Gasunie investeert miljarden in het gasnet van de toekomst, dat vooral groen zal zijn. Doortastendheid is geboden, want de industrie dreigt te vertrekken. Gasunie wil helpen om dit te voorkomen.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Ogenschijnlijk ongenaakbaar liggen de stalen buizen langs de Moezelweg in de Europoort te wachten tot ze aan elkaar gelast worden, om vervolgens in de Rotterdamse bodem te verdwijnen. Volgend jaar stromen er, als alles volgens plan verloopt, megatonnen CO₂ doorheen, afkomstig van de havenindustrie. Die gaan richting de Noordzeebodem, om daar voorgoed te worden opgeborgen.
In de Europoort werkt Gasunie met zijn partners aan de aanleg van een 32 kilometer lang leidingnet voor de afvoer van het broeikasgas. Ernaast gaat de grond binnenkort open voor een tweede, kleinere leiding. Daardoor zal, in tegengestelde richting, groene waterstof stromen. Deze waterstof, opgewekt door een fabriek in aanbouw van Shell, moet op termijn diezelfde zware industrie helpen te verduurzamen.
‘Jarenlang hebben we vooral gepraat over de energietransitie’, zegt Gasunie-CEO Willemien Terpstra, ‘nu wordt er echt gebouwd.’
Waar hoogspanningsbeheerder Tennet werkt aan de elektrificatie van de bv Nederland, bouwt Gasunie aan de vergroening van moleculen. Het methaan dat vroeger in Groningen uit de grond kwam, moet meer en meer worden vervangen door duurzame varianten als groengas en groene waterstof.
Veel van de aandacht rond de transitie gaat momenteel naar het stroomnet, en alle problemen die daarbij opspelen. Maar inmiddels krijgen ook de moleculen een steeds prominentere rol. Geen wonder, zegt financieel directeur Jan Boekelman, want met elektriciteit alleen komen we er niet met de energietransitie.
Kijk maar naar de getallen: het piekvermogen aan elektriciteit dat in Nederland rondgaat, ligt rond de 20 gigawatt. Voor de aardgasleidingen van Gasunie ligt die piek op 400 gigawatt. Ondanks de opmars van elektronen, spelen de moleculen dus nog altijd een hoofdrol in het energiesysteem.
Vandaar dat Gasunie maandag zijn jaarverslag en strategische update niet geeft in Groningen, maar in Rotterdam. Hier zit ‘het hart van de industrie’, aldus Boekelman, en hier groeit de rol van Gasunie. Veel van de investeringen die het bedrijf de komende jaren doet, worden gedaan nabij Rotterdam.
De komende 4,5 jaar steekt Gasunie maar liefst 12 miljard euro in nieuwe infrastructuur. Daarvan gaat grofweg een kwart naar infrastructuur voor de transport en opslag van CO₂ en ongeveer een derde naar waterstoftoepassingen.
‘Een behoorlijk agressieve projectportefeuille’, omschrijft Boekelman het financiële plaatje. Een derde van de investeringen gaat naar aardgas en de vloeibare variant lng, dat sinds het wegvallen van het Russische pijplijngas en ‘Groningen’ een belangrijke pijler onder het Nederlandse energiesyteem is geworden.
Helaas gaat net als bij het stroomnet de vergroening van de moleculen evenmin louter over rozen. De zware industrie, die altijd een warm welkom vond in het fossielvriendelijke Nederland, staat onder druk. Stijgende energieprijzen, stijgende kosten voor het stroomnet, extra CO₂-heffingen – waar het echte klimaat opwarmt, koelt het Nederlandse ondernemersklimaat juist sterk af. De eerste bedrijven kondigden vorige maand al sluiting aan en dat is een veeg teken, aldus Terpstra.
‘We staan op een kantelpunt’, schetst de CEO: ‘Gaan we verduurzamen mét of zonder de industrie?’ Zij ziet het als haar taak om de Nederlandse industrie te helpen bij de noodzakelijke vergroening.
Mist Nederland die slag, dan zal in elk geval een deel van de industrie verdwijnen en daarmee mogelijk een ander deel omvertrekken, omdat veel fabrieken in het havengebied juist de producten uit de basisindustrie nodig hebben om zelf te kunnen produceren. Valt deze basis weg, dan dreigt het hele bouwwerk in te storten, klinkt het maandag waarschuwend.
Veel opties zijn er niet. Op korte termijn zijn waterstof en CO₂-opslag de enige opties voor de industrie, stelt Terpstra. Want de elektrificatie verloopt stroef, vanwege de enorme investeringen die nodig zijn – het transport van moleculen is tien keer goedkoper dan dat van elektriciteit, benadrukt Gasunie – maar ook door netcongestie, waardoor bedrijven, als ze dat al zouden willen, niet eens kúnnen elektrificeren, .
Daarom moet de bestaande industrie in staat worden gesteld haar CO₂ op te bergen (via de projecten Porthos en het nog niet definitieve Aramis kan de zware industrie in 2030 de helft van haar CO₂ opbergen). In de tussentijd moeten bestaande petrochemische processen stap voor stap worden omgekat naar waterstof.
Wat Terpstra betreft hoeft die waterstof niet per se alleen maar groen te zijn; de blauwe variant moet niet bij voorbaat worden uitgesloten. Waterstof mag een onzichtbaar gas zijn, het komt toch in oneindige kleurschakeringen, van groen tot paars. De blauwe (en meer omstreden) variant wordt gemaakt uit aardgas waarbij de CO₂ die vrijkomt ook via de Gasunie-pijpleiding onder de zeebodem verdwijnt.
Hierover moeten we nu geen banvloek uitspreken, vindt de Gasunie-topvrouw. Pak de transitie liever pragmatisch aan, zonder taboes en vooral zonder vooraf al te veel regels op te leggen. Begin gewoon, zegt Terpstra, en ga pas reguleren als de transitie-economie op stoom komt. En niet andersom, zoals nu vaak gebeurt. Dat werkt slechts remmend.
Dus stuurt stuurt het doorgaans tamelijk apolitieke Gasunie een belangrijke aansporing richting Den Haag: ‘Oplossingen bieden om de industrie in Nederland te houden, is topprioriteit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant