De positie van Iran in de regio is verzwakt. Misschien dat de Iraanse regering daarom het voorstel van president Donald Trump heeft aanvaard om te praten over het nucleair programma. Maar succes is allerminst verzekerd.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De aankondiging van de Amerikaanse president dat de VS en Iran zaterdag in Oman gaan praten over het Iraans nucleair programma, betekent eigenlijk dat hij zijn eigen brokstukken probeert op te ruimen. Dat Iran op de drempel staat om zelf een kernwapen te maken, is een direct gevolg van Trumps beslissing in mei 2017, tijdens zijn eerste presidentstermijn, om uit het kernwapenakkoord JCPOA te stappen. Sindsdien heeft Teheran gestaag doorgebouwd aan zijn nucleaire programma.
Het in 2015 door oud-president Barack Obama gesloten akkoord voorzag in een gegarandeerd kernwapenvrij Iran tot minstens 2030, met een reële optie op verlenging. Nu heeft Iran vermoedelijk nog maar een paar weken nodig om zijn uranium te verrijken tot de vereiste 90 procent, en een paar maanden om daadwerkelijk een bom te maken, of misschien wel zes bommen.
Niet duidelijk is wat Trump met zijn verrassende diplomatiek initiatief denkt te kunnen bereiken. In het uiterste, en voor Washington ideale geval is dat uiteraard dat Iran zijn gehele nucleaire programma opgeeft. Dat betekent dat Teheran opwerkingscentrales als die in Natanz en Fordow onttakelt. Daarmee wordt ook verrijking van uranium voor niet-militaire doeleinden onmogelijk.
Zo’n uitkomst heeft de voorkeur van Benjamin Netanyahu, die naast Trump zat toen die maandag in het Witte Huis bekendmaakte dat de VS en Iran gaan praten. De Israëlische premier zei dat het wat hem betreft zal gaan zoals in Libië, waar dictator Moammar Kadhafi in 2003 afscheid nam van zijn gehele kernwapenprogramma.
Dat stond echter nog maar in de kinderschoenen. Iran is onvergelijkbaar veel verder. Bovendien trekken de Iraniërs in geopolitiek opzicht een grotere broek aan dan Kadhafi destijds. Het lijkt ondenkbaar dat ze zó diep door de knieën zullen gaan en zullen toestaan dat hun machtspositie in de regio zozeer wordt verzwakt.
Anderzijds: die positie is al verzwakt. Door de Israëlische bombardementen in oktober is de Iraanse luchtafweer in het ongerede geraakt. Ook sommige nucleaire installaties werden al getroffen. ‘Irans nucleaire faciliteiten zijn nooit zo kwetsbaar geweest als nu’, stelt The New York Times vast. Dat Iran überhaupt bereid is aan de onderhandelingstafel te verschijnen, lijkt een gevolg te zijn van die zwakte.
Succes is echter allerminst verzekerd. Een mislukking ligt meer voor de hand, gezien de hoge inzet aan beide zijden en met het oog op de voorgeschiedenis. Pogingen om tot een vergelijk te komen liepen zelfs onder de diplomatiek begaafde president Joe Biden op niets uit.
Maar wat dan? Trump waarschuwde maandag dat Iran ‘groot gevaar’ loopt als de onderhandelingen nergens toe leiden. ‘Het zal een heel slechte dag worden voor Iran.’ Eind maart verwoordde hij het in een interview met de zender NBC nog concreter: ‘Als ze geen akkoord sluiten, zal er worden gebombardeerd. Het zullen bombardementen zijn zoals ze nooit eerder hebben gezien.’
Dit is ook de natte droom van Netanyahu. Israël zinspeelt sinds jaar en dag op een vernietigende aanval op de Iraanse kerninstallaties en sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 is dat scenario alleen maar reëler geworden.
In praten (door anderen) met het ayatollahregime hebben de Israëliërs überhaupt nooit iets gezien. De capaciteit van Hamas en Hezbollah om Israël pijn te doen als Iran gevaar loopt is sterk verminderd, nóg een reden waarom de positie van Teheran is verzwakt. Een bevelhebber van de Iraanse Revolutionaire Garde liet deze week daarvan iets doorschemeren op de Iraanse televisie. ‘Als je in een glazen huis woont’, zei hij, ‘moet je niet met stenen gooien.’
De onderhandelingen in Oman hebben al het eerste meningsverschil opgeleverd voor ze begonnen zijn. Trump zei dat er ‘directe’ gesprekken zullen plaatsvinden, de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Seyed Abbas Araghchi beweerde dat de gesprekken ‘indirect’ zullen zijn.
Waarschijnlijk heeft de Iraanse minister gelijk. Zowel Araghchi als Trumps gezant voor het Midden-Oosten, Steven Witkoff, zal in Oman acte de présence geven, zo vernam The New York Times van Iraanse diplomaten. De twee zullen elkaar echter niet in de ogen kijken: Oman is intermediair. ‘Dit is zowel een kans als een test’, liet de Iraanse minister dinsdag op X weten. ‘De bal ligt bij Amerika.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant