De nieuwe Eurocommissaris voor Milieu geeft de Tweede Kamer een gemengd signaal over stikstof- en mestoverschotten. Nederland moet in Brussel resultaten laten zien, zegt Jessika Roswall. Maar over sancties en deadlines praat ze niet.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Eén ding wordt wel duidelijk tijdens het bezoek van Roswall aan de Tweede Kamer: een nieuwe derogatie zit er voor Nederland niet in. Nederlandse boeren mochten sinds 2006 tussen de 35 en 47 procent méér mest per hectare over hun land uitrijden dan in de meeste andere EU-landen, maar dat voordeel raakt Nederland volgend jaar kwijt.
De Europese Commissie heeft daartoe besloten, omdat Nederland de Europese milieuwetgeving slecht naleeft. Een overmaat aan stikstof, fosfaten en pesticiden uit de landbouw vervuilt het oppervlaktewater. De waterkwaliteit is in Nederland het slechtste van alle EU-lidstaten.
De landbouwsector schreeuwt moord en brand over het verdwijnen van de derogatie, omdat het Nederlandse mestoverschot daardoor nog groter wordt. Landbouwminister Femke Wiersma (BBB) verklaart dan ook vanaf het begin van haar ambtstermijn dat ze in Brussel gaat pleiten voor terugkeer van de derogatie. Vóór de zomer wil ze daartoe een officieel verzoek bij Roswall indienen.
Wiersma en BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas dachten dat de Zweedse misschien ontvankelijk zou zijn voor dat verzoek. Zij is lid van een rechtse partij die deel uitmaakt van de conservatieve, landbouwvriendelijke fractie in het Europees Parlement. Er waait een rechtsere wind in Brussel na de Europese verkiezingen van vorig jaar, en die windrichting past bij de politieke agenda van de BBB.
Roswalls voorganger, Virginijus Sinkevicius, had met ‘rood-groen’ een andere politieke kleur. De Litouwer las Nederlandse ministers die Europese milieuregels willen oprekken de les, en stuurde hen daarna met de staart tussen de benen terug naar Den Haag. De BBB hoopt dat Roswall zich toeschietelijker toont.
Alles over politiek vindt u hier.
Die hoop kreeg eind maart vleugels toen de nieuwe Eurocommisaris van Landbouw Nederland met een bezoek vereerde. De Luxemburger Christophe Hansen, een boerenzoon, presenteerde zich als onversneden voorstander van de intensieve, hoogproductieve landbouw. Krimp van de veestapel vindt hij niet de meest aangewezen manier om de milieudoelen te halen, verklaarde hij in de Tweede Kamer. Hansen, een conservatieve politicus, ziet meer in technische innovatie als oplossing voor het stikstofprobleem.
Landbouworganisaties als LTO Nederland hingen de vlag uit, want dit is precies wat ze willen horen en zelf al jaren bepleiten. Helaas voor de boerenlobby gaat Hansen niet over het mest- en stikstofbeleid. Dat is de portefeuille van Roswall, de Eurocommisaris voor Milieu en Waterbeheer.
Kamerleden zijn dan ook razend benieuwd naar Roswalls kijk op de Nederlandse mest- en stikstofcrises. Die nieuwsgierigheid bevredigt ze maar gedeeltelijk, maar over een nieuw derogatieverzoek is ze helder: dat is zo goed als kansloos.
‘De Europese Commissie heeft zich de afgelopen twintig jaar heel flexibel getoond op dit punt, maar we kunnen de negatieve impact daarvan niet negeren. Er hangt een stikstofdeken boven Nederland, die de volksgezondheid, de natuur en de waterkwaliteit aantast. De Commissie wil jullie graag helpen, maar wij willen eerst resultaten zien. We moeten er zeker van zijn dat Nederland de EU-wetgeving naleeft. De bal ligt bij jullie, niet bij ons. Nederland moet zijn bijdrage leveren en aan het werk gaan.’
Roswall voegt daaraan toe dat niet de Europese Commissie, maar de lidstaten beslissen over het gunnen van een mestuitzondering aan Nederland. De andere lidstaten hebben echter geen belang bij het verlenen van een concurrentievoordeel aan Nederlandse boeren. Andere EU-landen hebben na 2026 ook geen derogatie. ‘Ik moet het gelijke speelveld bewaken’, zegt Roswall. ‘Andere landen hebben wel maatregelen genomen om aan de milieunormen te voldoen.’
Dit klinkt heel streng, maar woorden zijn vrijblijvend. Roswall geeft niet thuis als VVD’er Thom van Campen vraagt wannéér de Commissie dan resultaten (concrete maatregelen om de stikstof- en fosfaatuitstoot te verlagen) wil zien. Roswall herhaalt alleen dat Nederland zich aan de afspraken moet houden en zijn huiswerk moet doen.
Ze antwoordt net zo ontwijkend als Laura Bromet (GL-PvdA) wil weten welke sancties Nederland boven het hoofd hangen als ook het kabinet-Schoof weer verzaakt in het leveren van de gevraagde resultaten. Roswall zegt dat ze vooral wil inzetten op ‘dialoog’ en ‘ondersteuning’. ‘Ik wil niet praten over de volgende stap. Ik ga niet zeggen: jullie moeten dit of dat doen. Het is ook niet aan de Commissie om sancties op te leggen; dat is aan de lidstaten.’
Wiersma, de BBB en de landbouworganisaties zouden daaruit toch een hoopvolle boodschap kunnen destilleren: Europa blaft wel, maar bijt niet.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant