Landbouwminister Femke Wiersma wil veehouders die vlak naast Natura 2000-gebieden zitten, dwingen hun stikstofuitstoot te verlagen. In ruil eist ze wel 4 tot 7 miljard euro extra budget om die circa 1.800 boeren financieel te compenseren.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Dit voorstel is gisteren op tafel gelegd bij de ministeriële commissie Economie en Natuurherstel, bevestigen Haagse ingewijden na berichtgeving van De Telegraaf. De commissie moet voor het einde van de maand een maatregelenpakket samenstellen dat de landelijke stikstofuitstoot zo snel mogelijk sterk reduceert.
Wiersma heeft er sinds haar aantreden alles aan gedaan om pijnlijke maatregelen voor boeren te vermijden. Haar partij BBB wil eigenlijk geen offers vragen van de agrarische sector voor natuurherstel. Maar twee recente rechterlijke uitspraken zetten Wiersma met de rug tegen de muur. Vergunningverlening voor bouw- en bedrijfsactiviteiten is vrijwel onmogelijk geworden.
De Haagse rechtbank sommeerde het kabinet in de Greenpeace-zaak prioriteit te geven aan het beschermen van de kwetsbaarste natuur. Dat betekent dat Wiersma haar beleid moet concentreren op veehouderijen dicht bij natuurgebieden, want die veroorzaken daar de meeste stikstofschade. Wiersma kondigde vrijdag aan dat ze tegen dit vonnis in beroep gaat.
Alles over politiek vindt u hier.
Het stikstofslot begint zodanig te knellen, dat de provincie Gelderland in maart uit pure wanhoop besloot bufferzones van 500 meter rondom Natura 2000-gebieden in te stellen. Bedrijven binnen die zones moeten dan extra stikstof reduceren. De Gelderse BBB-gedeputeerde Ans Mol verdedigt dat plan, hoewel ze erbij zegt dat ‘als het aan ons lag, we morgen alle Natura 2000-gebieden zouden schrappen, inclusief de Veluwe’.
Onder zware druk is Wiersma blijkbaar bereid een afgezwakte variant van het Gelderse plan te accepteren. De landbouwminister opteert voor een smallere bufferzone van 250 meter rondom Natura 2000-gebieden. Binnen die afstandsgrens liggen ongeveer 1.800 boerenbedrijven. Zij moeten hun stikstofuitstoot gaan verlagen met technische innovaties als het toedienen van eiwitarm veevoer, of door hun veestapel in te krimpen. Andere mogelijkheden zijn stoppen, of het bedrijf verplaatsen naar een minder schadelijke locatie.
Het bufferzoneplan vertoont een opmerkelijke gelijkenis met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) van Wiersma’s voorganger Christianne van der Wal. De VVD-minister presenteerde in juni 2022 een kaartje van Nederland met zones rond natuurgebieden waar de stikstofuitstoot harder omlaag moest dan elders.
De BBB reageerde destijds furieus op dat stikstofkaartje. Een van Wiersma’s eerste daden als minister was het doodverklaren van het NPLG. Nu keren de bufferzones als een boemerang terug, zij het in sterk afgeslankte vorm. Van der Wal had het in 2022 over zones van een ‘x-aantal kilometers’. Een zone van 250 meter is bij lange na niet genoeg om de stikstofbelasting op de natuur voldoende te verminderen.
Het gaat nadrukkelijk om een voorstel, waarover nog een besluit moet vallen. Bronnen met kennis van de onderhandelingen zeggen dat die hoofdzakelijk over centen gaan. Een bedrag van 4 tot 7 miljard euro om de getroffen boeren te compenseren, vinden sommige betrokkenen exorbitant. Dat zou neerkomen op 2,2 tot 3,9 miljoen euro per veehouder. Voor de langere termijn zou Wiersma bovendien nog eens 15 miljard euro claimen voor stikstofbeleid.
Als Wiersma bij de rest van de coalitie inderdaad miljarden euro’s extra weet los te peuteren, heeft de BBB het onderhandelingsspel - al dan niet bewust - achteraf heel slim gespeeld. Na de formatie is partijleider Caroline van der Plas vaak geridiculiseerd, omdat ze het stikstoffonds van 24,3 miljard euro liet schrappen. De BBB beschouwde dat ten onrechte als een ‘oprotfonds’, dat alleen zou dienen om boeren uit te kopen. Het opgeven van die grote pot geld voor de landbouw werd in politiek Den Haag alom als een blunder van jewelste gekwalificeerd.
De BBB bedong in plaats daarvan dat er vanaf 2026 jaarlijks een half miljard euro beschikbaar komt voor agrarisch natuurbeheer. Het is de bedoeling dat boeren beheerscontracten van twintig tot dertig jaar tekenen. Twintig tot dertig jaar beheersvergoedingen à raison van 500 miljoen per jaar is 10 tot 15 miljard euro.
Intussen worden de politieke ambities van de drie coalitiegenoten gefnuikt door de stikstofcrisis. Ze voelen zich daarom wellicht gedwongen toch weer minstens 20 miljard euro vrij te maken voor het oplossen daarvan. In dat geval krijgt de BBB het vrijwillig opgegeven landbouwbudget terug, plus de miljarden voor agrarisch natuurbeheer uit het coalitieakkoord.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant