Supermarkten en producenten draaien hun Nederlandse klanten echt geen poot uit, bezweren hun bestuurders eensgezind in de Tweede Kamer. Maar volgens de topman van een Europese inkooporganisatie is dat een leugen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
NSC-Kamerlid Pieter Omtzigt loopt al een maand te koketteren met twee potjes appelmoes van Hak. Die illustreren volgens hem het onrecht dat de Nederlandse supermarktklant wordt aangedaan. Begin maart vergeleek hij de prijzen van de identieke potjes op X. Bij Albert Heijn in Nederland kostte die A-merk appelmoes ‘van extra kwaliteit’ toen 2,09 euro. In de schappen van AH in België was datzelfde potje te koop voor 89 cent.
Een dag eerder was Kamerlid Joris Thijssen (GroenLinks-PvdA) boos geworden in de media, omdat supermarkt- en fabrikantenkopstukken zijn uitnodiging voor een rondetafelgesprek hadden afgeslagen. Thijssen wilde de bedrijfsbestuurders in de Tweede Kamer aan de tand voelen over de sterk gestegen prijzen van boodschappen.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek constateert dat stijgende voedselprijzen een flinke bijdrage leveren aan de relatief hoge inflatie in Nederland. Kamerleden zien tegelijkertijd dat multinationals als Unilever en Nestlé winstmarges van meer dan 15 procent rapporteren. Dus het donkerbruine vermoeden rijst dat de bedrijven hun aandeelhouders fêteren over de rug van de Nederlandse boodschappenklant. Bovendien betalen Duitsers en Belgen volgens Omtzigt dus veel minder voor dezelfde supermarktproducten.
Na enig aandringen blijken de bestuurders donderdag alsnog bereid hier opheldering over te geven. Hun boodschap aan de Kamerleden is niet verrassend: jullie aanname klopt niet. De vertegenwoordigers van Albert Heijn, Jumbo en Lidl, Unilever, Nestlé en Hak verwijzen naar de cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat. Die tonen aan dat Nederlanders gemiddeld juist iets minder betalen voor levensmiddelen dan Duitsers en Belgen. De prijzen liggen hier ook iets onder het EU-gemiddelde. Drogisterijproducten als shampoo en deodorant, die ook in de supermarktschappen liggen, zijn in Nederland wél duurder dan in omringende landen.
Alles over politiek vindt u hier.
Het klopt wel dat die prijzen in Nederland de afgelopen drie jaar fors (ongeveer 30 procent) gestegen zijn, maar dat is in de rest van Europa niet anders. Omtzigt schermt met het verschil in voedselinflatie tussen Frankrijk en Nederland: 0,4 procent versus 6 procent. Een check op de website van Eurostat leert echter dat de NSC’er selectief winkelt door alleen met Frankrijk te vergelijken. De voedselinflatie in Duitsland is namelijk veel hoger dan hier, en die in België is nagenoeg gelijk. Zowel België als Nederland zitten onder het Europese gemiddelde.
De bedrijfsbestuurders hebben meerdere verklaringen voor de duurdere boodschappen. De stijging van de energieprijzen na de grote Russische invasie in Oekraïne heeft ook de fabrikanten op kosten gejaagd. Die energie-inflatie heeft de lonen opgedreven, en ook die kostenstijging berekenen de producenten deels door in de consumentenprijzen. De supermarkten en producenten beweren dat ze een deel van de kostenstijging niet kunnen doorberekenen, waardoor hun winstmarge is gedaald. Uit hun jaarcijfers blijkt dat de winstmarge van Ahold en Unilever na 2022 inderdaad iets is afgenomen.
Een andere verklaring die de branchevertegenwoordigers geven zijn misoogsten door klimaatverandering. De cacao- en koffieprijzen zijn vier keer over de kop gegaan. Ook de prijs van grondstoffen als suiker, graan en melk is de afgelopen jaren hard gestegen. Tot slot wijzen de bestuurders op de relatief hoge belastingen in Nederland. Nederland loopt volgens hen voorop in duurzaamheidsambities, maar een plastic-heffing en recycleverplichtingen leiden wel tot hogere consumentenprijzen. In 2024 heeft Nederland bovendien een hoge verbruiksbelasting op suikerhoudende dranken ingevoerd.
Nadat de bestuurders hun handelswijze tegenover de Kamer hebben verdedigd, beschuldigt de bestuursvoorzitter van de Europese inkooporganisatie Everest hen van keiharde leugens. ‘Alles wat hier zojuist eerder is gezegd klopt van geen kanten’, zegt Gianluigi Ferrari als hij het woord krijgt. Everest wil de consumentenprijzen verlagen door de inkoopmacht van supermarkt te vergroten, door grootschalig in te kopen voor ketens in meerdere landen.
Maar dat lukt slecht, omdat producenten als Nestlé en Unilever liever zakendoen per land. Ze trekken inkoopmuren tussen landen op, zegt Ferrari. Zo kunnen ze hun prijzen aanpassen aan het concurrentieniveau in die specifieke markt. De mate van concurrentie kan per land sterk verschillen, en daar willen fabrikanten maximaal van profiteren.
De bestuurders van de supermarkten en fabrikanten krijgen niet meer de gelegenheid op dit verwijt te reageren. Maar als de Europese statistieken niet liegen, is de Nederlandse consument per saldo dus niet slechter af.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant