Een middelbare school in Helmond ontvangt bedreigingen nadat een leerling zichzelf om het leven bracht. De veertienjarige Nina werd al langere tijd gepest en daar zou onvoldoende tegen zijn opgetreden. Welke rol hebben scholen als het gaat om pesten?
"Heeft de school wel genoeg gedaan? Als een leerling door zelfdoding overlijdt, is dit de eerste vraag die je je als school stelt", is te lezen in een gepubliceerde brief van het Delta vmbo in Helmond, de school waar Nina op zat. "Jongeren leven in een turbulente tijd, en de druk op hen is groot."
Van alle middelbare scholieren geeft 9 procent aan weleens gepest te worden, vertelt Marijke van der Zalm van Stichting School & Veiligheid tegen NU.nl. Dit cijfer vraagt om een gedegen aanpak tegen pesten. Maar scholen verschillen in de uitvoering van antipestbeleid.
In Nederland bestaat de wet Veiligheid op school. Hierin staat dat scholen verplicht zijn een sociaal veiligheidsbeleid te voeren om veiligheidsbeleving van leerlingen te monitoren en een aanspreekpunt hiervoor te hebben. "Maar het is aan de school zelf om te bepalen hoe de sociale veiligheid concreet wordt ingericht", zegt socioloog en universitair hoofddocent Gijs Huitsing van de Rijksuniversiteit Groningen.
Dat komt doordat we in Nederland vrijheid van inrichting van onderwijs kennen. "Dat beleid kan op veel verschillende manieren vormgegeven worden en je kunt niet opleggen hoe scholen dat doen", zegt Huitsing. Zo is het niet verplicht een antipestprotocol te hebben.
Wat kunnen middelbare scholen doen om sociale veiligheid te vergroten en pesten tot een minimum te beperken? Huitsing: "Preventie werkt het beste. Besteed als school direct na zomervakantie aandacht aan pesten en groepsvorming en draag uit wat voor school je wil zijn."
Ook onderzoeker en docent pedagogiek Tessa Kaufman van de Universiteit Utrecht ziet dit als een goede aanpak. "Het is wel belangrijk dat je dit systematisch doet. Zorg dat je dit onderwerp standaard op de agenda houdt en blijft bespreken. Dan zie je dat het veel effectiever is dan dat het alleen op papier komt te staan en in de la van protocollen belandt."
Ook is het volgens Kaufman belangrijk dat het heel duidelijk is voor iedereen wat er wel en niet wordt geaccepteerd en dat iedereen op school daarin hetzelfde uitstraalt. Van der Zalm vult aan: "Betrek ook je leerlingen en ouders bij het stellen van de norm. En stel niet alleen de norm, maar leef het ook na en bewaak deze met elkaar."
Daarnaast zijn alle experts voorstander van het gebruiken van een bewezen effectief antipestprogramma. Hoewel in het basisonderwijs het zogeheten KiVA-programma al bewezen effectief is, was dit er een tijdlang nog niet voor middelbare scholen. KiVA is een preventief programma, gericht op sociale veiligheid en het tegengaan van pesten op basisscholen. "Wel zien we dat het relatief nieuwe GRIPP-programma, een afgeleide van KiVa voor het voortgezet onderwijs, goed ontvangen wordt", vertelt Kaufman.
Tegelijkertijd zegt Huitsing dat in het basisonderwijs veel makkelijker programma's te implementeren zijn dan in het voortgezet onderwijs. "Scholen zijn kleiner en er zijn één of twee leerkrachten die zo'n groep draaien, waar het in het voorgezet onderwijs om veel grotere scholen gaat en leerlingen ieder uur een andere docent hebben."
Daarnaast speelt de ontwikkelingsfase van kinderen een rol. "Op de basisschool is de leerkracht een soort rolmodel, in het voortgezet onderwijs heb je pubers die zich veel minder laten vertellen. Dat maakt het wel een stuk ingewikkelder."
Maar als je leerlingen erbij betrekt, heeft dat impact, zegt Huitsing. "En mocht er een pestsituatie voorkomen, dan kun je als je al vanaf het begin van het schooljaar hiermee bezig bent, terugverwijzen naar eerdere afspraken over wat voor klas je wil zijn. Als je open spreekt over elkaars welzijn en welbevinden, voer je zo'n gesprek veel makkelijker dan als je het nooit doet."
Pesten gebeurt binnen schoolmuren, maar ook daarbuiten. Voor scholen is het ontzettend lastig volledig te zien wat speelt in de leefwereld van een leerling. In de brief van het Delta vmbo verklaart de school: "De maatregelen die er zijn tegen pesten op school, zijn ook met Nina besproken. Desondanks was het pestgedrag richting Nina voor ons en voor haar vriendinnen slechts beperkt bekend. Dat wát we wisten, is opgepakt door school."
Volgens Huitsing gaat pesten online gewoon verder, en is ook dát heel duidelijk een verantwoordelijkheid van de school. "Wat online gebeurt, komt ook weer de school in. Daar kun je dus niet je ogen voor sluiten. Voor jongeren van nu is er geen onderscheid tussen offline en online."
Het online component is vaak ook onderdeel van antipestprogramma's. Kaufman: "Daar gaat het ook over hoe je online met elkaar omgaat. De pesters die online pesten, zijn vaak ook degenen die in het echt pesten. Voor jongeren is online en offline sowieso dezelfde wereld."
Het is ontzettend lastig om pesten helemaal te voorkomen. "Dat kan bijna niet", stelt Kaufman. "Pesten is heel hardnekkig en het zit in de kern van jongeren om zichzelf te bewijzen in deze onzekere levensfase."
Toch ziet de onderzoeker wel positieve resultaten als scholen systematisch en open hiermee aan de slag gaan, en zo een gezonde cultuur creëren. "Op die scholen zien we een belangrijke afname van pesten."
Van der Zalm voegt eraan toe dat met preventie veel leerlingen eerder in beeld kunnen komen. "Daarmee kunnen we wel een positieve invloed hebben op langdurige slachtoffers."
De bedreigingen die het Delta vmbo op dit moment krijgt, zorgen alleen maar voor heel veel extra onrust. Van der Zalm: "Daar is iets vreselijks gebeurd. Hopelijk kunnen we er met elkaar lessen uit trekken."
Het Delta vmbo sluit de brief af met zelfreflectie en waar de school voor staat: "Helaas worden we met de harde werkelijkheid geconfronteerd, dat ook met gesprekken en maatregelen de gevolgen niet altijd te voorkomen zijn. Dat maakt ook ons verdrietig, maar niet machteloos. Het maakt ons vastberadener om te kijken waar de rol van de school versterkt kan worden. We zullen onze pestprotocollen de komende tijd evalueren. Laat het duidelijk zijn: pesten wordt niet getolereerd."
Denk jij aan zelfdoding? Je bent niet alleen. Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via www.113.nl of bel 113 (lokaal tarief) of 0800-0113 (gratis).
Source: Nu.nl algemeen