De airfryer heeft in korte tijd de Nederlandse keuken veroverd. Daarom willen we weten: hoe gezond en duurzaam is deze manier van koken? ‘Je kunt er gezonde dingen in bereiden en ongezonde dingen.’
Jamie Oliver is fan van de airfryer. ‘Geloof me, ze zijn echt briljant’, zegt Oliver over de kleine turbo-oventjes waarbij hete lucht rondom het voedsel wordt geblazen. ‘Het gaat heus niet alleen om knapperige frietjes. Je kunt er van alles in klaarmaken, van soepen en salades tot pastaschotels’, zegt de bekendste kookboekenschrijver ter wereld in zijn nieuwste boek Easy Airfryer.
Natuurlijk heeft Oliver commerciële belangen. Zoals hij zelf schrijft: in ruim 50 procent van de Britse keukens staat een airfryer. Dan is het slim om hier een kookboek voor te schrijven. Bovendien verkoopt hij in samenwerking met een bekend pannenmerk een eigen airfryer. Maar zoals Oliver, oervader van een complete generatie thuiskoks, ook schrijft: ‘Als airfryers ervoor zorgen dat meer mensen zelf de keuken in gaan, dan is dat alleen maar positief.’
De airfryer wordt ook wel het gezonde alternatief voor de frituurpan genoemd. In plaats van bijvoorbeeld frietjes onder te dompelen in kokende olie, bestook je ze met hete, droge lucht, waardoor ze een krokant laagje krijgen. En ja, dat is gezonder dan frituren, zegt Marije Verwijs, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum. ‘In de frituur zuigt de aardappel een deel van de olie op, waardoor je al snel veel verzadigd vet en daarmee calorieën binnen kunt krijgen. In de airfryer is olie niet per se nodig. Hierdoor is het doorgaans gezonder dan de frituur.’
In bereidingswijze verschilt een airfryer dus niet veel van de oven, die ook met hete lucht werkt, maar de airfryer werkt sneller en verbruikt minder energie dan de oven, omdat ze compacter zijn. Daarnaast blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Birmingham dat bij airfryers minder fijnstof en vluchtige organische stoffen (voc’s) vrijkomen dan bij bakken, frituren en koken.
Je kúnt dus gezondere friet bereiden in de airfryer, maar let wel op. ‘Soms zijn de aardappelen al voorgefrituurd, dan zijn ze net zo goed al volgezogen met vet’, zegt Guido Camps, onderzoeker Human Nutrition & Health bij de Wageningen University. ‘En soms wordt er aan speciale airfryer-friet suiker toegevoegd. Dit karameliseert in de airfryer en geeft extra knapperigheid’, vertelt Verwijs. ‘Dit geldt ook voor snacks zoals kroketten of kipnuggets uit het diepvriesschap van de supermarkt. Check dus even het etiket op de verpakking.’
Zelfgemaakte friet is de beste keuze, zegt Verwijs. ‘Snij een aardappel, met bijvoorbeeld het schilletje er nog aan voor wat extra vezels, let op met de hoeveelheid zout en gebruik eens wat andere kruiden. Gebruik een olie met vooral onverzadigde vetten, zoals olijfolie of zonnebloemolie. Met mate is deze olie juist gezond, het is goed voor hart- en bloedvaten en zorgt voor betere opname van vitamines. Let wel op dat de olie geschikt is voor bakken en braden, dus geen extra vierge olijfolie, die kan bij hoge temperaturen schadelijke stoffen uitscheiden En ook kokosolie raadt Verwijs af. ‘Hier kleeft het idee aan dat het gezonder is, maar dat is het niet, dit zijn verzadigde vetten.’
Toch kun je ook ‘gezonde’ friet beter met mate eten. Verwijs: ‘Bij hoge temperaturen, boven de 120 graden, wordt acrylamide gevormd - in zowel oven, airfryer of bakpan. Uit onderzoek met proefdieren blijkt dat een te hoge inname hiervan schadelijk kan zijn. Het effect op mensen is nog niet bekend, maar we adviseren wel om de inname hiervan te beperken.’ Acrylamide ontstaat vooral als zetmeelrijke producten zoals aardappelen bruin worden. Verwijs: ‘Je kunt dit verminderen door ze goudgeel te bakken en ze regelmatig te husselen, zodat ze gelijkmatig bereid worden. En door te variëren met minder zetmeelrijke producten, zoals frietjes van koolraap of een andere groente.’
Als het gaat over die groente, is de airfryer dan gezonder dan andere bereidingswijzen? Verwijs: ‘Elke manier van bereiding zorgt ervoor dat er iets gebeurt in de samenstelling van vitamines. Als je bijvoorbeeld groente in stukjes snijdt en blootstelt aan lucht wordt meteen de voedingswaarde beïnvloed. Er zijn onderzoeken die aantonen dat er meer vitamine C wordt behouden bij bereiding in de airfryer ten opzichte van water, deels doordat de vitamines wegspoelen door het water.’ Volgens Camps is dit geen reden om de kookpan links te laten liggen: ‘Van vitamine C krijgen we in Nederland ruim voldoende binnen.’
Volgens Camps is de airfryer een mooie aanwinst in de keuken, maar het is geen intrinsiek gezond of ongezond apparaat. ‘Je kunt er gezonde dingen in bereiden en ongezonde dingen. Uiteindelijk draait het natuurlijk om wat je erin stopt. Stop je er marsrepen in, zoals een laatste TikTok-trend, dan maakt het niet uit met welk apparaat je het bereidt, het is net zo ongezond.’
Pas op dat je met een airfryer niet meer gaat snacken, omdat het iets gezonder en laagdrempeliger is dan frituren. Verwijs: ‘Snacks uit een airfryer zijn nog steeds geen gezond voedsel. Af en toe hartstikke lekker, maar het blijft belangrijk om gevarieerd te eten.’
Jamie Oliver heeft in zijn boek Easy Airfryer enkele recepten voor ‘gezonde friet’, zoals avocadofriet. Deze husselt hij met semolina (tarwegriesmeel) en kruiden zoals gerookt paprikapoeder of ras el hanout, en bakt hij 15 minuten op 180 graden in de airfryer. Volgens Oliver worden aardappeltjes het allerlekkerst en krokantst als je ze eerst 15 minuten kookt, dan met olie, knoflook en kruiden husselt en 30 minuten in de airfryer bakt op 180 graden. Hierna plet je ze met een spatel en bak je ze nog eens 15 minuten in de airfryer. Lekker met meegebakken knoflook en salieblaadjes.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant