Nu Israël zijn bloedige operaties in Gaza opvoert, kijken wanhopige Palestijnen niet alleen naar het Westen, maar ook naar de Arabische buurlanden. Waarom doen zij zo weinig? Machteloosheid, verdeeldheid én eigenbelang overheersen.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Eenheid is een zeldzaamheid binnen de Arabische wereld. Des te groter was de opluchting toen Saoedi-Arabië, Jordanië en een reeks andere landen het eens werden over een Egyptisch plan voor de naoorlogse toekomst van Gaza. Er moest zo snel mogelijk een duurzaam bestand komen, gevolgd door wederopbouw, en Hamas zou als politieke speler plaats maken voor een bestuur onder leiding van Palestijnse technocraten.
Bijna een maand nadat de regeringsleiders van de Arabische Liga unaniem hun steun uitspraken voor het Egyptische voorstel, is er van het aanvankelijke optimisme weinig over. Het Israëlische leger heeft zijn genocidale oorlog in de bezette Gazastrook hervat, en sinds 18 maart (de dag dat Israël het bestand ophief) meer dan duizend Palestijnen gedood. In filmpjes vragen Gazanen wanhopig waar de hulp blijft: niet alleen van het Westen, maar óók van Arabische buurlanden.
De wrange realiteit is dat die Arabische landen het momenteel afleggen tegen de botte Israëlische dadendrang. Het heeft er alle schijn van dat het plan van de Amerikaanse president Trump door zowel Washington als Tel Aviv in gang wordt gezet. Daarbij wordt Gaza ontvolkt – een flagrante schending van het internationale recht. ‘Als we 10 duizend [Palestijnen] per dag verwijderen, duurt het bij elkaar zes maanden’, concludeerde de extremistische minister Bezalel Smotrich (Financiën).
Israël opende een ministerieel departement voor het ‘vrijwillige’ vertrek van Palestijnen. Tegelijk hebben Israëlische en Amerikaanse functionarissen de regeringen van Soedan, Somalië en Somaliland volgens bronnen van persbureau Associated Press gepolst of zij bereid zijn Palestijnen op te nemen. Zo’n honderd Gazanen staan klaar om naar Indonesië te worden gestuurd (een ‘pilotproject’), klaarblijkelijk om daar in de bouw te werken.
Het dreigt een etnische zuivering te worden in slow motion. Voor de Arabische landen is dit een nachtmerriescenario. Het zou de doodsteek betekenen voor de Palestijnse zaak, hetgeen in de regio veel woede kan losmaken. Aan het voorbeeld van Libanon waar de Palestijnse kwestie indirect leidde tot de geboorte van Hezbollah (en decennia aan politieke instabiliteit), kunnen regeringen zien wat er gebeurt als het Palestijnse militante verzet de grenzen over gaat.
Voor de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi is het extra zorgelijk dat het Israëlische leger opnieuw evacuatiebevelen heeft afgegeven voor de stad Rafah (Zuid-Gaza), direct aan de grens met Egypte. Geruchten over het ‘tijdelijk’ vestigen van honderdduizenden Palestijnen worden door Caïro telkens ontkend. Om te onderstrepen dat Egypte zijn principes niet in de uitverkoop doet, werd er maandag vanuit de overheid een protest georkestreerd. ‘Met onze ziel en ons bloed’, scandeerde de menigte, ‘zullen wij u verlossen, o Palestina.’
Achter de schermen probeert zowel Egypte als Qatar de strijdende partijen alsnog tot een tijdelijk staakt-het-vuren te bewegen, zodat een massale verdrijving niet van de grond komt. Maar méér dan diplomatie – praten, lobbyen – hebben de Arabische landen niet in hun gereedschapskist.
In het geval van Jordanië en Egypte geldt dat ze het zich niet kunnen veroorloven hun vredesverdragen met Israël op het spel te zetten: Jordanië ligt voor zijn watertoevoer bij Israël aan het infuus, terwijl Egypte vreest dat het bondgenootschap met Amerika in zo’n geval op de tocht komt te staan. Dat verklaart deels hun machteloosheid, zeker afgezet tegen Israëls brute militaire geweld.
Daar komt bij dat Egypte jaarlijks miljarden aan Amerikaanse steun ontvangt. Toen Trumps vredesgezant Steve Witkoff in een recent interview zei dat Egypte ‘grotendeels blut’ is, werd dat aan Egyptische zijde begrepen als een maffiose manier om de druk op te voeren. ‘Naar de hel met je hulpgeld’, sneerde een Egyptische commentator.
Een bijkomend probleem is dat er van échte Arabische eenheid geen sprake is. De regering van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) durfde het niet aan om op eigen gezag het Egypte-plan te torpederen, maar achter de schermen zou de VAE (dat een economisch lucratief vredesakkoord heeft met Israël) volgens bronnen van Middle East Eye duidelijk hebben gemaakt dat ze er niks in zien. Een Emiraatse topdiplomaat zei publiekelijk dat hij ‘geen alternatief’ zag voor het Trump-plan. Als om te onderstrepen dat het business as usual is, vliegen VAE-straaljagers deze week tijdens een militaire oefening zij aan zij met de Israëliërs.
Sami Hamdi, oprichter van consultancybureau The Internationalist, denkt dat het schisma tussen Caïro en Abu Dhabi de kern van het probleem raakt: de status van Hamas. ‘De Emiraten willen dat Hamas volledig verdwijnt, wapens incluis. Egypte ziet dat als onrealistisch. Zij zeggen: zolang de Palestijnen daar onder bezetting leven, zal er gewapend verzet zijn – onder de vlag van Hamas of anderen.’
Blijft over: de enige speler in de Arabische wereld met mondiaal gewicht, Saoedi-Arabië. Zij kunnen zaken bij Trump gedaan krijgen, omdat Riyad iets kan bieden – een Saoedisch vredesverdrag met Israël – dat het Witte Huis dolgraag wil. Maar dat is te kort door de bocht, zegt Hamdi. ‘Hun eigen economische ontwikkeling, vastgelegd in Visie 2030, is de Saoediërs meer waard dan Gaza.’
En met die economie gaat het de laatste tijd stroef. Een deel van de gedroomde buitenlandse investeringen blijft uit, en de Saoediërs hopen dat Trump daar verandering in brengt. Op het punt van Gaza zal men hem daarom niet tegen de haren in willen strijken. Trumps eerste buitenlandreis, is de verwachting, zal over een maand naar Saoedi-Arabië zijn. Dan kan de rode loper weer uit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant