De banken wijzen een idee van PVV en NSC voor een staatslening voor particulieren af. Die zou moeten leiden tot hogere spaarrentes. Wel willen ze hun klanten financieel weerbaarder maken.
is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
Pieter Omtzigt (NSC) en Geert Wilders (PVV) presenteerden deze week het idee voor een kortlopende staatslening voor particulieren om de grote banken onder druk te zetten. Ze deden dat bij het debat over de hardnekkig hoge inflatie.
De partijleiders keken naar België, waar zo’n scenario in 2023 het gewenste effect sorteerde. Belgen staken toen 22 miljard euro in de staatsbon, in ruil voor 2,81 procent rente per jaar. Belgische banken zagen in een week 4 procent van hun spaartegoeden wegvloeien. Ze verhoogden prompt hun spaarrentes.
Zo’n scenario lijkt PVV en NSC ook wat voor Nederland. De Nederlandse spaartarieven behoren al jaren tot de laagste in Europa, terwijl de banken hoge winsten boeken. De Nederlandse spaarder krijgt dus weinig waar voor zijn geld. Daardoor hakt de hoge inflatie (momenteel 3,7 procent) er extra hard in, want de grote banken bieden maar 1,5 tot 1,7 procent spaarrente.
De toezichthouder die de concurrentie moet bewaken, de ACM, concludeerde vorig jaar na onderzoek dat de banken de spaarrentes laag houden. Dat komt doordat ze te weinig concurrentie ondervinden. De Nederlandse bankenmarkt is een oligopolie, waarin de Grote Drie (ING, ABN Amro en Rabobank) meer dan 80 procent van de spaarmarkt beheersen.
Tijdens een persbijeenkomst van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) maakte ING-topman Steven van Rijswijk namens de grote banken donderdag gehakt van het idee voor een Nederlandse staatsbon. Hij wees erop dat mensen hun geld in België een jaar moesten vastzetten, terwijl ze er mogelijk elders meer rendement mee hadden kunnen maken.
‘Het verhaal dat dit zo’n succes was klopt niet. Een tweede staatsbon is er ook niet meer gekomen’, aldus de ING-baas. ‘Los daarvan is het interveniëren van overheden in het monetaire systeem, helemaal als ze dat tijdelijk doen, een heel gevaarlijke richting.’
Ook VVD-minister Eelco Heinen van Financiën liet eerder al weten weinig te zien in het idee van Wilders en Omtzigt, nog los van de praktische problemen die het zou opleveren. De Nederlandse staatsbon lijkt er dus niet te komen. Dat betekent dat de drie grote banken hun comfortabele positie op de spaarmarkt voorlopig behouden.
Consumenten kunnen het trio tot actie dwingen door massaal over te stappen naar een bank met hogere spaarrentes. Dat gebeurt weinig, omdat ze denken dat dit ingewikkeld is. De banken willen hun particuliere klanten wel op een andere manier bijstaan: door de financiële weerbaarheid te vergroten.
Volgens commercieel directeur Annerie Vreugdenhil van ABN Amro zien de banken de geopolitieke onzekerheid terug bij hun klanten. ‘Hun gevoel van onveiligheid neemt toe. Dan kunnen de energieprijzen wel lager zijn dan eerst, maar ze zijn nog steeds hoog.’
Volgens Vreugdenhil moeten banken samen met maatschappelijke partijen financiële ellende zien te voorkomen. ‘Er zijn 700 duizend huishoudens met probleemschulden. Bijna de helft van de huishoudens, 47 procent, heeft financiële zorgen. Dat zijn enorme aantallen.’
Een van de adviezen is een buffer van 10 procent op te bouwen om tegenvallers op te vangen. ‘Maar ja, dat is niet voor iedereen even makkelijk. De spanning op de rekeningen neemt toe. Het begint met inzicht en overzicht in je financiële situatie. Maar mensen met financiële problemen schamen zich vaak.’
De ABN Amro-directeur wijst ook op het belang van ‘sociale incasso’. Dit om te voorkomen dat schuldsanering de financiële ellende alleen maar erger maakt. Verder pleiten de banken voor extra aandacht voor jongeren tussen de 18 en 35 jaar. Door zaken als online gokken met geleend geld, adviezen van finfluencers en investeringen in crypto’s zijn de jongeren financieel kwetsbaar. ‘En dat is ook voor de maatschappij een gevaar, omdat ze grote besluiten dan uit gaan stellen.’
Speciale aandacht verdient volgens de banken het systeem van ‘buy now pay later’. ‘Ik was laatst op een school waar een kwart van de klas dit systeem had gebruikt voor aankopen. Dat zijn minderjarigen, daarvoor geldt een wettelijk verbod’, zegt Vreugdenhil. ‘Maar het gebeurt toch.’
In het kader van de financiële weerbaarheid komen de banken binnenkort ook met nader advies over hoeveel contant geld er in huis moet zijn voor crisissituaties. Tot nu toe is dat advies: ‘Genoeg voor drie dagen boodschappen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant