Het ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde trans personen onlangs dat bij een Amerikaanse visumaanvraag alleen het geboortegeslacht erkend wordt. Dit kan problemen opleveren om toegang te krijgen tot de Verenigde Staten. Freya Terpstra, expert desinformatie en onderzoeker bij Transgender Netwerk, ziet al langer een mondiale trend van transhaat (en vrees dat het einde nog niet in zicht is).
Hoe is de stemming onder trans personen nu het reisadvies voor de Verenigde Staten is aangepast?
‘De stemming is al langer dramatisch slecht, want ook in Nederland zien we sympathieën voor transgender mensen afnemen. Wat ons betreft is het heel goed dat het ministerie van Buitenlandse Zaken deze waarschuwing geeft: zo worden de zorgen bevestigd en kan iedereen zien dat transhaat grote gevolgen heeft.
‘We krijgen steeds meer vragen van transgender mensen en hun naasten die hun reis naar de Verenigde Staten heroverwegen, omdat er zoveel onduidelijkheid is. Kunnen wij nog wel inreisvergunning krijgen? Of worden wij aan de grens geweigerd? Het decreet van president Trump wordt in veel gevallen juridisch aangevochten. Maar sommige uitvoerende instanties nemen nu al maatregelen. Zo zijn er verhalen bekend van transgender Amerikanen met een X in het paspoort wier reisdocument in beslag is genomen tot ze kiezen voor een M of een V. Ze hebben dus ook geen mogelijkheid om te vluchten als het erger wordt.’
Wat is nu de dagelijkse realiteit voor trans personen in Nederland?
‘In de afgelopen 3,5 jaar is de online haat met bijna duizend procent gestegen. Zo wordt dat ook gevoeld. En ik vrees dat deze stijging nog niet gestopt is. De situatie van transgender mensen is over de hele linie slechter geworden: in de publieke ruimte, thuis, in de politiek. De transgenderzorg zit vrijwel op slot terwijl de mentale klachten alleen maar zijn toegenomen in dit klimaat. En zodra partijen die anti-trans uitspraken doen een verkiezing winnen zie je vaak een versterkend effect: als je al angst of haat voelde jegens de groep mensen, dan zijn dit soort uitspraken en nieuwe wetten een legitimering daarvan. En dus ook legitimering van geweld.
‘Het gevoel van onveiligheid is dus enorm groot. Er wordt gesproken van ‘plan B’-gevoelens. In Amerika is daarvan al langer sprake, maar nu worden die plannen ook echt uitgevoerd. Dat zien we bijvoorbeeld aan het stijgend aantal verzoeken van Amerikaanse transgender mensen voor informatie om naar Nederland te vluchten.’
Uit onderzoek blijkt dat anti-lhbti-sentimenten in Nederland sinds 2020 zijn toegenomen. Waar komt dit vandaan?
‘Sinds de pandemie is de haat in het algemeen enorm toegenomen, ook tegen Joden, homo’s en moslims. Dat is ook niet gek, want juist in onstuimige tijden van angst en onzekerheid gaan mensen elkaar sneller uitsluiten en haten. Mensen worden dan ontvankelijker voor fascistische en autocratische politiek. Men zoekt naar een gevoel van controle, en kennelijk geeft een zondebok dat.
‘Maar het valt wel op dat met name transgender mensen ineens volop in de spotlights staan. Voor de coronapandemie was er nauwelijks aandacht voor deze groep. Veel mensen hebben ook geen naaste die trans is, dat maakt het voor haatgroepen makkelijk om een gedemoniseerd beeld neer te zetten. Maar hoe snel die haat tegen mensen zoals ik genormaliseerd is, daar schrok ik toch van.’
Is er een link met de situatie in de VS?
‘De haat is een mondiale trend. De heersende complottheorieën over transgender mensen zijn niet op natuurlijke wijze ontstaan. Er bestaan sterk georganiseerde Europese haatgroepen die vanuit onder andere Amerika en Rusland worden gefinancierd om desinformatie in Nederland te verspreiden. The Heritage Foundation in Amerika, ook het brein achter Project 2025, is daar inmiddels een bekend voorbeeld van. President Trump heeft al een derde daarvan uitgevoerd.
‘In Nederland hebben we Civitas Christiana, een rijke ultraconservatieve organisatie die ook veel campagnes tegen gemarginaliseerde groepen op touw heeft gezet, zoals ‘Gezin in gevaar’ en ‘Cultuur onder vuur’. De hoeveelheid onzin die zij verspreiden is niet bij te houden. Het is zo heftig, gevaarlijk en van de realiteit losgezongen.’
Hoe voeren trans personen nu een tegenoffensief? Is dit anders dan voorheen?
‘Vele grassrootorganisaties vechten hier allang tegen. We zijn strijdbaar, maar de haat groeit nu zo hard en is zo expliciet geworden, daar hebben we echt meer steun bij nodig. De politiek moet wakker worden om een breed gedragen coalitie tegen haat te vormen.
‘Tegelijkertijd weten we uit ervaring dat een tegengeluid moeilijker te organiseren is: de giftige fabels van dit soort haatgroepen spelen in op angsten, niet op de rede. En als je maar vaak genoeg leest dat transgender mensen verkrachters zijn, dan ga je die twee dingen toch onbewust met elkaar associëren. Media zijn ook te weinig kritisch geweest op de normalisering van de complottheorieën over minderheden, en over hun eigen rol hierin.
‘Toen Transgender Netwerk in 2019 hun jaarlijkse mediamonitor uitvoerde, bleek dat 5 procent van de berichtgeving over transgender mensen expliciet negatief was. Dat is in de vier jaar erna verviervoudigd.
‘Nu is er ineens sprake van een ‘transdebat’. Dat lijkt onschuldig maar dat is het niet, want het gaat feitelijk over ons bestaansrecht. We zagen dit eerder bij ‘The Jewish Question’, ‘The Negro Problem’ en recentelijk nog in Nederland: het ‘Marokkanenprobleem’. Ineens moeten we onszelf verdedigen, dat is echt nieuw en binnen een paar jaar gebeurd.
‘Fascisme heeft dit soort fabels hard nodig, want het is geen coherente ideologie. Vaak zijn Joden de ideale zondebok, maar dat geldt ook in toenemende mate voor transgender mensen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen vergelijkbare verhalen over ons rond als over Joden: we zouden pervers zijn en een gevaar voor vrouwen en kinderen, et cetera. Allemaal heel oncreatief, maar dit narratief blijft maar terugkomen – tijdens de Koude Oorlog in Amerika en ook nu weer. Die verhalen komen tegenwoordig, soms zelfs niet eens meer verdund, over trans vrouwen op de opiniepagina’s van kranten terecht.’
Zien jullie ook een rol voor cisgender mensen in deze strijd?
‘Volgens fascismedeskundigen is het zonder verzet naleven van demoniserende wetgeving één van de gevaarlijkste dingen die je kunt doen. Sinds herverkiezing van Trump capituleerden grote Amerikaanse bedrijven in no time. In Europa zie je steeds vaker dat politici van arbeiderspartijen de rechten van transgender mensen niet meer willen garanderen, zoals Keir Starmer in Engeland. Ook in Nederland gaan politieke partijen te veel mee in het verhaal dat er een transdebat zou zijn. De cynische lezing daarvan is dat het makkelijk is om stemmen te scoren over de ruggen van deze mensen. Maar juist nu moeten we als land laten zien wie wij zijn en waar wij voor staan.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant