Na bijna zes jaar stikstofcrisis komen steeds meer boeren stil te staan met het bedrijf. Of het nou gaat om een biologische boer of een intensief melkveebedrijf: de hele agrarische sector kan geen toekomstplannen maken, blijkt uit een rondgang van NU.nl.
Een stal bouwen, het bedrijf van je ouders overnemen of nieuw materieel aanschaffen. Het zijn zomaar wat voorbeelden van investeringen die veel boeren dolgraag zouden doen.
Maar ze durven het niet aan, kunnen geen geld van de bank lenen of krijgen geen vergunning. De toekomst is te onzeker, "met elke vier jaar een scherpe koerswijziging", zegt een woordvoerder van de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO).
En als boeren dan toch zover zijn dat ze een investering hebben kunnen doen, is het afwachten hoe de rechter daarover oordeelt. "Boeren kunnen steeds lastiger erop vertrouwen dat wat zij nu binnen de regels en vergunningen doen, niet binnenkort wordt onderuitgehaald bij de rechter", vertelt de LTO-woordvoerder.
Een schrijnend voorbeeld daarvan zijn de paar duizend PAS-melders die al bijna zes jaar in feite illegaal zijn. Dat zijn bedrijven die geen vergunning hoefden aan te vragen voor uitbreiding van de stal; een melding volstond. Duizenden boeren vertrouwden volledig op overheidsbeleid, maar nadat dat door de Raad van State in 2019 was onderuitgehaald, zaten ze in één klap alsnog zonder vergunning.
Meerdere kabinetten hebben tot nu toe gezegd er alles aan te doen de PAS-melders weer aan een vergunning te helpen, maar dat had tot nu toe nauwelijks resultaat. Met dreigende handhavingsverzoeken sluit het net om de PAS-melders zich steeds steviger.
De stikstofcrisis is een belangrijke factor die de toekomst onzeker maakt voor boeren. Een ministeriële commissie buigt zich daar de komende tijd over.
Maar er zijn meer vraagstukken die opgelost moeten worden, ziet voorzitter Roy Meijer van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). Hij noemt de Kaderrichtlijn Water (KRW), waar in 2027 aan moet worden voldaan. En dan zijn er ook nog de klimaat- en natuurhersteldoelen en de dierwaardige veehouderij waar naartoe wordt gewerkt.
Een boerenbedrijf moet de komende jaren op die doelen worden aangepast. "Maar ook al weet je dat de hoeveelheid stikstof en broeikasgassen moet worden verminderd, hoeveel minder dan? Dat moet je op een gegeven moment wel weten", zegt Meijer.
Meijer noemt 2025 het "jaar van de waarheid". Zover wil Agractie niet gaan, maar bij de boerenactiegroep die in aanloop naar het grote boerenprotest van 2019 ontstond, zien ze wel dat "alles op dit moment stilstaat", zegt voorzitter Alien van Zijtveld.
Ze gaat ervan uit dat de ministeriële commissie "de goede dingen" beslist, maar dat moet wel snel gebeuren. "Als het nu niet komt, heb ik er geen vertrouwen meer in dat het ooit nog komt", is Van Zijtveld duidelijk.
Opvallend is dat niet alleen gangbare boeren het gevoel hebben stil te staan. Ook biologische boeren kunnen niet al te veel toekomstplannen maken.
Als ze bijvoorbeeld een nieuwe stal willen bouwen, omdat die dier- of milieuvriendelijker is, dan is het door de stikstofcrisis vaak lastig daar een vergunning voor te krijgen. "Ik denk niet dat dat ooit de bedoeling is geweest van het hele verhaal", zegt Biohuis-bestuurslid Arie van den Berg.
In de akkerbouw hebben boeren wat minder last van de stikstofcrisis, maar dat betekent niet dat bijvoorbeeld spruitjes- of aardappeltelers zomaar vrolijk door kunnen boeren. Het ontbreekt daarvoor aan een toekomstvisie, zegt voorzitter Adrie Vermeulen van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV).
Hij mist een plan voor hoe de schaarse ruimte in Nederland wordt gebruikt. "De problemen zijn wat minder acuut dan in de veehouderij. Maar doordat de overheid niet echt richting geeft, is het moeilijk om lange termijnkeuzes binnen je bedrijf te maken en te investeren."
Elke agrarische organisatie zegt in feite hetzelfde: het is tijd dat het overheidsbeleid wat minder zwalkt, maar dat een duidelijke lijn wordt gekozen. "We komen anders ontzettend klem te zitten", besluit Biohuis-bestuurslid Van den Berg.
Source: Nu.nl algemeen