In Marsum denken ze dat misschien wel bijna niemand anders ter wereld zo dicht bij een militair vliegveld woont. Het dorp met de 12de-eeuwse kerk grenst aan de Vliegbasis Leeuwarden. Vroeger werd zelfs weleens gespeculeerd over sloop van huizen. Straaljagers dalen met oorverdovend geluid boven de terp van Marsum.
De vliegbasis is ‘een gegeven’, zeggen ze hier, die krijg je nooit meer weg. Ook een gegeven: elk voorjaar vindt vanaf de vliegbasis een grote internationale luchtmachtoefening plaats, ‘Frisian Flag’. De bewoners houden twee weken de ramen dicht, hun huizen zijn op kosten van Defensie driedubbel geïsoleerd.
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten.
Naast de landingsbaan staat de zogeheten ‘spottersbult’ vol toeschouwers. Vrijwilliger Frans, zijn vader was bij de luchtmacht, hij doet uitspraken als ‘je bent zo sterk als je team’, leidt het verkeer in goede banen. Parkeren mag op het veldje van een plaatselijke boer.
Serieuze spotters, soms uit het buitenland, vooral Duitsers, herken je aan telelenzen en scanners om het radioverkeer te beluisteren. ‘Viper over to arrival’, klinkt het in krakerig Engels. Opwinding, want de Vipers zijn Grieks, die zie je normaal niet in Leeuwarden. Gehoorbescherming blijkt onnodig, het geluid is prachtig.
Vaders steken hun zoons aan. Voor ambitieuze scholieren organiseert Defensie een informatiemarkt. De spottersplek trekt ook gezinnen met thermosflessen, en stelletjes. Voor Friese jongedames is dit een plek om te flaneren.
Nu Oekraïne steeds dichterbij lijkt en de oorlogskoorts in Europa wordt aangewakkerd, vindt de oefening in Leeuwarden dit jaar plaats onder Navo-vlag. Frisian Flag is omgedoopt tot Ramstein Flag. Eenmalig, stelt Defensie. In Marsum houden ze hun hart vast. Nu de Navo Fryslân heeft ontdekt, wil die hier vast nooit meer weg.
Ook dit is anders: tot nu toe oefenden de jachtvliegers overdag. Bij donker keerde de rust terug in Marsum. Nu is het ‘train as you fight’, zoals dat in Defensiejargon heet. In het echt worden gevechtsmissies vooral ’s nachts uitgevoerd. En dus wordt vanaf Leeuwarden deze keer volop geoefend in het duister, tot halftwaalf ‘s nachts.
De bewoners van Marsum trillen bijna uit bed door de landende F-16’s, F-35’s en Franse Rafales. ‘De kinderen moeten ’s ochtends gewoon naar school’, verzucht een moeder met een zoon van 11 en dochter van 9. Maar het is natuurlijk ‘begrijpelijk in deze tijd dat het nodig is’.
Bij de plaatselijke vereniging Dorpsbelang zullen ze ‘blij zijn als deze twee weken voorbij zijn’. Maar ook hier de nuancering: natuurlijk is er begrip voor het nut van de oefening, want je ziet ‘wat er in Oekraïne gebeurt’.
Als wij in oorlog zijn, doet Leeuwarden ertoe. Dat wordt onderstreept door een voorval uit de luchtoorlog tegen Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië, waarbij Nederland ruim tweeduizend bommen gooide.
Vorige week werden op vliegbasis Leeuwarden verloren gewaande videobeelden teruggevonden, gemaakt na de luchtaanval op het Iraakse Hawija in 2015, waarbij zeker zeventig burgers omkwamen. Onvindbaar in Friesland bleef de video buiten het bereik van de commissie-Sorgdrager, die de luchtaanval onderzocht.
Op de spottersplek naast de basis lijkt iedereen hiervan doordrongen: nu oefent de Navo slechts, maar als het escaleert in Europa, dan ‘gaat het zo in het echt’, wijst Janet Nieuwenhuis naar landende F-16’s. Het geluid is ‘helemaal mooi’. ‘Gelukkig hebben we veel goede bondgenoten, we staan er niet alleen voor.’ Ook is het ‘bijzonder’ dat Friesland de uitvalsbasis kan zijn.
Je hoopt het ‘nooit nodig te hebben’, zegt Klaas Zandstra, zijn zus woont in Marsum, hier kijken is gewoonte. ‘Maar dat is een utopie. Dus dan kun je er maar beter in mee gaan.’ Eigenlijk zou hij het geld dat met de luchtmacht gemoeid is, liever in de zorg steken, zijn eigen vakgebied.
Alleen: investeer je niet in Defensie, dan maak je je ‘kwetsbaar’. Met deze straaljagers kun je ‘enigszins weerstand bieden tegen de grote dreiging’. En laten we eerlijk zijn: de techniek is ‘prachtig’. Het is met dubbele gevoelens, maar hij kan hier als gewoon mens ook van genieten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns