DEN HAAG - Rechters moeten mensen een enkelband op kunnen leggen als straf. Daarvoor pleit de Haagse rechtbankpresident Robine de Lange. De zogeheten enkelband wordt nu gebruikt om mensen te volgen die onder voorwaarden vrij zijn gekomen in hun voorarrest. Om dit als straf mogelijk te maken moet wel de wet worden veranderd.
'Wij hebben best regelmatig zaken waarin we merken dat we geen taakstraf meer op kunnen leggen, want dan lopen we aan tegen het taakstrafverbod wat in de wet staat. Voor een geldboete is het vergrijp te zwaar, maar het zou contraproductief zijn om iemand naar de gevangenis te sturen als die daardoor zijn baan en huis kwijtraakt', legt De Lange, die als rechtbankpresident de dagelijkse leiding over de rechtbank heeft, uit.
'Dus dan zouden wij graag elektronisch toezicht opleggen, zodat iemand wel naar zijn werk kan en dan 's avonds gewoon thuis moet blijven.' Om dat voor elkaar te krijgen moet wel de wet worden aangepast. Ze roept de politiek op om dat te doen.
Een neveneffect van straffen met een enkelband is dat het kan bijdragen aan het terugdringen van het cellentekort, al is dat niet De Lange's eerste doel. Maar dat de politiek ooit heeft besloten om gevangenissen te sluiten heeft een probleem gecreëerd.
'Dat is een politiek besluit geweest en voor het tekort dat er nu is, is de politiek, en dan in het bijzonder de minister van Justitie en Veiligheid en de staatssecretaris, verantwoordelijk. Het is heel erg dat dat tekort er is, want als wij een gevangenisstraf opleggen dan moet die wel ten uitvoer worden gelegd.'
'Daar moet de samenleving op kunnen vertrouwen en als die niet ten uitvoer wordt gelegd dan is dat de bijl aan de wortel van het systeem.' De vraag is of het cellentekort rechters ertoe brengt om eerder een taakstraf op te leggen omdat ze in hun achterhoofd hebben dat er misschien toch geen cel is voor deze verdachte?
'Nee, dat is het niet. Maar we zijn ons er wel heel erg van bewust dat als die gevangenisstraffen niet ten uitvoer gelegd worden, dat dat afbreuk doet aan het vertrouwen. En dat is natuurlijk heel schadelijk.'
Het Openbaar Ministerie (OM) kondigde een aantal weken geleden aan dat het meer zaken zelf wil afdoen, zonder ze voor te leggen aan de rechtbank. 'Dat is een ontwikkeling waar wij niet enthousiast over zijn', zegt De Lange met gevoel voor understatement.
'Het OM kan strafbeschikkingen uitvaardigen. Dat doen ze al heel lang en als ze het iets meer gaan doen, prima, dat is allemaal hun eigen verantwoordelijkheid.'
'Maar de beweging die ze nu maken is erop gericht om al die zaken waarin niet meer dan zes maanden gevangenisstraf zou worden geëist aan behandeling door de rechter te onttrekken.'
De Lange vindt dan ook dat het OM niet te veel extra zaken op deze manier af moet gaan doen. 'Als die beweging wordt doorgezet zou zo'n 85 procent van de zaken die we nu als politierechter behandelen niet meer daar terechtkomen. Dat betekent: niet in de openbaarheid, niet controleerbaar door anderen en er is dan ook geen spreekrecht voor slachtoffers.'
De Lange verzet zich dan ook tegen het beeld dat de rechtspraak het aantal zaken niet aankan en dat de strafrechtketen overbelast zou zijn. 'De werkdruk is hoog, dat is duidelijk, maar het beeld dat de strafrechtketen volledig is vastgelopen is echt veel te negatief.'
'We behandelen in Den Haag honderden zaken per week. Die worden allemaal behandeld en daarin worden allemaal beslissingen genomen. Dus dat loopt gewoon door.'
'Daar hebben we gelukkig met het lokale parket van het OM ook goede afspraken over. Zij vragen elk jaar zittingsruimte. Wij bieden die. Het is krap aan beide kanten, maar het idee dat het helemaal is vastgelopen is echt niet waar.'
Er zijn ook nog genoeg mensen die rechter willen worden. 'We leiden 25 tot 30 nieuwe rechters per jaar op. Met meer rechters zouden we nog meer zaken kunnen behandelen. We hebben een tekort op dit moment van ongeveer drie procent. Dus dat is niet waanzinnig veel.'
Dat rechters tegenwoordig meer in de belangstelling staan, zeker bij vonnissen die een deel van het publiek niet kan waarderen, heeft de instroom nog niet beperkt. Maar dat een Amsterdamse rechter in februari online werd geïntimideerd na zijn uitspraak over het toelaten van islamitische predikers heeft wel impact.
De Lange over die intimidatie: 'Dat is ontzettend kwalijk. Dat gebeurt helaas bij ons ook af en toe. En als het bedreigend is of het is doxing, dan doen we daar ook aangifte van. Het is gelukkig uitzonderlijk en dat moet het ook vooral blijven.'
'In de democratische rechtsstaat hoor je wel te respecteren dat als de rechter een beslissing heeft genomen, dat dat het is. Daar hoef je het niet mee eens te zijn, dat mag je best zeggen, maar er moet wel respect zijn.'
Ook het beeld dat criminelen in Nederland licht gestraft worden in vergelijking met andere landen wil de rechtbankpresident graag weerleggen. 'Dat is een oud verhaal dat de ronde blijft doen. Al jaren is uit onderzoek bekend dat wij helemaal niet soft zijn, en dat we vergeleken met de rest van Europa gewoon in de pas lopen qua strafmaat.'
'Je ziet ook dat de afgelopen decennia de straffen steeds ietsje hoger zijn geworden. Dus die softe rechters zijn er niet.' En D66-rechters? Gedecideerd zegt ze: 'Wat mijn collega's stemmen weet ik niet.'
Het besef dat een onafhankelijke rechtspraak essentieel is voor een samenleving ziet De Lange minder worden. 'Daar ligt dus ook echt een taak. Niet alleen bij ons, maar ook bij de andere staatsmachten, bij het onderwijs en bij organisaties als ProDemos, om daar de jeugd te blijven voeden.'
'We ontvangen zo'n 350 groepen per jaar, schoolklassen en studenten, en er wordt hard aan gewerkt om die niet alleen een kijkje te laten nemen, maar om ook echt te vertellen waar het over gaat en waar we mee bezig zijn.'
Daarnaast is er de belangstelling van pers en publiek voor grote zaken, zoals recent bij de eerste zitting in de zaak van de aanslag op de Tarwekamp, en de uitspraak in de stikstofzaak. 'Bij de Tarwekamp waren 55 journalisten, tekenaars en cameramensen aangemeld, hadden we twee extra zalen en een livestream voor betrokkenen.'
'Bij de stikstofzaak hadden we een openbare livestream voor de uitspraak. Daar hebben tienduizend mensen meegekeken.'
De Lange denkt dat de rechtspraak in de toekomst steeds belangrijker wordt. 'Dan denk ik niet alleen aan zaken tegen de staat die allemaal bij de rechtbank Den Haag worden behandeld, waarbij gekeken moet worden of de overheid zich aan zijn eigen wetten houdt, maar ook aan kleine zaken.'
'Je ziet meer vreemdelingenzaken, maar ook curatele of bewindvoering bij mensen die kwetsbaar zijn, daar zie ik een toename.'
Is het een goede ontwikkeling dat de rechtspraak steeds vaker politieke uitspraken moet doen? De Lange is er resoluut over: 'Het is voor mij niet een kwestie van een goede ontwikkeling of niet. Het gaat erom: houdt de overheid zich aan de wetten en verdragen die zij zelf maakt?'
'Wij bepalen niet wat er bij ons op tafel wordt gelegd. Als een zaak op tafel wordt gelegd en die is volgens de wet ontvankelijk, dan moeten we die behandelen.'
Dat een uitspraak dan soms betekent dat een besluit van de Tweede Kamer of de regering wordt teruggedraaid of moet worden aangepast is niet anders. 'Zoals ik al zei: de rechter die toetst aan de wet en aan verdragen. Ook de overheid moet zich daar aan houden.'
'Het zou natuurlijk heel raar zijn als de rechter bij burgers en bedrijven wel zou toetsen aan wetten en verdragen, maar tegen de overheid zou zeggen jij hoeft je niet aan je eigen wet of verdrag te houden. Dat kan natuurlijk niet.'
Source: Omroep West Den Haag