Esma Linnemann (46) wil weten wat ervoor nodig is om er ‘fris en verzorgd’ uit te zien. Wat adviseren cosmetisch artsen haar? En kan ze het weerstaan als haar de mogelijkheid van een jongere zelf wordt voorgespiegeld?
is redacteur van Volkskrant Magazine, ze maakt podcasts en schrijft geregeld essays en interviews.
‘Eigenlijk ben je te laat voor botox.’ De arts van de cosmetische kliniek waar ik deze ochtend een consult (à 50 euro) heb, tuurt geconcentreerd naar mijn voorhoofd. Omdat ze een mondkapje draagt, kan ik niet zien of ze me onder de stof bemoedigend toelacht of serieus aankijkt. Haar stem klinkt even vriendelijk en opgewekt als twee minuten geleden, toen ze mij nog complimenteerde met mijn botstructuur (mooie jukbeenderen, bovengemiddeld strakke kaaklijn). Ze vertelde me dat ik geen kandidaat ben voor de ‘facelift-zonder-snijden’, de populaire behandeling waar vijftigers op afkomen als bijen op nectar. Ik ben daar nog niet, maar de geruststelling blijkt de opmaat voor slecht nieuws.
Mijn huid is een probleemhuid. Een huid waarvoor ik naar de schoonheidsspecialist moet. Als ik haar de ribbelingen op mijn voorhoofd toon, is daar het oordeel: te laat. Ik had eerder moeten komen; nu kan alleen een langdurig behandelplan mijn voorhoofd redden.
Ik doe vandaag drie (geanonimiseerde) klinieken aan omdat ik wil weten wat cosmetisch artsen mij, een vrouw van 46 jaar, adviseren als ik ze vertel over mijn onzekerheid (mijn voorhoofd). Als ik zeg dat ik er ‘frisser’ uit wil zien.
Luister ook naar onze podcast over botox
Fris en verzorgd. Die termen zijn mijn Instagramfeed binnengedrongen sinds ik heb gegoogeld op fillers en botox. Ik word overspoeld met reclame-uitingen over herwonnen frisheid. ‘Fris’ lijkt het codewoord voor een dominante schoonheidsnorm: een ideaal dat voorschrijft dat je terugreist in de tijd, richting die onbekommerde dagen van overdadige collageen- en elastine-aanmaak. Niemand hoeft iets te weten van die reis; je kunt die verbergen achter een steeds natuurlijker ogend resultaat. Bij fris hoort ook: verzorgd. Die norm lijkt te staan voor beheersing. Je huid, het grootste menselijke orgaan, moet je op orde hebben, zoals je ook je huis netjes aan kant hebt. Geen stofnesten onder je bed. Geen kreukels in je gezicht.
Ik wil weten wat ervoor nodig is om er fris en verzorgd uit te zien. Neemt de zogenoemde ‘beauty tax’ toe, de investering die (voornamelijk) vrouwen moeten doen om te voldoen aan een norm? Stiekem ben ik benieuwd wat een consult over mijn gezicht zal doen met mijn zelfbeeld. Kan ik de verleiding weerstaan als mij de mogelijkheid van een jonger zelf wordt aangereikt?
Toch te ijdel – Presentatrice Anita Witzier zwichtte voor de facelift: ‘Ik was er heel blij mee, maar dacht ook: wat ben jij een laffe muts, Witzier’
Early adaptors – Vier botox-gebruikers van het eerste uur: ‘Mijn botoxarts is mijn beste vriend’
Een beetje bijschaven – Voor Dokter Frodo, godfather onder de cosmetisch artsen, is een snel prikje niet genoeg: ‘Het gaat om de hele mens’
Tot nu toe heb ik weinig interesse gehad in huidverzorging. Ik ben nog nooit naar een schoonheidsspecialist geweest (te duur, te tijdrovend). Ik begon pas na mijn 30ste met dagcrèmes (nooit meer dan 60 euro per potje). Ik weet niet wat vitamine A doet. Ik weet niet wat retinol is. Ik besteed wel aandacht aan kleding en make-up, dat voelt meer als spielerei en, met een beetje fantasie, als zelfexpressie.
Maar ik heb een afkeer van beauty routines, die beschouw ik als sluipmoordenaars van mijn vrije tijd. Ik vervloek de steeds langer durende kappersbezoeken en de ruim 150 euro die ik aan het einde van het zwarte gat genaamd highlights moet afrekenen. Voor maandelijkse manicures en pedicures heb ik te weinig geduld. En huidverzorging zie ik als de strengste tak van sport: een eindeloze herhaling van vreugdeloze handelingen, zonder duidelijk resultaat.
Om mij heen verklaren steeds meer vrienden de oorlog aan hun ouder wordende huid. Twee vriendinnen liggen ’s avonds met een Michael Myers-achtig ledmasker te Netflixen, in de hoop dat de lichtstralen hun huidcellen ‘reactiveren’. Andere vriendinnen laten delen van hun opperhuid ‘gecontroleerd verbranden’ met het monochromatische licht van een laserstraal. Een kennis heeft botulinetoxine onder zijn neus laten injecteren zodat hij tijdens het lachen minder tandvlees ontbloot: weg met die vermaledijde ‘gummy smile’.
Botox en fillers zitten in Nederland in de lift. Uit een vorig jaar gepubliceerd onderzoek van onder meer cosmetisch arts Tom Decates (Erasmus MC) blijkt dat het gebruik van ‘cosmetische injectables’ tussen 2019 en 2022 met ruim 80 procent is gestegen. In het geval van botoxbehandelingen gaat het zelfs om een verdubbeling. Ongeveer 3 procent van alle Nederlanders maakt volgens dit onderzoek gebruik van injectables. Een conservatieve schatting, volgens de cosmetische deskundigen die ik voor dit artikel spreek.
Ook de vraag naar ‘minder invasieve’ huidbehandelingen, zoals peelings en microneedling, lijkt toe te nemen. Harde cijfers ontbreken: commerciële behandelingen als lasertherapie of chemische peelings worden niet centraal geregistreerd. Maar de klinieken die ze aanbieden, zijn steeds meer aanwezig in het (Randstedelijke) straatbeeld.
Wie maakt gebruik van al deze behandelingen? ‘Er bestaan veel stereotypen over wie botox en fillers gebruikt’, vertelt Anne-Mette Hermans aan de telefoon. Hermans is sociaal wetenschapper aan Tilburg University en doet onderzoek naar de sociaal-maatschappelijke context van cosmetische behandelingen. ‘Mensen denken vaak aan een jongere vrouw met dikke lippen. Uit ons onderzoek blijkt dat de gemiddelde afnemer overwegend vrouw is, 46 jaar, hoogopgeleid en wit. Maar eigenlijk is de groep heel divers.’
Er zijn volgens Hermans sterke regionale verschillen: injectables zijn populair in de Randstad, in Brabant en Limburg, maar minder in trek in Drenthe en Groningen. ‘Dat kan te maken hebben met katholieke versus protestantse wortels. Nederland is over het algemeen nog steeds behoudend; we steken conservatief af bij landen als Groot-Brittannië en Zuid-Korea.’
Wat Hermans wel ziet: Nederlandse vrouwen moeten steeds meer investeren in hun uiterlijk om te voldoen aan de norm van fris en verzorgd. ‘Ik hoor weleens mannen zeggen: voor mij hoeven vrouwen die behandelingen niet te ondergaan. Ik vind dat een apart en achterhaald argument. Vrouwen doen het bijna nooit voor een specifieke man, ze zitten in een patriarchaal systeem dat hen oplegt hoe ze eruit moeten zien. Als die behandelingen steeds normaler worden, worden ze dan ook de norm? Ik maak me daar als wetenschapper zorgen over. Ik zie cosmetisch artsen ook worstelen. Ze hebben de medische eed afgelegd, maar werken in een commerciële omgeving waarin ze worden geacht behandelingen te verkopen; daar voelt lang niet iedereen zich goed bij.’
Wat merk je als cliënt van de commerciële belangen van een kliniek? De drie artsen die ik bezoek, doen niet aan opzichtige upselling. Ze vragen me wat ik zelf zou willen. Maar ze schrijven wel ieder een ander recept uit. Te beginnen met de eerste arts, die eerst stelt dat ik te laat ben, maar vervolgens toch ook mogelijkheden ziet voor ‘verzachting’: een behandelplan van kleine botoxprikjes naast mijn wenkbrauwen en in mijn voorhoofd. Hoelang de behandeling duurt voordat ik ben ‘genezen’ van een verouderd voorhoofd, blijft onduidelijk.
Bij het tweede consult, in een meer centraal gelegen Amsterdamse huidkliniek, raak ik al snel overprikkeld door de keur aan behandelingen. Ook hier weer een vrouwelijke behandelaar met romige huid; ze informeert me over de vele mogelijkheden. Microneedling! Chemische peeling! Een eyebrowlift! Net als ik grip denk te krijgen op de materie, schuift ze me een folder toe van het merk Sculptra. ‘Sculptra is een collageenbiostimulator op basis van afbreekbaar synthetisch polymeer genaamd polymelkzuur (PLLA-SCA)’, lees ik thuis. PLLA-SCA, dat klinkt als een radicale afsplitsing van een politieke partij, niet als een oplossing voor huidveroudering. ‘Want skin that feels like you again?’ vraagt de folder. Natuurlijk wil ik dat. Maar tegen welke prijs?
‘Het is big business geworden’, zegt Hayri Hortoglu, cosmetisch arts, penningmeester van de Dutch Aesthetic Laser Association (Dala) en directeur van de Amstelzijde Kliniek. Zelf gebruikt hij al meer dan twintig jaar botox, in de felle lentezon oogt Hortoglu als een ongeplooide, mediterrane versie van George Clooney. Hij heeft de markt van injectables en huidbehandelingen gestaag zien uitdijen. ‘Toen ik in 2000 begon, waren het vooral bekende Nederlanders. Maar nu krijgen we veel mensen in de kliniek van jong tot oud; onze leeftijdsondergrens ligt bij 18, laatst had ik een cliënt van 85.’
In de hagelwitte spreekkamer van zijn praktijk aan de rand van Ouderkerk aan de Amstel geeft Hortoglu een onderhoudend minicollege over de markt van cosmetische behandelingen. Botulinetoxine, legt hij uit, werd in de Eerste Wereldoorlog getest als zenuwgas. ‘Maar het molecuul bleek gelukkig te instabiel voor een werking buiten het lichaam.’
Vervolgens bleek botulinetoxine tal van medische werkingen te hebben. ‘Er zijn inmiddels wel honderdvijftig indicaties, van migraine tot overmatig zweten. Wat botox doet: het verslapt tijdelijk de huidspieren, omdat het de signaaloverdracht vanuit het zenuwcentrum blokkeert. Botox is een merknaam, maar ik werk ook met andere merken als Bocouture, Letybo en Dysport.’
Dan fillers. Die bestonden vroeger vaak uit plastic. ‘Maar die permanente fillers gaven zo veel complicaties, dat ze in 2006 zijn verboden. Tegenwoordig zijn fillers grotendeels gemaakt van hyaluronzuur, een lichaamseigen bestanddeel dat volumeverlies van huid, vet en botstructuren aanvult. Hyaluronzuur hydrateert daarnaast de huid omdat het water aan zich bindt.’
Dan neemt het minicollege een ingewikkelde afslag. ‘Je hebt ook zogenoemde biostimulatoire fillers, zoals polymelkzuur en radiesse’, zegt Hortoglu aarzelend; hij tast of ik hem nog kan volgen. ‘De laatste jaren is daar een nieuwe groep bij gekomen: de polynucleotiden, die zijn door de Kardashians populair gemaakt, zij beschrijven het als ‘zalmsperma’.’
Polynucleotiden, zegt Hortoglu, zijn signaalstoffen die uit cellen van planten of dieren zijn geïsoleerd. ‘Bij inspuiting zorgen ze ervoor dat de collageen- en elastine-vormende cellen harder gaan werken.’ Tot slot lichtbronnen, waaronder lasers, ledmaskers en radiofrequentie; die kunnen ook zo’n biostimulatie geven. ‘En microneedling werkt dan weer mechanisch: met naaldjes worden minuscule beschadigingen gemaakt. Het natuurlijk herstelproces dat volgt, maakt de huid steviger.’
Volgens Hortoglu staan we nog maar aan het begin van een grote ontwikkeling richting een jeugdiger huid. ‘Wetenschappers doen momenteel veel onderzoek naar de werking van het immuunsysteem. Daar zit de sleutel tegen huidveroudering: hoe houd je cellen actief?’ Totdat de heilige graal is gevonden, kunnen naar frisheid snakkende cliënten zich laten injecteren of bestralen.
Daar hangt wel een prijskaartje aan, van zo’n 200 euro voor een eenmalige microneedling- of laserbehandeling (je hebt er al snel meerdere nodig), tot 2.000 of 3.000 euro voor een ‘liquid facelift’– een combinatie van botox en fillers. Sommige behandelingen gaan gepaard met ‘downtime’: een periode waarin je niet in de zon mag, of je er zo gehavend uitziet dat je liever thuis blijft. Een schoonheidsideaal heeft al met al nog nooit zoveel tijd en geld weggesnoept. Is dat het waard?
‘Je gaat de strijd verliezen als je cosmetische ingrepen afkeurt, als je ze stom en overdreven vindt’, zegt cosmetisch arts en onderzoeker Tom Decates, verbonden aan De Nederlandse Vereniging Cosmetische Geneeskunde (NVCG). ‘We moeten leren niet met een vingertje te wijzen, maar de keuzes van mensen te accepteren’, zegt hij via een beeldverbinding. ‘Ik focus me liever op het controleren en reguleren van het aanbod, zodat mensen die keuzes veilig kunnen maken.’
Decates onderzoekt met andere artsen de markt van cosmetische behandelingen. Ook runt hij met artsen van het Erasmus MC een complicatiespreekuur. Daar ziet hij nu nog te vaak hoe het misgaat, vooral met fillers. ‘Botox is een geregistreerd medicijn dat alleen een arts kan voorschrijven. Maar er zijn wel honderdvijftig fillers op de Nederlandse markt. Die vallen niet onder de geneesmiddelenwet, dat zijn officieel medische hulpmiddelen.’
De complicaties komen vaak door fillers bij de neus, onder de ogen en op de slapen. De fout ligt volgens Decates vaak bij de behandelaar, die er ofwel te veel inspuit of een bloedvat raakt. ‘Je hele gezicht is feitelijk een gevarenzone; elke injectie is potentieel gevaarlijk.’ Het liefst zou Decates zien dat fillers ook onder de geneesmiddelenwet zouden vallen. Ook wil hij dat er meer geld vrijkomt voor onderzoek en scholing. Want cosmetische geneeskunde is sinds 2019 weliswaar een erkend specialisme, maar artsen moeten die opleiding nu nog zelf betalen.
In een videocollege van de Universiteit van Nederland vergelijkt Decates een oud gezicht met een leeggelopen ballon; die kun je met fillers weer opblazen. Zet hij met zo’n vergelijking mensen niet aan tot cosmetische ingrepen? ‘Luister, ik ben zelf de grootste, naïeve romanticus. Ik had allang meer geld kunnen verdienen, maar ik zie mensen het liefst mijn consult verlaten zonder behandeling.’ Zelf gebruikt Decates geen fillers of botox, maar hij doet wel drie keer per jaar een full-face laserbehandeling. ‘Op congressen knijpen collega’s in mijn wangen; ze vinden dat ik meer moet doen. Dan grap ik: ‘Who’s the prettiest boy in the room?’ Ik geloof dat nog ook. Maar niet iedereen heeft dat zelfvertrouwen.’ Mensen, zo stelt Decates, moeten zich veilig voelen op een consult, en niet op ideeën worden gebracht. ‘Daar waak ik echt voor.’
Is dat ideale consult ook de werkelijkheid? In de drie klinieken die ik bezoek, voel ik me niet gepusht, maar ook niet veilig. De opmerking over ‘te laat’ geeft me een opgejaagd gevoel. Alsof ik vandaag nog aan de bak moet met een grootschalige reddingsoperatie. Ik ervaar een vreemd soort schuldgevoel: dezelfde spijt die me bekruipt bij de tandarts. Had ik maar meer geflost. Maar had ik iets kunnen doen om dit voorhoofd te voorkomen? Minder nadenken en piekeren? Minder rouwen of lachen?
Mijn lichaamsbeeld blijkt ook kwetsbaarder dan ik dacht. Op het derde consult voel ik me een soort Keith Richards. De moed ontbreekt om dat eeuwenoude voorhoofd te laten zien, dus begin ik maar over de kringen onder mijn ogen die me soms opvallen. Deze arts, weer een vrouw met een superieure, gladde, glanzende huid, praat over ‘rimpeltjes’ en ‘lijntjes’. Haar verkleinwoorden verzachten mijn egopijn. Maar net als ik ontspan, valt er weer een nieuw doek. Want het blijkt dat zij niets kan doen aan die wallen. Ik kan wel onder het mes voor een onderooglidcorrectie. In één consult word ik gepromoveerd tot kandidaat voor plastische chirurgie.
’s Avonds luister ik naar mijn lievelingspodcast Sounds Like a Cult, waarin de Amerikaanse linguïst Amanda Montell bedrijven en trends langs een sektarische meetlat legt. Huidverzorging scoort hoog. De cosmetische industrie weet problemen te formuleren die er niet zijn en geeft vervolgens ook de oplossing in onnavolgbare taal. Laat dit nou net de aanpak zijn van een gemiddelde sekteleider.
In die podcast hoor ik een analyse die nog lang nagalmt. Waar de mondiale dieetcultuur vrouwen voorschrijft dat ze niet te driedimensionaal mogen zijn (ruimte), gaat het cosmetische ideaal over de vierde dimensie (tijd). Vrouwen mogen niet leven in tijd, er niet door geraakt worden. Ageism is de nieuwe barricade in de emancipatiestrijd. We moeten die vierde dimensie terugclaimen!
Maar hoe doe je dat? Er zijn in het verleden verwoede pogingen gedaan. Zo schreef Naomi Wolf al in 1990 de bestseller The Beauty Myth, waarin ze betoogde dat, terwijl vrouwen zich emanciperen, een knellend schoonheidsideaal ze weer terugduwt, de achterstand in. Vele feministische analyses over de cosmetische industrie volgden.
In Nederland toonde documentairemaker Sunny Bergman in het baanbrekende pamflet Beperkt houdbaar (2007) hoe destructief en ondermijnend de schoonheidsindustrie is. In 2015 volgde de BNNVara-serie Sophie in de kreukels, waarin presentator Sophie Hilbrand kritische vragen stelt over het botoxgebruik binnen haar beroepsgroep. Aangrijpende documentaires, maar ondertussen dendert de cosmetische trein door. Sinds de jaren tien is er wel een body positivity-beweging op gang gekomen en lijkt er meer ruimte te zijn voor verschillende lijven. Maar een skin positivity-beweging moet nog geboren worden.
‘Ik had als feminist nooit gedacht dat we hier zouden eindigen’, vertelt emeritus hoogleraar psychologie Liesbeth Woertman aan de telefoon. Woertman werkte destijds mee aan zowel Beperkt houdbaar als Sophie in de kreukels. ‘Ik dacht toen: als vrouwen meer politieke en maatschappelijke macht krijgen, verdwijnt dat ideaal van strak en jeugdig. Daarin heb ik me vergist; visuele media hebben die norm juist enorm versterkt.’
Mensen hebben geen goed zicht op hun eigen gezicht, zegt Woertman. ‘En als ze in de spiegel kijken, trekken ze een ‘spiegelgezicht’. In de huidige beeldcultuur maken we steeds meer foto’s en filmpjes van onszelf. Ondertussen zijn beelden steeds vaker voorzien van filters. Zo worden we steeds vaker geconfronteerd met het verschil tussen ons eigen gezicht en het ideaal.’
Woertman: ‘Spelen met je uiterlijk kan natuurlijk ook leuk zijn. Maar dit gaat over perfectie, om maskering. Ik hoor in de woorden fris en verzorgd vooral de eis om jezelf niet te laten zien, om te verbergen dat je moe bent of last hebt van hormoonschommelingen.’
‘Vrouwen die cosmetische behandelingen willen, zijn volstrekt rationeel’, zegt Heather Widdows, filosoof, onderzoeker aan de Warwick University en schrijver van Perfect Me (2018). ‘Nooit eerder in de geschiedenis werden mensen zo hard afgerekend op hun uiterlijk’, zegt ze via een beeldverbinding. ‘Ik denk dat het belangrijk is dat we eerlijker zijn over hoe groot de rol van het uiterlijk is. Schoonheid zit niet vanbinnen; hoe je eruitziet doet er enorm toe. Die schoonheidsnorm is opgebouwd uit patriarchale en koloniale ideeën over wit, jong, strak en glad. Maar inmiddels maakt het niet meer uit welke huidskleur je hebt, of wat je afkomst is: iedereen heeft tegenwoordig ‘hulp’ nodig.’
Die schuld en schaamte die ik ervaar over mijn voorhoofd? ‘Dat hebben heel veel vrouwen’, zegt Widdows. ‘Schoonheid is sterk gekoppeld aan goedheid: aan mensen die knap zijn worden vaak positieve karaktereigenschappen toegeschreven. Strak en jong zijn is steeds meer een morele verplichting geworden. Als je die norm niet nastreeft, doe je niet mee, dan onttrek je je aan de groep. Dat geldt ook steeds meer voor mannen. Ik had bij het schrijven van Perfect Me niet gedacht dat mannelijke vijftigers en zestigers ook gevoelig zouden zijn voor schoonheidsidealen, maar sinds corona zitten cosmetische behandelingen voor mannen ook in de lift.’
Het tegengif, volgens Widdows: ‘Als elke vrouw vandaag nog een foto van haar imperfecte huid op Instagram zet, zou dat een enorme impact hebben. Maar overheden moeten ook aan de slag, want we hebben momenteel een epidemie van mentale problemen onder jonge vrouwen en meisjes. Ik weet zeker dat dit gelinkt is aan de hypervisuele cultuur en het dagelijkse dieet van perfectie dat vrouwen online krijgen voorgeschoteld.’ Wat je volgens Widdows niet moet doen: vrouwen aanspreken op hun behandelingen. ‘Individuele vrouwen bekritiseren omdat ze zich laten behandelen is volstrekt oneerlijk en contraproductief.’
Toch is dat vaak de reflex, zegt schrijver, muzikant en feminist Stella Bergsma. Zij maakt reclame voor klinieken die haar op hun beurt gratis behandelingen geven (botox, fillers). Op het platform X wordt ze daarop aangevallen; ze zou geen echte feminist zijn. ‘Ik vind het belachelijk hoe vrouwen zich moeten verantwoorden voor hun uiterlijk, of ze nu wel of niet iets laten doen’, zegt ze aan de telefoon. ‘Ik ben nou eenmaal ijdel en nieuwsgierig: als ik iets gratis krijg aangeboden, dan doe ik dat. Botox en fillers zijn voor mij meer zoals een feestjurk die ik af en toe aantrek. Soms ga ik maanden zonder make-up door het leven. Het lijkt misschien tegenstrijdig, maar dat is de hele ervaring van vrouw-zijn. Ik wil dat laten zien.’
Haar keuze voor cosmetische behandelingen wordt niet alleen ingegeven door nieuwsgierigheid. ‘Ik ben als vrouw van 54 bang dat ik niet meer relevant ben, dat ik niet meer op tv mag komen. Ik wil toch bij het meer glamoreuze deel van Nederland horen. Tegelijkertijd merk ik dat mijn uiterlijk, nu ik ouder word, minder belangrijk wordt. Misschien stop ik op een gegeven moment wel overal mee, want godskolere, wat kost het veel tijd om er goed uit te zien. Als je niet uitkijkt, ben je de helft van je leven met je uiterlijk bezig. En nu ik een boek aan het schrijven ben, heb ik echt geen tijd voor gezichtsyoga en huidbehandelingen.’
De vierde dimensie terugclaimen. Dat betekent ook: de tijd die je hebt op aarde kostbaar besteden. Ik denk na over de opportunity costs van een immer uitdijende beautyroutine; de uren en de euro’s die vrouwen nu niet aan iets anders kunnen besteden. Moet je je voorstellen als we vandaag zouden stoppen met fillers, botox, met onder- en bovenooglidcorrecties, spraytans, met zalmsperma en ledmaskers, en al die bespaarde uren investeren in het bespelen van een instrument. Dan zou elke vrouw een virtuoos zijn; elke vriendinnengroep een filharmonisch orkest.
Misschien ben ik de naïeve, hopeloze romanticus. Maar ik voel dat ik iets beters te doen heb dan jagen op verloren tijd, op verloren collageen. Ik wil hier zijn, in dit moment en daar iets moois van maken. De enige huidverzorging die ik daarvoor nodig heb, is zonnebrandcrème.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant