Ze werden in één klap wereldnieuws: de Zwitserse 'klimaatoma's' die een spraakmakende klimaatzaak wonnen bij het Europees Hof. Precies een jaar later vertelt een van de vrouwen wat haar drijft. "Zelfs als de wereld morgen vergaat, plant ik vandaag nog een boom."
Samen met meer dan tweeduizend vrouwen van boven de zestig daagde Elisabeth Stern de Zwitserse overheid voor het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De KlimaSeniorinnen (klimaatoma's) kregen van zestien rechters gelijk. De Zwitserse overheid heeft hun mensenrechten geschonden door te weinig te doen om klimaatverandering tegen te gaan.
Hittegolven als gevolg van opwarming raken ouderen en met name vrouwen harder dan andere groepen, concluderen wetenschappers. Maar toch wist Zwitserland de vrouwen daar niet goed tegen te beschermen.
De baanbrekende Nederlandse Urgenda-zaak uit 2019 vormde het uitgangspunt voor de Zwitserse, vertelt Stern. "Dit moeten we hier ook proberen, dachten we." Dat wordt hen niet in dank afgenomen door de overheid.
De 77-jarige Stern bracht haar kinderjaren door op de geitenboerderij van haar ouders, op een alpenweide met uitzicht op de vele gletsjers van het land. De Pizolgletsjer verdween door de jaren heen voor haar ogen. Hij bestaat simpelweg niet meer - een lot dat de meeste ijsplaten in Europa en elders te wachten staat.
Vrouwen op leeftijd behoren tot de kwetsbaarste groepen als het gaat om klimaatverandering. Hoe ervaart u dat zelf?
"Toen ik opgroeide, kregen we vrije 'hooidagen' als het een keer boven de 30 graden was. Nu zijn zulke temperaturen normaal geworden en is het hier soms dagenlang 35 graden. Daardoor voel ik me ziek en moet ik binnenblijven als dat gebeurt. Eén keer was ik toch buiten en dacht ik dat ik dood zou gaan."
Stern had altijd al een sterke drang om de wereld te begrijpen en waar dat kon te veranderen. Eerst als vredesactivist, toen ze in de Verenigde Staten studeerde, later als antropoloog, milieuactivist, voorvechter voor vrouwenrechten, en nu dus als klimaatactivist.
Hoe kijkt u terug op de uitspraak van het Hof?
"Als op een overwinning. Politici kunnen klagen wat ze willen, maar de uitspraak is bindend. Of zoals mijn grootvader zou zeggen: geen geit kan dat nog weglikken."
Wat is er tot nu toe met de uitspraak gedaan in Zwitserland?
"Eerst zei de overheid: 'We gaan dit niet uitvoeren'. Maar ze kwamen erachter dat ze de Europese mensenrechtenconventie ondertekend hadden en daar dus toe verplicht zijn. Toen kwamen ze met het argument: we doen al genoeg. Terwijl ze niets hebben gedaan om wetenschappelijk onderbouwd klimaatbeleid te maken."
Ook de onafhankelijke Europese instantie die moet toezien op de naleving van de uitspraak oordeelde dat er werk aan de winkel is. Hoewel Zwitserland een 'klimaatactieplan' met extra maatregelen heeft ingediend, is dat volgens de experts niet voldoende uitgewerkt. In september moet de Zwitserse regering een aangevuld plan indienen.
Er gaat veel tijd overheen. Hoe voelt dat voor u?
"Als een last. En het is duur, iedere keer weer hebben we onze advocaten nodig. Ik denk dat ze het expres doen, zodat wij geen middelen meer hebben, uitgeput raken en het zullen opgeven."
Maar Stern gaat gewoon door. Het afgelopen jaar reisde ze het land door voor presentaties en acties, met maar één doel: zoveel mogelijk mensen bereiken met hun verhaal. Binnenkort komt er ook een boek over de groep uit.
Waarom sloot u zich aan bij de klimaatoma's?
"Na mijn pensioen wilde ik actief worden als vrijwilliger in de klimaatbeweging en zo kwam ik bij de KlimaSeniorinnen. Het zijn geen vrouwen die gaan zitten klagen over de hitte. Dit zijn vrouwen die al hun hele leven activist zijn. Ik voelde direct dat ik op ooghoogte met hen stond."
Welke motivatie zit daarachter?
"Soms probeer ik te verklaren waar dit gevoel vandaan komt: misschien door mijn jeugd op de boerderij, verbonden met de natuur. Maar ik heb twee zussen en zij delen deze interesse niet. Ik denk dat ik altijd heel sterk voelde dat we voor de planeet moesten zorgen. Het is de enige die we hebben, dus laten we deze koesteren."
U zult misschien zelf het resultaat niet meer meemaken.
"Wat wij doen, draait om toekomstige generaties. Ik heb zelf nog geen kleinkinderen en ik weet niet of ik die ooit zal krijgen. Maar ik wil bijdragen aan een betere toekomst voor iedereen die na ons komt."
"Het helpt mij persoonlijk ook om actief te blijven, anders zou ik depressief worden van de toestand van de wereld. Maar dat sta ik niet toe, want zo zit ik gewoon niet in elkaar. Er is een beroemde uitspraak uit de vredesbeweging: zelfs als de wereld morgen vergaat, plant ik vandaag nog een boom. Dat betekent: ik geef niet op."
Wat zou u jongere generaties die zich zorgen maken over het klimaat meegeven?
"Word ergens actief! Sluit je aan bij een organisatie, raak betrokken bij een groep, begin met vrijwilligerswerk. Wanneer het moeilijk wordt, kun je samen je wonden likken en daarna weer door. "
Niet iedereen is een activist.
"Je hoeft niet te demonstreren of jezelf aan de grond te lijmen. Iedere groep heeft mensen nodig die achter de schermen werken, die evenementen organiseren, die helpen. Wijzelf staan ook bijna nooit op de barricades."
Behalve vandaag dan. De klimaatoma's voeren "een symbolische actie" voor het parlementsgebouw in Zürich, waar ze een gigantische steen zullen plaatsen. "Er is een jaar voorbij", zegt Stern daarover. "Er moet nu iets gaan rollen."
Source: Nu.nl algemeen