Staatssecretaris Ingrid Coenradie zei bij haar aantreden ‘met trots’ aan de slag te gaan voor de PVV. Nu noemt ze de inbreng van de partij ‘verwerpelijk’ en botst ze met Geert Wilders op het gevangenisdossier. ‘Ik ben geconfronteerd met de realiteit.’
Tien dagen na de stemming over een motie die haar plan moest tegenhouden om in noodgevallen gevangenen twee weken eerder vrij te laten, is staatssecretaris Ingrid Coenradie (Justitie en Veiligheid, PVV) nog altijd ‘opgelucht’. Het lukte de coalitiepartijen PVV, VVD en BBB tot twee keer toe niet de motie door de Kamer te krijgen. NSC en de linkse oppositie steunden de staatssecretaris.
‘Opgelucht is het juiste woord ja, want ik heb wel een risico genomen’, zegt Coenradie (37) in een gesprek op haar werkkamer in Den Haag. Ze is wat verkouden van de ochtendlijke fotosessie een dag eerder in haar woonplaats Rotterdam, de stad waar zij nog maar drie jaar geleden gemeenteraadslid werd voor Leefbaar Rotterdam – na ooit al eens afdelingsbestuurder te zijn geweest voor de VVD in Tiel. Door het zonnige weer verkeek ze zich een beetje op de kou. Het roept onbedoeld parallellen op met haar trotse keuze voor de PVV, waarbij ze inmiddels ook ‘met de realiteit geconfronteerd’ is.
Nu al bijna een jaar zit Coenradie in het centrum van de macht, waar zij keer op keer de ‘rotmaatregel’ van vervroegde vrijlating moest verdedigen. ‘Een onvermijdelijk pad’, noemt ze dat zelf, want de situatie in het gevangeniswezen is ‘uiterst penibel’. Het risico dat zij nam, was dat zij haar eigen partijleider moest trotseren. Met ongewisse afloop: garanties dat de onwillige PVV-leider Geert Wilders geen motie van wantrouwen tegen haar zou steunen, had zij aanvankelijk niet.
Had u niet beter moeten opletten toen u vorig jaar mei na het hoofdlijnenakkoord werd gevraagd voor deze post? Uw voorganger moest gevangenen al drie dagen eerder vrijlaten en toch werd geen extra geld uitgetrokken voor cellen en cipiers.
‘Als u mij een jaar geleden had gevraagd wat de oplossing zou zijn voor dit vraagstuk, had ik ongetwijfeld gezegd: met vaker twee personen op een cel moet het tekort ondervangen kunnen worden. Maar toen had ik nog nooit een gevangenis bezocht en nog nooit met gevangenispersoneel gesproken. Ik had eigenlijk helemaal geen idee. Heel veel Nederlanders hebben geen idee hoe het er in een gevangenis aan toegaat en daar was ik er eentje van. Nu, in deze rol, door eigen bevindingen, heb ik een andere mening.’
Met als consequentie dat u moest breken met het verhaal van uw eigen partij?
‘Ja, dat is dan de consequentie. Maar ik vind dat ik als bestuurder neutraal moet zijn, onafhankelijk, en vanuit de inhoud een keuze moet maken. Dat brengt Nederland uiteindelijk verder. Dat betekent ook dat ik eerlijk moet zijn. Mede daarom heb ik de keuze gemaakt het verhaal overal te vertellen, te beginnen bij Eva Jinek. Om iedereen te informeren: het besluit om zwaarder te straffen, is zonder extra budget niet uitvoerbaar.’
Als u Wilders hoort zeggen dat acht op een cel ook kan en PVV-Kamerlid Emiel van Dijk dat herhaalt, desnoods met staand slapen, wat denkt u dan?
‘Ik vind dat verwerpelijk en populistisch. We hebben in Nederland de keuze gemaakt om mensen een tweede kans te geven. Dat betekent dat we ze niet als oud vuil behandelen, want dan zullen ze nooit meer als een parel naar buiten komen. Gevangenisstraf is vergelding, maar ook resocialisatie. Voor het recht op een fatsoenlijk leven na de straf voel ik mij ook verantwoordelijk en dat krijg ik niet voor elkaar door mensen op te proppen in inhumane omstandigheden.’
Het initiatiefwetsvoorstel ‘Slimmer straffen’ van D66, NSC en CDA geeft onder meer de mogelijkheid korte vrijheidsstraffen in z’n geheel te vervangen door een sanctie met een enkelband. Hoe staat u daar tegenover?
‘Ik denk dat het goed is als we de rechter die ruimte geven. In z’n algemeenheid is het goed om meer instrumenten aan de gereedschapskist toe te voegen. Dit valt deels onder de portefeuille van mijn collega Teun Struycken (staatssecretaris van Rechtsbescherming voor NSC, red.), maar detentie op maat sluit aan bij mijn visie dat niet iedereen in hetzelfde regime in een reguliere gevangenis hoeft te zitten.’
Mogelijk keren de PVV en andere coalitiepartijen zich dan opnieuw tegen u.
‘Wellicht. We zullen zien of ze dan wel een meerderheid krijgen.’
Slimmer straffen helpt ook bij het cellentekort, maar op korte termijn heeft u vooral meer geld nodig. Wat gebeurt er als u dat bij de voorjaarsnota niet krijgt?
‘Dan kunnen we de passage in het regeerprogramma over zwaarder straffen schrappen en moeten we de maatregel om eerder heen te zenden gaan uitbreiden. Dan gaat het de kant op dat je mensen drie of vier weken eerder moet vrijlaten. Zo simpel is het. Die boodschap heb ik zonder een woord Spaans erbij overgebracht aan de onderhandelaars. Let wel, er lopen ook nog vierduizend zelfmelders buiten, die wachten op een telefoontje om hun gevangenisstraf uit te zitten. Dat is mijn les voor Den Haag en voor partijen bij de volgende verkiezingen: als je iets roept, moet je het ook kunnen waarmaken.’
U hebt een heel persoonlijke stijl van politiek bedrijven. Om het onderwerp seksueel geweld tegen vrouwen op de agenda te krijgen, schroomde u niet om uw eigen ervaringen publiek te maken. Ook daar zocht u bewust de publiciteit. Levert dat op wat u beoogde?
‘Ik krijg ongekend veel berichten. Maar afgezien daarvan: het Centrum Seksueel Geweld liet mij weten dat er een enorme stijging was in de bezoekcijfers van hun website nadat ik bij de begrotingsbehandeling mijn verhaal had gedaan. Dat betekent dat ik iets in gang heb gezet en dat vind ik mooi. Het tonen van mijn kwetsbaarheid is als een echo uit de samenleving bij mij teruggekomen. Veel mensen zeggen: ik heb nooit durven vertellen over mijn eigen ervaringen, maar nu kom ik in beweging.’
Bij uw afscheid uit Rotterdam zei burgemeester Ahmed Aboutaleb dat u als bewindspersoon vaker in zijn positie zou komen. Ging u er als Leefbaar-fractievoorzitter ook zo hard in als de PVV nu in de Kamer?
‘Nou, nee, eerder realistisch. Ik ben altijd ontvankelijk gebleven voor de ideeën van andere partijen. Als er één fractievoorzitter was in Rotterdam die luisterde naar de oppositie, dan was ik dat. Dan dacht ik: dat is best een goed idee, ik ga proberen de rest van de coalitie mee te krijgen. Een goed idee is een goed idee.’
Is Leefbaar Rotterdam daarin een andere partij dan de PVV?
‘Het is sowieso een partij met leden. We hadden een ontzettend betrokken achterban. Dat merkte je in alles. We hadden eens per jaar een algemene ledenvergadering, stuurden een nieuwsbrief rond, maakten een krant met alles wat we hadden bereikt en wat er nog op de agenda stond. Door die leden kreeg je ook input vanuit de wijken en daardoor kon het in onze fractie ook botsen. Dan moest je echt nadenken: hoe gaan we hiermee verder? Misschien dat je dan ook wat eerder de nuance vindt.’
U stelt voor dat de PVV een ledenpartij wordt?
‘Ik denk dat het goed is dat elke partij een ledenpartij is. Daarmee zeg ik niet dat de PVV niet functioneert, want het is een grote partij met een grote achterban, dus in een aantal opzichten doen ze het heel erg goed. Maar ik zie absoluut de meerwaarde van een ledenpartij.’
Praat u daarover met Wilders?
‘Hoe hij de organisatie intern leidt, is niet aan mij. Dat is echt iets wat hij zelf doet, zoals ik ook mijn eigen rol als bestuurder heb. Daarin voel ik me vrij en onafhankelijk.’
Coenradie maakte in de Rotterdamse gemeentepolitiek een stormachtige ontwikkeling door. Ze kwam vanuit het niets op plek twee van Leefbaar terecht en werd na een jaar al fractievoorzitter. Ze viel op met felle pleidooien om de veiligheid in Rotterdam te verbeteren, onder andere door in de hele stad preventief te fouilleren.
U keerde zich in de Rotterdamse raad onder meer ook tegen ‘woke-gekte’ en Kick Out Zwarte Piet. Had Wilders reden om een rechtsere politicus te verwachten dan u nu lijkt te zijn?
‘Dat weet ik niet. U zou dat aan Geert Wilders moeten vragen.’
U nam drie dagen bedenktijd toen u door de PVV werd benaderd om bewindspersoon te worden. Waarom?
‘Hoe gaaf ik het ook vond, bij mij komt dan toch die Hollandse nuchterheid om de hoek kijken. Ik was nog maar kort fractievoorzitter in Rotterdam. Was dit wel het juiste moment voor mij? Ik ben bovendien moeder van een jong kind, dus dat was ook een heel zwaarwegende factor.
‘Doorslaggevend was uiteindelijk de overtuiging dat ik het kon, dat ik dingen voor elkaar zou kunnen krijgen. Omdat ik een doener ben en daadkrachtig, al is het misschien gek om dat over jezelf te zeggen. En ik heb natuurlijk ook nagedacht over wat het betekent om dit namens de PVV te doen. Dat het een extraparlementair kabinet zou worden, was wel essentieel. Dat gaf me de ruimte om onafhankelijk te zijn.’
Maar bij uw aantreden zei u nog ‘met trots’ aan de slag te gaan voor de PVV. U noemde de partij ‘een verademing voor Nederland’ en ‘de vertolker van de gewone Nederlander’.
‘Laat ik vooropstellen dat ik snap dat 2,5 miljoen mensen op deze partij hebben gestemd. Mensen gaven daarmee aan dat het op een aantal thema’s een andere richting op moet, dat er grip moet komen op migratie. Dat vind ik ook.’
Maar nu noemt u de inbreng van de PVV verwerpelijk en populistisch...
‘Er zit een wereld van verschil tussen wat je als kiezer van buiten de partij ziet en wat je als bestuurder ervaart die iets voor elkaar wil krijgen in Den Haag. Dat verschil is heel groot.’
U bent met de neus op de feiten gedrukt?
‘Ja, ik ben met de neus op de feiten gedrukt. Ik ben vooral ook geconfronteerd met de realiteit. Ik ga niet over normen en waarden heen. Ik ga niet staan voor inhumaan beleid. En laten we wel wezen, nergens stond in het PVV-verkiezingsprogramma: we gaan acht mensen in een cel gooien. Dat stond er niet!’
U zegt: ik wil eerlijk en realistisch zijn. Maar daarmee zegt u eigenlijk ook: de PVV wil niet eerlijk en realistisch zijn. U hebt uw positie toegelicht en de partij blijft toch zeggen dat er acht mensen op een cel kunnen.
‘Acht mensen op een cel of gedetineerden maar één uur per etmaal uit de cel laten, zoals ook is geopperd, dat is niet realistisch. Dat overweeg ik niet eens. Van mij als bestuurder mag je verwachten dat ik gewoon fatsoenlijk nadenk.’
Verkoopt de PVV dan illusies?
‘Dat wil ik zo niet zeggen. Misschien had een andere bestuurder het wel zo uitgerold. Maar ik doe dat niet.’
Biedt de media-aandacht u ook bescherming tegen Wilders? Youp van ’t Hek wil dat u premier wordt, Johan Derksen prijst u de hemel in.
‘Ik voel me daardoor niet onschendbaar of onkwetsbaar. Zo moet je helemaal niet denken. De positieve berichten die ik krijg, geven me wel veel steun en kracht in een moeilijke tijd. Ik had het fijner gevonden als de hele coalitie – zoals je misschien ook een beetje mag verwachten – gewoon achter me was gaan staan. Dat ze hadden gezegd: we hebben van alles geroepen, maar er geen euro voor gereserveerd, dus nu moeten we de consequenties aanvaarden. Dan was het een stoere coalitie geweest, maar behalve NSC heeft geen coalitiepartij dat aangedurfd.
‘Ik vind dat heel kwalijk. Want bij regeren hoort dat je de consequenties aanvaardt, ook als het pijnlijk is. Als je het verhaal goed en eerlijk vertelt, kun je heel veel mensen in de maatschappij meekrijgen. Dat merk ik uit de reacties die ik krijg: het is pijnlijk, maar we begrijpen de uitleg en de keuze.’
U wekt de indruk nog lang niet klaar te zijn in Den Haag.
‘Nee, ik ben hier nog lang niet klaar. Ik ben heel strijdbaar. Bij mij draait alles om veiligheid, veiligheid, veiligheid. Dat is een enorme drijfveer voor mij. Ik vind dat iedereen zich veilig moet voelen. Daar begint alles mee. Dat is het startpunt. Om je te kunnen ontwikkelen, om blij te zijn, om je te ontplooien, om onderdeel te kunnen zijn van een maatschappij.’
U heeft ook een verleden bij de VVD. Voelt u zich sociaal-economisch meer verwant aan die partij of aan de op dat punt veel linksere PVV?
‘Als je naar het verkiezingsprogramma van Leefbaar Rotterdam kijkt, heeft dat op sociaal-economisch terrein ook wat meer linkse componenten. Daar voel ik me zeker bij thuis.’
In Rotterdam zat u met Leefbaar in een coalitie samen met Denk...
‘Fantastisch, toch?’
Zoiets zou in Den Haag met de PVV en Denk toch ondenkbaar zijn?
‘Ik vind dat wij hier met z’n allen in Den Haag een verantwoordelijkheid hebben om meer na te denken over wat we uitstralen, wat we zeggen. Als wij de verbinding weten te maken met elkaar, als wij geen ruzie maken, dan doet dat iets met de hele samenleving.’
Beetje gek dat u zich dan aansluit bij een partij als de PVV. Als er nou één woord niet voor in de mond van Wilders ligt, is het verbinding.
‘Wat niet is, kan nog komen. Als je twintig jaar geleden aan Pim Fortuyn had verteld dat er een partij als Denk zou zijn en dat Leefbaar daarmee samenwerkt, weet ik ook niet wat hij had gezegd. Maar als je verder wilt komen, heb je elkaar nodig.’
U schoof afgelopen tijd aan bij Jinek, Vandaag Inside en twee keer bij Bar Laat, waarbij u uw beleid verdedigt en de afstand lijkt te vergroten tussen u en Wilders. Is dit onderdeel van de Coenradie-campagne, vooruitlopend op nieuwe verkiezingen?
‘Helemaal niet. Ik laat me niet door angst leiden, of door de vraag of er hierna nog een politieke functie voor mij is. Ik denk dat ik heel veel in me heb en dat ik wat kan betekenen in de politiek. Maar als dat niet meer mogelijk is, heb ik nog genoeg ideeën over wat ik buiten de politiek kan doen.’
U zei op tv bij de volgende verkiezingen niet op de PVV-lijst te willen. Waarom niet?
‘Ik zie dat we op een aantal dossiers echt wezenlijk van mening verschillen. Dat kan ik nu veel beter beoordelen, vanuit de inhoud, vanuit deze rol, dan een jaar geleden als kiezer.’
Zou u eventueel voor een andere partij op de lijst willen?
‘Dat weet ik nog helemaal niet. Ik hoop eigenlijk vooral dat ik nog heel lang in deze rol mag blijven. Ik zou het echt heel zuur vinden om deze functie nu al gedag te zeggen, terwijl er nog zoveel te doen is.’
Zoals?
‘Ik wil grip krijgen op het capaciteitsvraagstuk rond detentie, ik wil dat het aantal gevallen van femicide drastisch naar beneden gaat en ik wil af van het taboe en de schaamte bij veel mensen om te praten over straatintimidatie en seksueel misbruik. Daarom ga ik graag nog een poos door.’
21 december 1987 Geboren in Rotterdam
1998-2005 Havo voor Muziek en Dans, Rotterdam
2005-2009 Hbo Personeel en Arbeid, Hogeschool Utrecht
2007-2024 Diverse functies bij overheid en in bedrijfsleven
2009-2011 Bestuurslid VVD Tiel
Maart 2022-2 juli 2024 Gemeenteraadslid Leefbaar Rotterdam
Juli 2023-2 juli 2024 Fractievoorzitter Leefbaar Rotterdam
2 juli 2024-heden Staatssecretaris Justitie en Veiligheid (PVV)
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant