Eurocommissaris Henna Virkkunen speelt een hoofdrol bij de vraag welke technologie van de grond komt in Europa, en welke juist wordt afgeremd. Maar in de hectiek rond het handelsconflict met de VS lijkt haar ambitieuze actieplan, dat ze deze week presenteerde, onder te sneeuwen.
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
In de hal van het gebouw van de Europese Commissie in Brussel staan ambtenaren met welkomstbordjes met de tekst ‘High level meeting US tariffs’. Het is duidelijk: het chaotische Amerikaanse beleid rond de handelstarieven beheerst de agenda.
Ook de vorig jaar aangetreden Eurocommissaris en vice-voorzitter Henna Virkkunen ontkomt er niet aan, hoewel ze met de belangrijke onderwerpen technologie, veiligheid en democratie in haar portefeuille liever vooruitkijkt.
Alles over tech vindt u hier.
Samen met een plukje internationale journalisten spreekt de Volkskrant haar over de technologische toekomst van Europa, over AI en over de miljardenboetes waarover de Amerikanen steen en been klagen. Het is de ochtend nadat Trump zijn heffingenpauze aankondigde.
In haar werkkamer – waar de kleurige schilderijen in tegenstelling tot de Europese vlag nog niet allemaal hun plek hebben gevonden – moet het natuurlijk eerst over die tarieven gaan. Wil ze misschien uitweiden over de opties die Europa nog altijd in overweging houdt? Het resolute antwoord: ‘Nee.’
Ze heeft meer aan haar hoofd. Europa gaat onverminderd door met onderzoeken naar de gedragingen van de techbedrijven die onder de Europese techwetten vallen. Ook deze liggen nu onder het vergrootglas. Het gaat Europa om de bescherming van burgers en het tegengaan van ongeoorloofd machtsmisbruik, maar zowel de Amerikaanse techbazen als president Trump zien iets heel anders.
Zo hekelde Trump eerder dit jaar de fikse boetes die Brussel oplegde aan Google en Meta. ‘Voor zover ik het kan nagaan, is het een vorm van belasting’, aldus Trump.
Peter Navarro, Trumps handelsadviseur en de motor achter de tarievenoorlog, herhaalde dit argument deze week in een opiniestuk in the Financial Times nogmaals. Volgens hem misbruikt Europa wetgeving om ‘Amerika’s grootste techbedrijven’ aan te vallen.
Virkkunen kan weinig met dit soort retoriek: ‘Ja, we hebben regels in de Europese Unie. Maar dat zijn geen handelsbelemmeringen, omdat we exact dezelfde regels hanteren voor iedereen die hier actief is. Voor Amerikaanse bedrijven, voor Chinese, maar ook voor Europese.’
Tegelijk lijkt ze niet doof te zijn voor de kritiek vanuit de techlobby dat de Europese regels vaak te ingewikkeld en te complex zijn. Deze week presenteerde de Finse een ambitieus AI-plan (het AI Continent Action Plan) dat Europa’s achterstand op China en de VS moet verkleinen.
Het versimpelen van de AI-wetgeving is onderdeel van de plannen. Brussel moet de regeldruk verminderen, aldus Virkkunen, om op die manier innovatie te bevorderen. ‘Het moet voor startups eenvoudiger worden in Europa te ondernemen.’
Dat moet de techbedrijven als muziek in de oren klinken. Virkkunen ontkent echter dat ze de oren te veel laat hangen naar de belangen van de techindustrie. ‘We kijken naar al onze digitale wetten, maar dat betekent niet dat we de basisprincipes geweld aandoen. Het gaat puur om het aanpakken van de bureaucratie.’
Ondertussen klinkt wel degelijk ook scherpe inhoudelijke kritiek, gevoed door de vrees dat strenge Europese wetgeving in het huidige geopolitieke klimaat in de verdrukking komt. Zo waarschuwden een aantal europarlementariërs onlangs voor een dreigende versoepeling in de AI Wet.
‘De techlobby lijkt erin geslaagd een gigantisch gat in de AI-wet te slaan: de allergrootste meest riskante AI systemen hoeven nu niet meer te kijken naar risico's voor mensenrechten of democratie. Dat is nu opeens geheel vrijwillig. Alle alarmbellen moeten nu afgaan’, aldus Europarlementariër Kim van Sparrentak vorige maand.
‘Ik ben bekend met die kritiek’, pareert Virkkunen, die tegelijk benadrukt dat de laatste aanpassingen nog niet definitief zijn. En ook hier verschuift ze behendig de schijnwerper van de grote AI-bedrijven zoals OpenAI, Meta en Google naar startups: ‘Het klopt niet dat we alleen naar de grote technologiebedrijven luisteren. We moeten juist meer aandacht besteden aan startups en het MKB en aan hoe ze gemakkelijker zaken kunnen doen.’
Nog een heikel onderwerp waar Virkkunen moet laveren tussen de verschillende belangen: auteursrechten. In haar grote AI-actieplan spelen data van hoge kwaliteit om Europese AI-systemen mee te trainen een belangrijke rol. Alleen met toegang tot grote hoeveelheden teksten, foto’s en video’s kan Europa de concurrentie aangaan, is het idee.
Het probleem is alleen dat schrijvers, muzikanten en andere rechthebbenden daar nooit toestemming voor hebben gegeven. Het is een dilemma, geeft ze toe. Sterker nog: ‘Het is een van de grote uitdagingen van de AI Act.’ Op dit moment zijn die rechten binnen de nieuwe AI-wetgeving niet goed geregeld. ‘We moeten oplossingen zien te vinden om de creatieve sector aan te moedigen hun content beschikbaar te stellen voor het trainen van AI-systemen.’ De Eurocommissaris hoopt dat een ‘eerlijke vergoeding’ gaat helpen.
Het is een van de essentiële puzzelstukken die haar moeten helpen Europa digitaal autonomer te laten worden. ‘Op dit moment liggen we erg achter en komt 80 procent van al onze technologie buiten Europa. Dat moet anders. Het is nu of nooit; de komende vijf jaar moeten we grote stappen gaan zetten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant