegen dan het economische belang van reisorganisaties.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant