Wat zijn dit voor vragen? Tien dilemma’s voor cabaretier Nathalie Baartman (51), die in haar voorstelling Deer een zacht antwoord zoekt op deze harde tijd. Ook al zijn de ergernissen talloos en lijkt de noodzaak tot demonstreren oneindig: het draait er volgens haar om dat je hart niet dichtgaat.
is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft over stand-upcomedy & cabaret en populaire cultuur.
Deren of gedeerd worden?
‘Het is een gek woord hè, deren? Ik heb mijn nieuwe voorstelling Deer genoemd, omdat ik het wilde hebben over het contrast tussen mens en dier. Ik moet toegeven dat dieren op aarde het momenteel ietsjes beter doen dan mensen.
‘Deer is Twents voor dier. En een deer is natuurlijk een hert, een zacht beestje. Het staat voor zachtheid. Iets wat je deert, laat je niet onverschillig.
‘Op het podium staat een stalen aardvarken. Een aardvarken eet mieren en termieten. Als hij een mierennest opeet, zorgt hij ervoor dat er nog iets overblijft, zodat het nest zichzelf weer kan opbouwen met de overgebleven mieren.
‘Dat vind ik zo lief, ook al doet hij het ook uit eigenbelang. Dat aardvarken heeft geen klimaatrapport gelezen, en hij is ook niet op weg naar het mierennest op een blokkade van Extinction Rebellion gestuit. Hij pakt het in ieder geval anders aan dan de mens, die alle bronnen opmaakt totdat we niet meer verder kunnen.’
Verwondering of ergernis?
Meteen: ‘Ergernis! Als ik geërgerd ben, vind ik mijn spel het leukst. In Deer erger ik me bijvoorbeeld aan deurbelcamera’s en slimme koelkasten.
‘Je hebt ook smart tandenborstels, die je poetsfrequentie bijhouden en een poetsdruksensor hebben die waarschuwt als je te hard poetst. Dat vind ik zó van de pot gerukt, omdat het gaat om een verregaande vorm van perfectionisme en controle. Dat is het leven niet. Ik houd er ook helemaal niet van, van alles optimaal en glanzend.
‘Mijn keukentafel is één grote verzameling van vlekken en kringen. En het deert me niks.’
Wat niet weet, wat niet deert, of alles weten en wakker liggen?
‘Ik ben meer van het laatste. Ik had ooit een retro Brabantia-broodtrommel, zo een met een klep. En ik had een poes van Marktplaats met plasproblemen. Elke ochtend als ik beneden kwam, lag er ergens in huis een plas. Die kat had de broodtrommel open weten te krijgen en op de broodzak gepist.
‘Ik heb de broodtrommel goed schoongemaakt, maar het materiaal was verweerd geraakt door de ammoniak, of weet ik wat er in urine zit. Ik wilde dat ding dus niet meer gebruiken, maar ik heb hem wel op Koningsdag verkocht. Nou, toen dacht ik dus wél: wat niet weet...’ Schiet in de lach. ‘Ik heb er volgens mij nog 5 euro voor gekregen.’
Serieuzer: ‘Bij wat niet weet, wat niet deert, denk ik vooral aan de gevolgen ergens niet van willen zien. Ik kan echt alles milieugerelateerd bekijken, tot en met de cafetaria die een nieuw ledscherm heeft opgehangen met de prijzen erop. Het is bijna een ziekte.
‘Ik laat dit soort dingen makkelijker los dan vroeger. Mijn terugkeer naar mijn geboortedorp in Twente heeft daar ook aan bijgedragen. Ik denk die dingen nog wel, maar ik draag ze niet de hele tijd uit. Gelukkig kan ik alles kwijt in mijn columns in Tubantia.’
Protestbord of protestlied? (1)
‘In de jaren negentig, ten tijde van de Joegoslavische Burgeroorlog, heb ik een tijdje in een Duitse commune gewoond waar geweldloosheid werd gepredikt. Het heette Bildungs- und Begegnungsstätte für gewaltfreie Aktion. Ze geloven daar dat vrede begint tussen mensen. Ze zouden niet voor de herbewapening van Europa zijn, waar ik volgens mij toch wel voor ben.
‘Ik kom altijd op hetzelfde uit als ik me afvraag wat het antwoord is op deze tijd: het moet je deren, en het gaat erom dat je hart niet dichtgaat. Want op het moment dat je hart dichtgaat, maakt het je niet meer uit dat de Gazastrook wordt platgebombardeerd.
‘Ik wil te allen tijde het humane blijven voelen. Het zit vanaf het begin in mijn shows.’
Dogmatisch of los?
‘Ik was dogmatisch en fundamentalistisch. In die periode in Duitsland had ik bijna geen ecologische voetafdruk meer, omdat ik niks mocht van mezelf. Misschien was het deels een anorectische oprisping hoor; ik had een lichte eetstoornis, dus het kan zijn dat ik om die reden spartaanse soberheid opzocht.
‘Op een gegeven moment mocht ik van mezelf hedonistisch worden. Housefeesten, theater en mime hebben mij gered en mij laten inzien dat ik ook gewoon mag voelen en genieten van het leven. Ik was continu bezig met hoe slecht alles wel niet was voor de aarde. Door in mijn lijf te gaan, lukte het om te stoppen met nadenken.
‘Grappig genoeg wordt er in het theater het meest op mijn bewegingen gereageerd. Dan heb ik een hele avond met tekst, drie liedjes en even dansen achter de rug, en zegt iedereen: wat dans je leuk.
‘Ik vind dansen een daad van vrijheid. Het maakt mij zó gelukkig dat je muziek hoort en dat het lichaam het dan doet, uit zichzelf. Tenminste, zo werkt het bij mij. Ik voel geen enkele remming.’
Ouder en milder of ouder en bozer?
‘Niet milder. Integendeel, Caroline van der Plas is voor mij een soort rode lap geworden. Als ik haar op de radio hoor zeggen dat ze niet op de zaken vooruit wil lopen, kan ik wel schreeuwen: dééd je dat maar eens een keer.
‘Ik ben wel blij dat je niet het dilemma ‘Randstad of Twente’ hebt. Altijd als er iets in de media is over provincie versus stad, word ik door talkshows benaderd of ik daar iets over wil zeggen.
‘Laatst zag ik op X mijn column voorbijkomen. Ik had weer eens iets geschreven over de BBB en over het beeld dat het woord BBB bij mij oproept: een grote huidkleurige voedingsbeha. Daar reageerde een man op met: wat is dit voor links grachtengordelgelul? Zo grappig vind ik dat dan.’
Protestbord of protestlied? (2)
‘Een protestlied zingen in het theater past beter bij mij. Van huis uit ben ik conflictvermijdend en meer van de zachte kracht. In Duitsland ging ik demonstreren tegen de opslag van kernafval en ik heb later in een paar milieumarsen meegelopen met mijn dochter. Laat ik het erop houden dat ik het allebei belangrijk vind.
‘Bij ons in het dorp woont een non – volgens mij is ze 94 – die zich inzet voor ongedocumenteerde vluchtelingen, voor wie ze een plek zoekt waar ze kunnen slapen. De onbaatzuchtige daad vind ik de mooiste vorm van activisme.’
2006 of 2025?
‘2025. Toen ik mijn eerste show maakte, in 2006, wist ik niet waar ik het op het podium vandaan moest halen. Ik voelde wel de behoefte om verhalen te vertellen, maar ik had veel last van podiumangst. Ik had mijn programma zo’n beetje uit mijn hoofd geleerd.
‘Nu laat ik het veel meer gebeuren. Daardoor is er ruimte voor spelplezier. Inmiddels weet ik ook dat contact maken met een zaal het belangrijkste is.
‘Ik ben ervan overtuigd dat mensen ontzettend veel zin hebben om te lachen en los te laten. Ik merk het zelf ook. Als ik klaar ben met spelen en verbinding heb gevoeld met het publiek, voel ik me echt gelukkiger.’
Normaal of raar doen?
‘Raar. Onze poes klimt graag bij mijn dochter en mij op de schouder, en inmiddels hebben we ontdekt dat we met hem op onze schouder kunnen fietsen. We hebben een tandem en nu wil mijn dochter op fietsvakantie met de poes.
‘Hij is laatst ook mee naar een kledingwinkel geweest. Met een poes op je schouder gebeurt er altijd iets. Ik heb contact met mensen aan wie ik normaal voorbijga en die anders ook aan mij voorbijgaan. Je kunt het ‘raar doen’ vinden, maar het heeft een functie.
‘Ik doe niet onaangepast-raar, hè, ik ga er niet ook nog eens half scheel bij kijken. Het gaat mij erom dat je iets kunt losmaken als je de normale gang van zaken doorbreekt, waardoor er wat leuks ontstaat.’
Met of zonder geliefde?
‘Met geliefde, inmiddels acht jaar. Maar ik heb een vrij tragisch liefdesleven achter de rug, met veel geklungel, narigheid, vallen op de verkeerde types – een combinatie van mijn enigszins impulsieve karakter en mannen die dat eerst leuk vinden, maar eenmaal in een relatie toch moeilijk.
‘Ik heb van vroeger uit een lelijke-eendjescomplex, dus de gedachte ‘is de liefde gewoon niet voor mij?’ kwam altijd bovendrijven.
‘Als ik na een voorstelling alleen in bed lag, kon ik me zo triest voelen. Honderden mensen kopen een kaartje om mij te zien optreden, maar er is blijkbaar niemand die met mij wil zijn. Geen eerlijke vergelijking, maar je snapt het gevoel.
‘Op een gegeven moment had ik bedacht dat ik die exclusieve liefde van twee mensen met hun kinderen ook een beetje egoïstisch vond. Ik zag mezelf als een flierefluiter die tenminste niet de ballast had van een gezin en die liefde haalde uit ontmoetingen op straat. Daar stelde ik mezelf tevreden mee.
‘Tot mijn zusje tijdens een conflict iets snerends zei als: ‘Jij moet je liefde halen uit of een buschauffeur jou wel of niet groet.’ Dat vond ik pijnlijk, omdat het waar was. Het kwam erop neer dat ik mezelf afwees: iemand die niet geschikt zou zijn voor de liefde.
‘Ik was 43 toen ik mijn vriend ontmoette. Ik heb een heel leuke vent. Het is allemaal goed gekomen.’
Deer, Nathalie Baartman. Tournee vanaf 6/4.
Nathalie Baartman
2 september 1973 Geboren in Borne.
Vanaf 1991 Verschillende, niet allemaal afgemaakte studies: psychologie, filosofie en ontwikkelingsstudies, docent drama, dramatherapeut, Koningstheateracademie.
2004 Wint persoonlijkheidsprijs op cabaretfestival Cameretten.
2006 Eerste voorstelling Stam.
2007-heden Columnist De Twentsche Courant Tubantia.
2016-2023 Zes edities van De Twentse Oudejaarsconference, met onder anderen collega’s André Manuel en Thijs Kemperink.
2022 Snak.
2025 Negende voorstelling Deer.
Nathalie Baartman woont in Borne met dochter Marie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant