Vaccinatie tegen gordelroos beschermt ook tegen dementie. Dat concluderen Amerikaanse onderzoekers die zeven jaar lang een groep ouderen in Wales volgden. In de gevaccineerde groep daalde het risico op dementie met 20 procent.
Hanneke de Klerck is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.
Vaccinatie tegen gordelroos helpt niet alleen tegen gordelroos, maar kan ook flink wat gevallen van dementie voorkomen, blijkt uit nieuw onderzoek. Dat zou een doorbraak betekenen in het tegengaan van de ziekte, die alleen al in Nederland een op de vijf mensen treft, en waartegen al decennia amper succes wordt geboekt.
Wetenschappers van de Amerikaanse Stanford-universiteit maakten voor hun analyse gebruik van de invoering van een vaccinatiecampagne in Wales. Zij onderzochten de gegevens van ruim 280 duizend ouderen in Wales, die zeven jaar werden gevolgd. De onderzoekers vonden dat vaccinatie tegen gordelroos het risico op dementie met 20 procent verlaagt. De resultaten zijn woensdag gepubliceerd in het tijdschrift Nature.
Gordelroos wordt veroorzaakt door het waterpokkenvirus, dat in het lichaam blijft nadat de waterpokken zijn genezen. Het kan bij een verzwakte afweer opnieuw actief worden. Vooral 60-plussers krijgen de ziekte, die vlekjes, blaasjes en vaak pijn en jeuk veroorzaakt, meestal aan één kant van het lichaam.
Herpesvirussen, zoals herpes zoster dat gordelroos veroorzaakt, kunnen in de hersenen reacties veroorzaken, zoals een opeenstapeling van eiwitten en ontstekingen. Dat gebeurt ook bij dementie en net als bij dementie kan dat leiden tot aantasting van het geheugen en van andere cognitieve vaardigheden. Daarom proberen onderzoekers te achterhalen of er een verband bestaat tussen zulke virussen en dementie en of vaccinatie een manier zou kunnen zijn om dementie te voorkomen of te zorgen dat mensen het later krijgen.
In Wales kwam vanaf 2 september 2013 het vaccin tegen gordelroos beschikbaar voor ouderen geboren op of na 1 september 1933. Daardoor konden de onderzoekers goed het verschil in kaart brengen tussen mensen van bijna dezelfde leeftijd (80) die wel en die niet waren gevaccineerd tegen gordelroos. Ze gebruikten daarvoor elektronisch vastgelegde gegevens over de gezondheid van de inwoners van Wales.
Het percentage gevaccineerden steeg van 0,01 procent onder mensen geboren in de week voor 2 september 1933 tot 47,2 procent onder de groep die een week jonger was. Het is onwaarschijnlijk dat die groepen verder veel van elkaar verschillen – de onderzoekers sloten uit dat er rond 2 september 2013 andere belangrijke veranderingen waren doorgevoerd in de gezondheidszorg voor ouderen.
In de groep die was gevaccineerd kwamen over de periode dat de gezondheidsgegevens werden gevolgd 20 procent minder nieuwe gevallen van dementie voor. Daarbij werd geen onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van dementie. Wie een diagnose kreeg, werd meegeteld, net als iedereen bij wie dementie de belangrijkste of een van de oorzaken van overlijden was.
De onderzoekers vermoeden dat het effect dat zij maten, komt doordat het virus minder vaak wordt gereactiveerd, of doordat het immuunsysteem profijt heeft van de vaccinatie. Opvallend was dat vrouwen meer dan mannen leken te profiteren van het gunstige effect. Dat kan onder meer komen doordat vrouwen anders reageren op vaccins en doordat de ziekte bij hen anders begint.
Volgens Frank Wolters, arts-epidemioloog van het Erasmus Universitair Medisch Centrum in Rotterdam en niet betrokken bij dit onderzoek, is een quasi-experimenteel studieontwerp zoals dit waardevol wanneer gerandomiseerde onderzoeken niet uitvoerbaar of haalbaar zijn. ‘De onderzoekers hebben dit mooi vormgegeven, met diverse ondersteunende analyses.’
Wolters was eerder betrokken bij een onderzoek in de Rotterdamse wijk Ommoord, waarbij gekeken werd of de hoeveelheid antistoffen in het bloed tegen het herpes simplex virus 1, dat een koortslip veroorzaakt, het risico op dementie vergroot. Herpes simplex verschilt op belangrijke kenmerken van het herpes zoster-virus waartegen in Wales werd gevaccineerd, maar het komt uit dezelfde familie en de virussen delen ook eigenschappen met elkaar. Volgens Wolters wijzen beide studies op een verband tussen dergelijke virussen en het functioneren van het centraal zenuwstelsel.
‘In bredere zin sluiten de bevindingen aan bij recente literatuur die suggereert dat neuro-inflammatie een rol speelt bij de oorsprong van dementie. Het blijft wel belangrijk om deze bevindingen te repliceren en beter te begrijpen alvorens ze te kunnen vertalen naar concrete aanbevelingen of vaccinatiebeleid’, zegt hij.
Pascal Geldsetzer, een van de auteurs van het Nature-artikel, laat weten de resultaten verder te willen onderzoeken in een klinische proef. Hij wil dat doen met dezelfde vaccinatie die in Wales werd gebruikt, een vaccin dat inmiddels in de Verenigde Staten niet meer wordt gemaakt.
In Nederland heeft de Gezondheidsraad, die de minister van Volksgezondheid adviseert over vaccinaties, eerder afgeraden dat vaccin op te nemen in het Rijksvaccinatieprogramma, omdat het onvoldoende bescherming biedt tegen gordelroos. Over een nieuw, doeltreffender vaccin oordeelde de Raad in 2019 dat het wel beschermt, maar tegen te hoge kosten. Daarom is ook dat nog niet opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Het ministerie zou de Gezondheidsraad om een nieuw advies kunnen vragen, maar heeft dat nog niet gedaan.
Eind vorig jaar besteedde het televisieprogramma Radar aandacht aan gordelroos, waarbij ook werd stilgestaan bij een ernstige complicatie: chronische zenuwpijn die blijft bestaan nadat de huidafwijkingen verdwenen zijn. Sindsdien is de vraag naar het vaccin bij GGD’en en apothekers gestegen en was het enige tijd niet of beperkt beschikbaar. Wie gevaccineerd wil worden, moet dat zelf betalen. Dat kost voor de twee prikken die nodig zijn tussen de 400 en 500 euro.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant