Vroeger haatte schrijver Basje Boer Baywatch-actrice Pamela Anderson met haar rode badpak. Nu Anderson, tegen de 60, schittert als The Last Showgirl, schrijft Boer een regelrechte liefdesverklaring. Wat is er gebeurd?
Ik was 16 en ik haatte Pamela Anderson. In mijn tienerkamer sierden plaatjes van groezelige muzikanten de muren – Courtney Love met uitgesmeerde lippenstift, magere Nick Cave met warrig haar. Er hing ook een foto van Pamela Anderson, met peroxideblond haar en grote borsten, iconisch in haar hoog opgesneden rode badpak. De onmogelijke lijnen van haar figuur tekenden zich af tegen het blauw van de lucht, het lichtgele strand.
Het plaatje was ironisch bedoeld, hatelijk. Ik vond Anderson ordinair en oppervlakkig – een voorbeeld van hoe niet te zijn als vrouw. Net als het McDonald’s-logo dat prijkte op mijn kast, was Pamela Anderson een symbool voor alles waar ik een hekel aan had – commercieel, schijnheilig, nep.
Zelf verfde ik mijn haar zwart. Als het te lang werd, schoor ik het af. Mijn ogen, die schuilgingen achter een consequent scheve bril, omrandde ik met zwart. Het was te makkelijk om je haar te blonderen. Om je borsten te laten vergroten, je kleren uit te trekken. We konden ons allemaal wel schikken naar de mannenblik, maar dat deden we niet – nee, natuurlijk niet.
Ik hoefde niet te benadrukken dat ik vrouw was, dat deden de mannen die me nariepen op straat, die me lokten met zachte sisgeluidjes, me uitmaakten voor slet. Die me vertelden dat ik niet zo boos moest kijken. Ik wilde geen vrouw zijn, ik wilde meedoen met de mannen. Waren we allemaal als Pamela Anderson, dan zou ons dat nooit lukken.
Om je schikken naar de mannenblik draait ook The Last Showgirl, Pamela Andersons nieuwste film. In de openingsscène staat ze als Shelly in het felle licht van een schijnwerper. Nerveus beantwoordt ze de vragen van een producer, zijn gezicht verscholen in de schaduw. Naam, graag.
En wat is haar leeftijd? Ze heeft al zo lang geen auditie meer gedaan, stamelt Shelly, al jaren niet meer, deccenia. Al die tijd danste ze in dezelfde chique burlesqueshow, Le Razzle Dazzle, die er nu, na 38 jaar, mee ophoudt.
Van iedereen die we in The Last Showgirl ontmoeten, de producer van de show, de dansers, Shelly’s beste vriendin Annette, is Shelly die enige die respect heeft voor Le Razzle Dazzle. Is Le Razzle Dazzle het toonbeeld van klasse, zoals Shelly beweert? Of is het, in de woorden van haar dochter Hannah, een veredelde blotetietenshow?
Hoe zou je Andersons vak beter kunnen omschrijven dan met de term ‘showgirl’? Zij is de vrouw die haar carrière begon als model en veelvuldig werd gefotografeerd voor Playboy, die door tv-serie Baywatch (1989-1999) de status bereikte van ultieme babe van de nineties en vervolgens tegen haar zin te zien was in de eerste ‘celebrity sex tape’. Zijn die dagen voorbij nu ze tegen de 60 is? Is ze, net als Shelly, de laatste in haar soort?
In het slaperige stadje Ladysmith op het Canadese Vancouver Island is er voor een tiener niet veel meer te doen dan stennis trappen en vozen – wat dan ook precies is wat Pamela Andersons ouders doen. Het zijn de jaren vijftig, schrijft ze in haar memoires Love, Pamela (2023), en haar ouders halen evenveel plezier uit het maken van ruzie als uit het bijleggen ervan. Pamela’s hele jeugd, haar hele leven lang blijft de relatie van Barry en Carol onstuimig.
In haar boek memoreert ze hoe haar moeder altijd huilde, zachtjes, met de badkamerdeur op slot. Pamela luisterde naar haar gesmoorde snikken, de woorden waarmee ze zichzelf kalmeerde. Door het sleutelgat zag ze hoe haar moeder haar uitgelopen mascara wegveegde en nieuwe aanbracht, haar haren fatsoeneerde.
Pamela volgde haar voorbeeld. Ze stifte haar lippen, deed haar haar. Van haar moeder leerde Pamela dat natuurlijke schoonheid niet bestaat, dat het iets is waar je hard voor moet werken. Dit vertelde haar moeder haar ook: dat je sterker bent als je mooi bent.
Ik liet mijn haar groeien en nam lenzen. Mijn make-up werd vrouwelijk en zacht. Het waren de jaren 2000, dus liet ik mijn middenrif bloot.
Ik begon te begrijpen hoe leuk het kan zijn om met je uiterlijk in een traditie te staan – de traditie van blond haar en gelakte nagels, rode lippen en rode pumps. Terwijl ik deed wat ik andere vrouwen altijd had verweten, benadrukken dat ik vrouw ben, begon ik me af te vragen of de mannen op straat niet gewoon gelijk hadden. Of ik inderdaad niet minder boos moest kijken.
Met mijn glimlach zou ik iemand, een man, een goeie bui kunnen bezorgen. Agressie zou verdampen tot vriendelijkheid, een vijandige maatschappij werd, misschien, iets minder vijandelijk. Het kostte me niets om te lachen, dus waarom zou ik het niet doen?
In The Last Showgirl laat Gia Coppola, kleindochter van Francis Ford en nichtje van Sofia, ons de kleedkamers en de nepwimpers zien. Ze laat de theatermake-up zien die wegloopt in de plooien van een vrouwengezicht. Ze wil ons niet de glamour tonen, maar de achterkant ervan.
Ooit heeft Shelly een keuze moeten maken: voor haar dochter zorgen of dansen. Dat ze voor het laatste koos, wil Coppola niet goedpraten. Ze wil het louter invoelbaar maken, ons laten zien wat Shelly ziet: de glitters, de lichtjes, de veren. De droom van Las Vegas. Ook in die zin is Shelly een showgirl – ze gelóóft in de show. Maar nu Le Razzle Dazzle ermee ophoudt, wordt ze ruw gewekt. Ze staat op straat – 57 jaar oud en geen cent te makken. Wie wil haar nog aannemen?
Als kind wilde ze al showgirl worden, vertelt Pamela Anderson in 2023 aan het tijdschrift Interview. Wat stelde ze zich daar dan bij voor? In de meest letterlijke zin van het woord is een showgirl een vrouw die zich laat zien, een laatzienmeisje, al dan niet getooid met veren, omhangen met stras. Maar glitters zijn niet het enige wat een showgirl nodig heeft. Ze heeft een podium nodig, een publiek. Kun je een showgirl zijn als niemand naar je wil kijken?
Nadat ze is ontdekt door Playboy-baas Hugh Hefner verhuist Pamela Anderson naar Los Angeles. Ze laat zich, 22 jaar oud, een borstvergroting aanpraten. De operatie leidt tot onverwacht letsel, en vervolgens tot meer operaties.
Achteraf noemt ze de borstvergroting een onbezonnen beslissing, en niet alleen vanwege de complicaties. Steeds weer merkt ze hoe mensen een fantasie op haar projecteren en boos worden wanneer ze vervolgens niet aan die fantasie voldoet. Het voelt als een gevangenis, schrijft ze in Love, Pamela, en tegelijkertijd weet ze dat ze het zelf was die haar lichaam, haar imago, opblies tot de proporties van een cartoon.
Andersons leven is altijd vervlochten geweest met mannen: het vriendje dat haar niet vertrouwde omdat ze ‘te seksueel’ zou zijn, de teleurstellende echtgenoten, haar onmogelijke vader, Hugh Hefner. In de Netflix-documentaire Pamela: A Love Story (Ryan White, 2023) zien we hoe ze zich opmaakt voor een vierde huwelijk, deze keer met een stabiele, aardige en doodnormale man.
Maar ook dat huwelijk loopt stuk. Het is vanaf dat moment dat Anderson zich begint te concentreren op andere dingen dan de romantische liefde – haar twee volwassen zoons, veganistisch koken, tuinieren in haar geboorteplaats Ladysmith. Ze draagt amper nog make-up en kleedt zich ingetogen. Haar keuze voor een eenvoudiger, bewuster leven lijkt hand in hand te gaan met haar keuze voor een leven zonder partner.
Ze schikt zich niet meer naar de mannenblik. Ze lijkt er niet om te geven wat we vinden van hoe ze eruitziet.
Ik hou van Pamela Anderson. De liefde groeide met de jaren, terwijl zij ouder werd en ik zachter. Ik hou niet van haar omdat ze haar uiterlijk niet meer laat afhangen van de mannenblik, of haar leven van een man. Niet om hoe ze eruitziet, al kijk ik graag naar haar gezicht.
Ik hou van Pamela Anderson omdat ze nadenkt over hoe ze zich tot haar uiterlijk verhoudt en omdat ze die gedachten met ons deelt. Ik hou van haar omdat ze die gedachten inzichtelijk weet te maken – in haar boek, waarin ze zich afvraagt waarom we toch denken dat iemand niet sexy én slim kan zijn; in de interviews waarin ze het heeft over de goede doelen die ze steunt; door zich op rode lopers te laten fotograferen met een fris blotebillengezicht, oneffenheden en al.
Haar ervaringen, die toch zo anders zijn dan de mijne, vertellen me iets over hoe het ook voor mij is om als vrouw gezien te worden – vooral ook op die momenten dat ik er zelf niet zo mee bezig ben.
Inmiddels weet ik dat een glimlach wél iets kost – niet het lachen zelf, maar het gevoel dat je dat het iemand verschuldigd bent. Want als een glimlach hoort bij je taak als vrouw, wat hoort daar dan nog meer bij – een beetje lippenstift, een leuke rok? Thuisblijven en mooi zijn? Of is het juist je feministische verplichting om je niet bezig te houden met hoe je eruitziet?
Het recht om boos te kijken gaat gelijk op met het recht om lippenstift te dragen. We zijn niemand iets verschuldigd; niet het afgeschoren haar en niet het rode badpak. Wat ik nooit begreep, niet toen ik 16 was, en niet in de jaren 2000, is dat we allemaal showgirls zijn, of we nu willen of niet. De truc is om niet te veel bezig te zijn met wie er in het publiek zit.
Tegen Interview zei Pamela Anderson dat haar leven misschien wel een kunstproject was, en zij een performancekunstenaar. Had mijn 16-jarige zelf het gelezen, dan had ze vast hard moeten lachen. En toch bewees het plaatje aan mijn muur dat ik het ermee eens was. Door Andersons beeltenis op te hangen, een symbool van haar te maken, stelde ik: ze is een kunstwerk. Maar wie had het kunstwerk gemaakt – Pamela Anderson of ik?
Ik denk dat Pamela Anderson gelijk heeft. Als een kunstenaar iemand is die aan het denken zet, die iets creëert waar toeschouwers hun ideeën op kunnen projecteren, een beeld dat die ideeën aanscherpt, ze op hun kop zet, dan is dat precies wat Anderson doet. Wat ze altijd heeft gedaan. Ze is niet het kunstwerk – ze is de kunstenaar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant