Na twee zeer natte jaren begint de lente van 2025 juist met recorddroogte. Zulke wisselingen tussen zeer nat en zeer droog komen door klimaatverandering steeds vaker voor. In de natuur begint de droogte al voor problemen te zorgen, zien experts.
We hebben in Nederland steeds vaker last van droogte én extreme regenval, soms kort na elkaar. Zo verliepen 2018, 2019 en 2020 zeer droog, waardoor de natuur een flinke klap kreeg.
2023 was juist recordnat, maar dat gold niet voor het hele jaar. Halverwege juli leek de zomer nog een van de droogste ooit te worden. Totdat het water aan het eind van die maand ineens weer met bakken uit de hemel kwam.
Wetenschappers gebruiken de term "hydrologische whiplash" om deze snelle afwisseling tussen droogte en extreme neerslag te omschrijven. In een warmer klimaat zal dit vrijwel overal ter wereld vaker voorkomen, schreven Amerikaanse onderzoekers eerder dit jaar in vakblad Nature Reviews Earth & Environment.
Ze waarschuwen dat dit grote gevolgen kan hebben. Als er bijvoorbeeld veel regen valt op sterk uitgedroogde grond, kan dat overstromingen verergeren. De bodem kan dan weinig water opnemen. Dat gebeurde vorig jaar nog in Spanje, waar precies dit probleem de modderstromen bij Valencia verergerde.
In Nederland maken de snelle veranderingen het waterbeheer steeds lastiger, zegt Ruud Bartholomeus, buitengewoon hoogleraar aan Wageningen University & Research (WUR) en onderzoeker bij KWR. Hij spreekt van een "ingewikkelde puzzel" die we de komende decennia moeten leggen.
Vaak spelen er tegenstrijdige belangen. We willen water vasthouden om later minder last te hebben van droogte, maar in het vroege voorjaar ook de waterpeilen verlagen zodat boeren hun land kunnen bewerken. Deze weken zullen steeds meer akkerbouwers hun land beregenen om zaden te laten ontkiemen. "Maar het water dat je nu onttrekt, ben je daarna weer kwijt", zegt Bartholomeus. "Dat kan later in het seizoen doorwerken."
Directe zorgen over de beschikbaarheid van zoet water zijn er niet. Op sommige plekken staat het grondwater door de overvloedige regen van 2024 nog hoog, terwijl op andere plekken snelle uitdroging plaatsvindt, ziet Rijkswaterstaat. De aanvoer van water via de grote rivieren is lager dan normaal, maar dat zorgt niet voor problemen.
"De uitgangssituatie voor het droogteseizoen is nu minder positief dan vorig jaar", zegt Deon Slagter van Rijkswaterstaat. Maar dat kan snel omslaan: "Als het over twee weken weer flink gaat regenen, dan is er geen vuiltje meer aan de lucht."
In de natuur is dat anders, ziet bioloog Arnold van Vliet (WUR). "Het is nu al een groot probleem, dat durf ik wel te zeggen." Hij somt een heel rijtje gevolgen op: zaden die minder goed ontkiemen, een lagere beschikbaarheid van nectar voor insecten, paddenpoelen die droogvallen.
Ook voor weidevogels als de kievit en de grutto zijn de omstandigheden slecht. Die moeten nu herstellen van de trek uit het zuiden, en straks moeten ook hun kuikens voldoende voedsel kunnen vinden. Maar regenwormen en andere bodembeestjes trekken door droogte dieper de grond in, waar ze onbereikbaar zijn voor vogelsnavels. Ook het aantal insecten gaat omlaag.
"De grutto heeft een mechaniekje aan het topje van de snavel, dat kan hij openklappen als een pincetje", zegt Bernard de Jong van Vogelbescherming Nederland. "Als de grond heel droog is, kan hij dat niet openmaken." Sowieso is het ongunstig als de bodem hard wordt door droogte: "Dan is het net alsof hij met die snavel op een betonplaat staat te hakken."
Hoeveel last de grutto precies heeft van de droogte is nu nog niet te zeggen. Eind april zullen tellingen daar een beter beeld van geven.
Dat het afgelopen maand nauwelijks regende, heeft te maken met een hogedrukgebied dat langdurig boven een groot deel van Europa blijft hangen. In Spanje worden ondertussen juist neerslagrecords gebroken.
"Het feit dat het zo lang duurt is opvallend", zegt hoogleraar Dim Coumou van de Vrije Universiteit Amsterdam, die onderzoek doet naar dit soort 'persistent weer'. "Vaak betekent het dat er een zogenoemde teleconnection is." Dat houdt in dat de stromingen in de atmosfeer boven Europa worden beïnvloed door processen duizenden kilometers verderop, in de tropen.
Het kan betekenen dat we dit weerbeeld voor langere tijd zullen vasthouden, maar dat is onzeker. Onze weermodellen kunnen daar nu nog weinig zinnigs over zeggen.
Hoe dan ook is het volgens Bartholomeus goed om ons bewust te zijn van ons watergebruik. "Welk water heb je écht nodig voor je tuin, voor irrigatie in de landbouw?" Want als de regen uitblijft, kan de droogte als 'sluipmoordenaar' steeds verder binnendringen. Zijn devies: "Geen paniek, maar wel een vinger aan de pols."
En een regendans kan waarschijnlijk ook geen kwaad.
Source: Nu.nl algemeen