Een plotselinge regenbui, luie collega’s of niet opgehaalde vuilnis: op een dag zijn er genoeg redenen om te mopperen. Waarom voelt klagen zo lekker en wanneer moet je ermee oppassen?
In het nieuwe seizoen van de televisieserie The White Lotus lopen twee vrouwen, Chelsea en Chloe, elkaar tegen het lijf aan de bar van een chic resort in Thailand. Ze klagen over hun partners die zich van hen afzonderen. Ze hebben een naam, zegt Chloe, die witte, kalende mannen die in het land rentenieren. LBH. Oftewel: ‘Losers back home.’ Door hun gezamenlijke klaagzang is een vriendschap geboren.
Gedeelde smart is halve smart. ‘Klagen kan flink opluchten’, zegt Bram Vervliet, hoogleraar psychologie aan de KU Leuven. ‘Je brengt iets vervelends ter sprake en door het te delen, krijg je erkenning voor je gevoelens. Dat werkt emotieregulerend en geeft verlichting.’
In een Amerikaanse studie hielden studenten in een dagboek bij hoeveel ze op een dag klaagden en waarover. Bij 75 procent van het gemopper ging het de klagers puur om het uitspreken van hun zorgen of het krijgen van steun. En dus niet om het daadwerkelijk veranderen van zaken.
Klagen heeft ook een verbindende functie. ‘Door samen te klagen ontdek je dat je dezelfde dingen belangrijk vindt.’ Vervliet geeft het voorbeeld van een loszittende stoeptegel en een gemeente die weigert daar iets aan te doen. ‘Wanneer jouw toehoorder bevestigend reageert op jouw gemopper daarover, dan weet je dat je bepaalde normen en waarden deelt.’ Vaak vormt geklaag de lijm in sociale interacties, waarin gelijkgestemden elkaar vinden.
Niemand wil een zeurkous zijn. Je kunt gerust stellen dat klagen een behoorlijk slecht imago heeft. Dat is onterecht, menen experts. ‘Klagen en zeuren is niet fout. In de juiste dosering kan het erg nuttig zijn’, zegt gepensioneerd systeemtherapeut Flip Jan van Oenen. ‘Klagen is een methode om te onderzoeken en expliciet te maken wat je dwarszit.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
In zijn boek Verdragen maakt Van Oenen een onderscheid tussen smart delen en klagen. In beide gevallen wordt leed uitgesproken, maar de intentie is anders. Bij smart delen lucht men enkel het hart, bij klagen proberen we de verantwoordelijkheid voor de pijn naar anderen te verleggen. ‘Daarom voelt klagen ook zo lekker: het ontslaat je even van de verantwoordelijkheid iets te doen met datgene waar je mee zit’, zegt Van Oenen.
Vaak klagen mensen over situaties waarover ze voor hun gevoel geen controle hebben. Denk aan een falende overheid, slecht weer, ziekten of een vervelende opmerking van een ander. Of we klagen over zaken waar we stiekem wel iets aan kunnen doen, maar dat liever vermijden. Dan werkt het eerder saboterend en leidt het tot stagnatie van de eigen ontwikkeling. Het vergt zelfonderzoek om te weten in welke categorie je klaagzang valt. ‘Klagen is voor beginners’, zegt Van Oenen. Waarmee hij wil zeggen: in het begin lucht het op, maar je moet er niet te lang in blijven hangen.
Gelukkig zijn er alternatieven. Naast klagen zijn er volgens de therapeut nog twee andere manieren om psychisch leed het hoofd te bieden: verdragen of veranderen.
Mensen die eindeloos klagen en zeuren, zijn vaak geen aangenaam gezelschap. ‘Het kan leiden tot verwijdering van je naasten’, zegt Van Oenen. ‘Het gevoel van machteloosheid verleg je naar je omgeving, waardoor mensen je gaan mijden of zich van je afsluiten.’
Dat komt ook doordat klagers anderen besmetten met hun negativiteit. Volgens de Amerikaanse psycholoog Robin Kowalski bestaat er zoiets als ‘stemmingsbesmetting’. ‘Door te luisteren naar het geklaag van anderen raken mensen ontevreden over hun eigen leven.’
Dit geldt overigens ook voor de klager zelf. ‘Het kleurt de bril waardoor je kijkt’, zegt Vervliet. ‘Negatieve zaken gaan je eerder opvallen en je staat minder open voor positieve zaken die er misschien toch ook zijn.’
Hoe weet je of je te ver gaat met klagen? Van Oenen: ‘Toets dit bij je omgeving. Vraag expliciet aan vrienden, familie en collega’s: ‘Vind je me een zeur?’ Je moet dan wel openstaan voor een eerlijk antwoord.’
‘Klagen hoort nou eenmaal bij de sociale structuur van ons leven, het is een manier van communiceren’, concludeert Kowalski in The New York Times. ‘En zoals bij elke vorm van communicatie geldt: alles op zijn tijd.’
Neem het sportveld, waar doorgaans veel geklaagd wordt. Over beslissingen van de scheidsrechter, de trainer of de tegenstander. In een interview vertelde de voormalig topvoetballer Robin van Persie hoe hij reageerde toen zijn zoon Shaqueel na een wedstrijd klaagde over het feit dat hij op de bank moest zitten. ‘Je klinkt als een loser’, sprak zijn vader hem toe. ‘Als je op deze manier blijft praten, klinkt het alsof je verloren hebt. Je geeft hem de schuld, je geeft haar de schuld, je geeft dat de schuld, je geeft alles de schuld. Maar ik hoor je niets over jezelf zeggen.’
De les die Van Persie zijn zoon wilde meegeven, luidt als volgt: ‘Winnaars nemen de controle, zoeken de fout bij zichzelf en kijken wat ze kunnen verbeteren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant