Marine Le Pen, leider van het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN), kreeg een ongekend zware straf wegens fraude: ze is per direct vijf jaar onverkiesbaar. Frankrijk was na de uitspraak in rep en roer, zag correspondent Eline Huisman. ‘Le Pen is vol op het orgel van wantrouwen tegen de rechters gegaan.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Eline. De veroordeling van Marine le Pen, die voor vijf jaar onverkiesbaar is, is ingeslagen als een bom. Hoe heb jij deze dag beleefd?
‘Dat dit een belangrijke dag zou worden, met mogelijk verstrekkende gevolgen voor Le Pen en indirect de gehele Franse politiek, was op voorhand duidelijk. In recente peilingen was Le Pen voorlopig de favoriete kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 2027. Het vonnis zou roet in het eten kunnen gooien: onverkiesbaarheid is een gebruikelijke straf bij verduisteren van publiek geld.
‘Wat de veroordeling extra saillant maakt, is dat Le Pen dat deel van de straf per direct krijgt opgelegd. Daarin volgt de rechter weliswaar de strafeis van de openbaar aanklager, maar zo’n vonnis is niet gebruikelijk. Normaal gesproken wordt een straf opgeschort gedurende de tijd dat de veroordeelde in beroep gaat. Maar dat is in dit geval dus niet mogelijk. Het is een zware straf met directe gevolgen.
‘De rechter kan bij het opleggen van zo’n straf rekening houden met de maatschappelijke impact ervan, zeker als het een politica betreft met een grote achterban, zoals Le Pen. Daarmee kwam haar vijf jaar onverkiesbaarheid met directe ingang toch ook onverwacht.
‘Ik volgde de zitting op afstand, vanaf tien uur begon de uitspraak van het vonnis. Allereerst werd duidelijk dat Le Pen en een hele reeks partijgenoten schuldig werden bevonden. Daarna bleef het nog lang spannend welke straf zij zou krijgen. Le Pen verliet de rechtbank al voordat de details van haar vonnis duidelijk waren, en iedereen nog zat te wachten op het antwoord over wat haar veroordeling zou betekenen voor de presidentsverkiezingen. Toen duidelijk werd dat ze in principe uitgesloten is van deelname, stond de rest van de dag in het teken van duidelijk krijgen wat de gevolgen zijn van deze uitspraak.’
Le Pen reageerde gisteravond op het vonnis. Wat viel jou het meeste op?
‘Vooralsnog is ze geenszins van plan een stap terug te doen en plaats te maken voor een opvolger. Deze uitspraak betekent op geen enkele manier het einde van haar politieke carrière, zei ze zelf. Intussen gaat ze vol op het orgel van wantrouwen tegenover de rechters, die politiek gemotiveerd zouden zijn en al op voorhand op haar politieke doodvonnis uit zouden zijn – een boodschap die we herkennen van radicaal-rechtse leiders uit alle hoeken van de wereld. Niet zij is de schuldige, maar de rechters van dienst, die volgens haar de rechtsstaat geweld aan doen.
‘Spannend is hoe de achterban van RN zal reageren op het vonnis. Het proces zelf heeft aan de populariteit van Le Pen niets afgedaan. Je zou misschien verwachten dat een veroordeling haar duur komt te staan, maar een tegenreactie waarbij het wantrouwen tegenover de Franse staat groeit, is evengoed denkbaar – dat is in Frankrijk al alomtegenwoordig.
‘Alleen het volk kan beslissen wie zich wel of niet kandidaat mag stellen, is nu de boodschap bij Le Pen en haar bondgenoten. Ze gaat in beroep tegen het vonnis, en zou daarnaast ook een spoedprocedure kunnen aanvragen bij de Constitutionele Raad om de onmiddellijke ingang van haar straf van tafel te krijgen. Onduidelijk is hoe kansrijk dat laatste is.’
Moet je de reactie van Le Pen en haar medestanders zien als een oproep aan hun aanhang om in protest te komen?
‘Partijleider Jordan Bardella heeft al expliciet opgeroepen tot protest tegen de ‘dictatuur van rechters’. Maatschappelijke druk kan een rol spelen bij de vraag of de onmiddellijke ingang van Le Pens straf kan worden ingetrokken, vanwege het bredere effect ervan op de samenleving. De Constitutionele Raad heeft afgelopen vrijdag nog eens bevestigd dat die straf per direct mag worden ingezet, maar gaf aan dat rechters rekening moeten houden met de positie van de betreffende politicus.
‘De rechter in de zaak van Le Pen heeft als motivatie voor de onverkiesbaarheid onder meer gewezen op het risico op maatschappelijke onrust als zij niet meteen onverkiesbaar zou zijn, en dan dus ondanks een veroordeling voor ernstige fraude presidentskandidaat kan zijn. Maar in het licht van de uitspraak van de Raad, kan je die logica ook omdraaien: dat er veel maatschappelijke onrust bestaat als iemand met zulke brede steun niet mee mag doen aan de verkiezingen.’
Le Pens bondgenoten schilderen de uitspraak af als een politieke afrekening. De radicaal-linkse leider Jean-Luc Mélenchon sprak zich ook uit tegen het vonnis. Hoe kijk je daarnaar?
‘Dat dit geluid ook te horen is bij een van haar grootste opponenten, vind ik enigszins verrassend. Tegelijkertijd: Mélenchon speelt ook in op wantrouwen tegen de Franse staat, inclusief de rechtspraak. Mélenchon mag zich politiek inhoudelijk straal tegenover Le Pen bevinden, het zijn beiden populisten die deels uit hetzelfde vaatje tappen.’
Mocht het zo zijn dat Le Pen het toneel verlaat, dan zal zij het stokje waarschijnlijk overdragen aan Jordan Bardella, de president van RN. Wat is hij voor een figuur?
‘De 29-jarige Bardella doet het met name bij jongeren heel goed. Hij wordt gezien als iemand die goed past bij de missie van Le Pen om haar partij uiterlijk salonfähig te maken. Hij ziet er altijd keurig en glad uit, onberispelijk. Tegelijkertijd zinspeelt hij op complottheorieen over migratie, waarmee hij het goed doet bij de achterban van de extreemrechtse polemist Éric Zemmour. Dus naar buiten toe heeft hij misschien een glad voorkomen, maar we hoeven niet te denken dat hij minder radicaal is.
‘Al langer geldt Bardella als de protegé van Le Pen, en haar directe vertrouweling. Het ideaal leek: zij president, hij premier. Kan Bardella haar plaats innemen, werd haar gisteravond gevraagd. ‘Hij is een belangrijke troef’, zei ze, ‘maar hopelijk hoeven we die niet eerder dan nodig in te zetten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant