Keramiek is verlost van haar „geitenwollensokkenvibe”. In heel Nederland poppen dan ook keramiekstudio’s op.
Een voor een druppelen acht vrouwen op een donderdagavond keramiekstudio Hola Lola in Utrecht binnen. Ze doen hun jassen uit, schenken thee in en kletsen wat. Sommigen valt het op dat er nieuwe kunst aan de muur hangt: blauwe zeefdrukken. Die passen goed bij de analoge foto’s van zonsondergangen en de keramieken bordjes ernaast. Er klinkt latinmuziek. Het kleien kan beginnen.
Tijdens de les gaat iedereen verder met haar eigen project: espressokopjes, kannen, borden. Twee vrouwen zitten achter een draaischijf. Een van hen laat zich filmen, haar handen om een beginnend kopje. De rest beschildert hun eerder gemaakte creaties met ruitjes en streepjes, vaak in de kleuren kobaltblauw en roze.
Katja (28), werkzaam bij een adviesbureau, volgt vandaag haar derde les. „Ik zag op sociale media veel filmpjes voorbijkomen”, zegt ze. „Ik dacht: dat moet heel leuk zijn om te doen.” Ze draagt een oversized geruite blouse, haar haren zitten in een losse staart. „Fijn toch, zo’n knutselclub waar iedereen zijn eigen ding doet.”
Zes dagen per week wordt hier in groepsverband lesgegeven – deelnemers volgen een programma van acht weken, waarvoor ze één avond per week aanschuiven. De reeks kost 360 euro. Een strippenkaart aanschaffen kan ook, dan kun je altijd langskomen voor onbegeleide ‘studiotijd’. Voor 250 euro kun je tien keer langskomen, binnen twee maanden, voor 450 euro twintig keer, binnen vier maanden. Je krijgt er ook exclusieve evenementen voor terug, zoals brunches. De strippenkaart is zo populair dat er een wachtlijst voor is.
„We hebben er echt een cozy studio van gemaakt”, zegt Daniela Schoorl (33), die Hola Lola Studio eind 2023 oprichtte met Silvana Hurtado Dianderas (33). Tijdens de les loopt het duo rond in de ruimte om tips te geven. Schoorl is autodidact, vertelt ze terwijl ze een koekje pakt, Hurtado Dianderas werkte als beeldend kunstenaar al langer met klei. „Keramiek is geen goedkope hobby, daarom moet het een extra leuk momentje voor jezelf zijn. We hebben veel aandacht besteed aan de aankleding, zetten lekker een muziekje aan. Het is precious time, dan wil je niet alleen tussen wielen, tafels en glazuur zitten.”
In Nederland is de keramiekstudio in opmars. Alleen al in Amsterdam zijn er in 2024 in ieder geval vijf studio’s bijgekomen, waaronder Heart and Soul Studio, Whiii Studio en Artsy Avenue. De laatste heeft ook een vestiging in Groningen. Yogastudio The White Door zette vorig jaar een eendaagse keramiekretraite op touw, waarbij deelnemers na yoga gingen kleien aan een lange tafel met wit linnen en kaarsen. Binnenkort wordt er weer een editie georganiseerd.
In Utrecht, bij stadsplein Beton-T, werd afgelopen september voor het eerst een grote keramiekmarkt georganiseerd, waar meer dan zeventig keramisten hun werk verkochten. Onlangs opende in dezelfde stad ClayGym, „een studio die de energie van een sportschool combineert met de kunst van keramiek”, aldus de site. Er worden reguliere keramiekcursussen gegeven, de vergelijking met de sportschool wordt alleen getrokken omdat keramiek „ook om regelmatige oefening en plezier draait, met begeleiding van ervaren instructeurs”. Niet alleen in de Randstad rukt de keramiekstudio op. In Uden zit sinds begin 2024 het Clay Cafe, in Breda ‘keramiekcafé’ Momento.
The New York Times bestempelde keramiek in 2015 al als „ambacht du jour”, dankzij allerlei nieuwe pottenbakcursussen in de wijken Brooklyn en Queens. Bovendien zou het bezitten van keramiek – als servies of kunst – hét statussymbool onder „creatieve millennials” zijn. De BBC merkte in 2021 een soortgelijke ontwikkeling op in het Verenigd Koninkrijk, waar het sinds 2015 uitgezonden tv-programma The Great Pottery Throw Down populair is. Volgens de omroep zat het „langzame, rustgevende pottenbakken” al in de lift, maar werd het sinds de pandemie pas een wereldwijde hit. „Het is het perfecte tegengif tegen digitaal werken en communiceren.”
In een tijd waarin je amper meer leert met je handen te werken, kan het „fijn zijn om iets geconcentreerds en lichamelijks te doen, iets tastbaars te maken met een natuurlijk materiaal”, zegt Geertje Jacobs. „Je kunt niet meer nadenken als je aan een draaischijf zit, je lijf moet het overnemen.” Jacobs is directeur van EKWC, het Europees Keramisch Werkcentrum in Oisterwijk. Het centrum – sinds 2015 gevestigd in een voormalige leerfabriek van 5.000 vierkante meter – biedt al 55 jaar woon- en werkruimte aan voor kunstenaars die met keramiek willen werken.
Volgens Jacobs hebben ook influencers een rol gespeeld in het populair maken van keramiek als hobby in Nederland. Romy Boomsma bijvoorbeeld, echtgenote van presentator en sportschoolhouder Arie Boomsma, woont met haar gezin in een boerderij, en deelt regelmatig video’s waarin ze kleit, stookt of glazuurt. Ze heeft een eigen oventje op haar erf.
Berber Hendriks (28) heeft die video’s „natuurlijk” ook gezien. Hendriks begon in 2019 met pottenbakken en is nu betrokken bij de opzet van een nieuwe studio in Dordrecht. „Zij heeft echt talent voor glazuren en tekeningetjes maken, dat is inspirerend.” Keramiek, zegt Hendriks, wordt op het moment enorm geromantiseerd op sociale media. „Daar werk ik zelf aan mee. Ik laat ook niet zien hoe ik er werkelijk bij zit: met zweet op mijn voorhoofd, rugpijn en klei aan de muren.” Op haar Instagrampagina @kleikastelen deelt ze ontspannen video’s waarop ze vaasjes draait.
ClayGym in Utrecht.
Hendriks leerde pottenbakken in cultureel centrum SKVR in Rotterdam. „ Heel gezellig, ik heb er veel vrouwen van mijn eigen leeftijd ontmoet.” Het duurde vijftien lessen voor ze het draaien een beetje onder de knie kreeg. „Het moeilijkste is om de klei te centreren. De vorm moet zo gelijkmatig zijn dat niet ziet dat de schijf draait. In het begin deed ik daar een hele les over, tweeënhalf uur, nu doe ik het in een paar seconden.” Maar de hobby kost nog altijd veel tijd. „Voor je begint moet je de klei ‘walken’ [een manier van kneden die alle luchtbelletjes eruit haalt] en het glazuren van een kopje kost zo drie of vier uur. Voor mij is dat goed. Ik ben best chaotisch in mijn hoofd, dit brengt rust.”
Keramiek kreeg in de tweede helft van de twintigste eeuw steeds meer een plek binnen de autonome kunst, zegt Geertje Jacobs. Maar in de jaren negentig raakte de kunstvorm een beetje op de achtergrond – tot de laatste jaren. In 2020 was op de Amsterdamse kunstbeurs Unfair opeens „een enorme hoeveelheid” keramiek te zien, schreef kunsttijdschrift Metropolis M. Een grote rol in de opleving ervan in Nederland speelt kunstenaar Koos Buster (33, „ceramic influencer” op Instagram) die de afgelopen jaren naam maakte met keramiekversies van alledaagse voorwerpen als een keukentrap en een brandblusser. In 2024 had hij een solo-expositie in Museum MORE in Gorssel.
Het aantal aanmeldingen voor een plek bij het EKWC stijgt elk jaar, zegt Jacobs. Afgelopen jaar waren er meer dan driehonderd geïnteresseerden voor de 64 plaatsen – in het centrum is plaats voor zestien kunstenaars tegelijk, die er drie maanden wonen en werken. Ook Koos Buster had er een residentie.
Het centrum trekt niet alleen keramisten, maar ook kunstenaars uit andere disciplines – mode, design, architectuur. Daarvan getuigen de keramieken kunstwerken, die in het pand te zien zijn: een auto van beeldhouwer Filip Jonker, een appelgroene kledingkast die omklemd wordt door een fantasiefiguur van modeontwerper Marlou Breuls, die normaal met rubber werkt. Van ontwerper Aldo Brinkhoff staat er een radiator die zichzelf op den duur vernietigt.
Jacobs: „Ik zie een nieuwe generatie die ziet wat je allemaal met klei kunt. We ontvangen vaak kunstenaars die er nog nooit mee gewerkt hebben, maar nieuwsgierig zijn naar wat het materiaal kan doen voor hun kunstpraktijk. Je kunt er redelijk makkelijk mee beginnen, maar het echt in de vingers krijgen valt niet mee, dat kan wel 10.000 uur kosten. Keramiek gaat ook over een soort zelfontdekking: je komt jezelf vaak tegen.” De kunstenaars die bij EKWC aan het werk zijn hebben zeven adviseurs tot hun beschikking om hen te helpen met de techniek.
De populariteit van kunstkeramiek gaat volgens Jacobs gelijk op met de populariteit van hobbykeramiek, een patroon dat ze ook ziet binnen textiel (haken, breien). „Dat was vroeger ook nog een beetje tuttig, maar nu zie je jonge mensen de meest fantastische bikini’s breien. Het lijkt alsof iedereen aan het tuften is geslagen.”
Keramiek is van haar „geitenwollensokkenvibe” afgekomen, zegt ook Hannah Reede (30) van Whiii Studio in Amsterdam, die vooral millennials over de vloer krijgt. „Die hebben dan online vrolijke drankjesonderzetters gezien en zin om die kleuren en vormen ook in huis te halen.”
Clay Studio in Amsterdam, eind 2023 opgericht, heeft een fotogenieke koffiebar. Artsy Avenue trok al meer dan 16.000 Instagramvolgers met het ‘Sip and Paint’-concept. Je drinkt koffie én beschildert een van de dertig kant-en-klare keramieken voorwerpen.
Bij Hoeboer Pottery in Den Haag, een pottenbakkerij die twintig jaar bestaat, wordt met verbazing gekeken naar zulke „nieuwe, ge-stylede studio’s”. „Dat is echt een nieuwe ontwikkeling: plekken die gemaakt lijken voor Instagram”, zegt Pauline Hoeboer (55). Zij laat, zegt ze, „alle bloemen bloeien” maar „het is niet mijn ding”: „Bij mij is het functioneel ingericht, meer in een schoolklassetting, ik focus me echt op het overbrengen van het ambacht.” Neemt niet weg dat het bij Hoeboer ook stormloopt; ze opende eind 2022 zelfs een tweede filiaal. Ze ontvangt nu wekelijks 270 cursisten. Haar publiek, zegt ze, is de laatste jaren verjongd.
Geertje Jacobs stuitte onlangs in een boekwinkel op de Zuid-Koreaanse roman The Healing Season of Pottery van Yeon Somin (2024), waarin een „opgebrande” vrouw haar baan als journalist opzegt. Na een paar maanden begint de hoofdpersoon aan een pottenbakcursus, omdat ze wordt aangetrokken door „de geur van klei en koffie”. „Dit is een verhaal over het vinden van een gemeenschap”, leest Jacobs voor van de achterflap. „En over wat er gebeurt als je eindelijk vertraagt in een snelle wereld.”
„Ik weet niet of het een goed boek is”, zegt Jacobs, die nog niet aan het lezen is toegekomen. „Maar dit is volgens mij precies waar het om draait.”
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
Source: NRC