is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant.
Je kunt de laatste weken enige zelfvoldaanheid op de gezichten van Europese leiders bespeuren. In reactie op het geopolitieke vandalisme van Trump herwint de EU in razend tempo haar zelfvertrouwen. Een defensiepakket van 800 miljard euro, nu de paraplu van de Verenigde Staten wordt ingetrokken.
Eensgezinde steun voor Zelensky, nadat hij in de Oval Office als een schooljongen te grazen was genomen. Serieuze plannen om onze industrie een duurzame toekomst te bezorgen. En deze week een gedecideerde volwassen reactie op Trumps handelsoorlogsverklaring. We mogen Trump wel dankbaar zijn, want dankzij hem werpt de EU haar naïviteit af, zo hoor je in de gangen van regeringsgebouwen door heel Europa.
Europa heeft inderdaad reden tot tevredenheid. Het oude continent toont zijn talent om zich op te richten in het licht van groot gevaar. Dat is niet voor het eerst. Toen de wereld in 2020 even stil leek te staan vanwege de covid-pandemie, reageerde de Europese Commissie razendsnel, herontdekte ze bevoegdheden die lang onaangeroerd waren gebleven en kocht ze vaccins voor 500 miljoen Europeanen. Enkele maanden later werd het grootste economische investeringspakket uit de Europese geschiedenis gefinancierd met gezamenlijke leningen.
Over de auteur
Diederik Samsom is natuurkundige, oud-politicus en voorzitter van de rvc van Gasunie, en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Toen Rusland twee jaar later op brute wijze Oekraïne binnenviel, slaagden de Europese landen er binnen enkele maanden in om honderden miljarden kubieke meters Russisch gas te vervangen door een combinatie van besparing, duurzame energie en alternatieve gastoevoer vanuit andere delen van de wereld.
Europa verraste daarmee zichzelf. Met als gevolg dat de EU, niet langer bevreesd voor afsluiting van Russisch gas, haar aanvankelijk beschamende steun aan Oekraïne (herinneren we ons de helmen en scherfvesten nog?) alsnog durfde op te schalen tot serieuze militaire en financiële bijstand.
Maar de hervonden Europese assertiviteit heeft een donkere schaduwzijde. Want bij iedere opleving van Europese daadkracht lijkt deze prachtige gemeenschap van mensenrechten, solidariteit en gelijkwaardigheid een stukje van haar morele kompas overboord te gooien.
Dat begon al bij covid, toen de roep uit Afrika om vaccins op ijzige wijze werd beantwoord. Nadat alle Europeanen gevaccineerd waren, kon Afrika krijgen wat wij nog over hadden. Onze welvaart delen vonden we altijd al lastig, maar solidair zijn met gezondheid bleek pas echt een brug te ver. Wie op maatschappelijk protest tegen dit egoïsme rekende, kwam bedrogen uit. Europeanen vonden het kennelijk wel prima om een miljard mensen te laten wachten op levensreddende vaccins. Nog pijnlijker werd het toen China en Rusland wél vaccins leverden.
Op het Afrikaanse continent heeft het Europese verraad diepe wonden geslagen. Die wonden werden in 2022 verder verdiept en verbreed toen de EU in haar zucht naar alternatieven voor Russisch gas letterlijk ieder schip met lng (vloeibaar gas) op de planeet opkocht en naar Europese havens dirigeerde. Lng-schepen die op het punt stonden af te meren in Cambodja, Pakistan en Taiwan keerden spoorslags om, daarmee deze opkomende Aziatische economieën achterlatend met energietekorten. De woede daarover was voelbaar tijdens elke ontmoeting die de Europese Commissie nadien had met vertegenwoordigers uit deze landen.
Deze weken is het mantra in Brussel dat we de gaten moeten vullen die de VS achterlaten. Onze eigen defensie op orde. Onze eigen clouddiensten ontwikkelen. Onze eigen satellieten lanceren. De plotse Amerikaanse verdwijning van het wereldtoneel treft echter niet zozeer Europa, maar vooral de armste landen ter wereld. Trumps ontmanteling van USaid en terugtrekking uit de WHO bedreigen direct honderdduizenden levens door het wegvallen van hiv-medicijnen, vaccinatieprogramma’s en malariapreventie. In Afghanistan sterven moeders en baby’s nu in het zand omdat tweehonderd klinieken zijn gesloten, nadat pseudo-president Elon Musk de financiering beëindigde.
Europa heeft besloten dat het niet zal inspringen om deze Amerikaanse schandvlek uit te wissen. Dat besluit is helaas niet verrassend. Het is wel immoreel en onverstandig, omdat het leidt tot groot menselijk lijden en enorme politieke schade. Ik heb geen illusies over de verontwaardiging die het zal oproepen. Die komt er niet. Wij zijn in deze verwarrende tijd allemaal druk met ons eigen lot.
Maar laten we niet vergeten dat dit werelddeel haar grootsheid mede dankt aan haar bereidheid de hand te reiken aan minder gelukkigen elders. Als we met onze naïviteit ook onze empathie kwijtraken, is er meer verloren dan gewonnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant